ਨਚੇਦ੍ਭਾਗਂ ਕੁਰਵੋऽਨ੍ਯਤ੍ਰ ਯੁਦ੍ਧਾ- ਤ੍ਪ੍ਰਯਚ੍ਛੇਰਂਸ੍ਤੁਭ੍ਯਮਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੋ। ਭੈਕ੍ਸ਼ਚਰ੍ਯਾਮਨ੍ਧਕਵृष੍ਣਿਰਾਜ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਮਨ੍ਯੇ ਨ ਤੁ ਯੁਦ੍ਧੇਨ ਰਾਜ੍ਯਮ੍
ਜੇ ਕੁਰੁ ਤੇਨੂੰ ਤੇਰਾ ਹਿੱਸਾ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਾ ਦੇਣ, ਹੇ ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੁ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅੰਧਕ ਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਭਿਖ ਮੰਗ ਕੇ ਜੀਣਾ, ਜੰਗ ਕਰਕੇ ਰਾਜ ਲੈਣ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ।
ਅਲ੍ਪਕਾਲਂ ਜੀਵਿਤਂ ਯਨ੍ਮਨੁष੍ਯੇ ਮਹਾਸ੍ਰਾਵਂ ਨਿਤ੍ਯਦੁਃਖਂ ਚਲਂ ਚ। ਭੂਯਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਯਸ਼ਸੋ ਨਾਨੁਰੂਪਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਾਪਂ ਪਾਣ੍ਡਵ ਮਾ ਕृਥਾਸ੍ਤ੍ਵਮ੍
ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਥੋੜੀ, ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਅਸਥਿਰ ਤੇ ਜਲਦੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਐਸੀ ਸ਼ੋਹਰਤ ਵੀ ਢੰਗ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਪਾਂਡਵ, ਪਾਪ ਨਾ ਕਰ।
ਕਾਮਾ ਮਨੁष੍ਯਂ ਪ੍ਰਸਜਨ੍ਤ ਏਤੇ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਯੇ ਵਿਘ੍ਨਮੂਲਂ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰ । ਪੂਰ੍ਵਂ ਨਰਸ੍ਤਾਨ੍ਮਤਿਮਾਨ੍ਪ੍ਰਣਿਘ੍ਨਨ੍ ਲੋਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾਂ ਲਭਤੇऽਨਵਦ੍ਯਾਮ੍
ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਇੱਛਾਵਾਂ ਜਕੜ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੇ ਇਹ ਧਰਮ ਦੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦਾ ਮੂਲ ਹਨ। ਜੋ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਪੱਖ ਵਡਿਆਈ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਬਨ੍ਧਨੀ ਹ੍ਯਰ੍ਥਤृष੍ਣੇਹ ਪਾਰ੍ਥ ਤਾਮਿਚ੍ਛਤਾਂ ਬਾਧ੍ਯਤੇ ਧਰ੍ਮ ਏਵ। ਧਰ੍ਮਂ ਤੁ ਯਃ ਪ੍ਰਣृਣੀਤੇ ਸ ਬੁਦ੍ਧਃ ਕਾਮੇ ਗृਧ੍ਨੋ ਹੀਯਤੇऽਰ੍ਥਾਨੁਰੋਧਾਤ੍
ਇਥੇ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਧਨ ਦੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਮ ਵਿਚ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੁਧੀਮਾਨ ਹੈ; ਜੋ ਸੁਖ ਦੀ ਲਾਲਚ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਨ ਦੀ خاطر ਧਰਮ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਤਾਤ ਮੁਖ੍ਯਂ ਮਹਾਪ੍ਰਤਾਪਃ ਸਵਿਤੇਵ ਭਾਤਿ। ਹੀਨੋ ਹਿ ਧਰ੍ਮੇਣ ਮਹੀਮਪੀਮਾਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਨਰਃ ਸੀਦਤਿ ਪਾਪਬੁਦ੍ਧਿਃ
ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਧਰਮ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਧਰਤੀ ਲੈ ਕੇ ਵੀ, ਪਾਪੀ ਮਨ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵੇਦੋऽਧੀਤਸ਼੍ਚਰਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਯਜ੍ਞੈਰਿष੍ਟਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਦਤ੍ਤਮ੍ । ਪਰਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਮਨ੍ਯਮਾਨੇਨ ਭੂਯ ਆਤ੍ਮਾ ਦਤ੍ਤੋ ਵਰ੍षਪੂਗਂ ਸੁਖੇਭ੍ਯਃ
ਵੈਦ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਕਰ ਕੇ, ਯਜਨ ਕਰ ਕੇ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸੁਖਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਖਪ੍ਰਿਯੇ ਸੇਵਮਾਨੋऽਤਿਵੇਲਂ ਯੋਗਾਭ੍ਯਾਸੇ ਯੋ ਨ ਕਰੋਤਿ ਕਰ੍ਮ। ਵਿਤ੍ਤਕ੍ਸ਼ਯੇ ਹੀਨਸੁਖੋऽਤਿਵੇਲਂ ਦੁਃਖਂ ਸ਼ੇਤੇ ਕਾਮਵੇਗਪ੍ਰਣੁਨ੍ਨਃ
ਜੋ ਬਹੁਤ ਵਧੇਰੇ ਸੁਖ ਦੀ ਲਾਲਚ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਯੋਗ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਧਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੁਖ ਵੀ ਲੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਛਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਪੁਨਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਾऽਪ੍ਰਸਕ੍ਤੋ ਹਿਤ੍ਵਾ ਧਰ੍ਮਂ ਯਃ ਪ੍ਰਕਰੋਤ੍ਯਧਰ੍ਮਮ੍। ਅਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਤ੍ਪਰਲੋਕਾਯ ਮੂਢੋ ਹਿਤ੍ਵਾ ਦੇਹਂ ਤਪ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਮਨ੍ਦਃ
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਛੱਡ ਕੇ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਅਧਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਰਲੋਕ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਹੈ; ਦੇਹ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਬੇਵਕੂਫੀ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
ਨ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਵਿਪ੍ਰਣਾਸ਼ੋऽਸ੍ਤ੍ਯਮੁਤ੍ਰ ਪੁਣ੍ਯਾਨਾਂ ਵਾऽਪ੍ਯਥਵਾ ਪਾਪਕਾਨਾਮ੍ । ਪੂਰ੍ਵਂ ਕਰ੍ਤੁਰ੍ਗਚ੍ਛਤਿ ਪੁਣ੍ਯਪਾਪਂ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤ੍ਵੇਨਮਨੁਯਾਤ੍ਯੇਵ ਕਰ੍ਤਾ
ਇੱਥੇ ਜਾਂ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ, ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮੰਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੋ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮੰਦੇ ਕੰਮ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕਰਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨ੍ਯਾਯੋਪੇਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯੋऽਥ ਦਤ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਪੂਤਂ ਗਨ੍ਧਰਸੋਪਪਨ੍ਨਮ੍ । ਅਨ੍ਵਾਹਾਰ੍ਯੇषੂਤ੍ਤਮਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇषੁ ਤਥਾਰੂਪਂ ਕਰ੍ਮ ਵਿਖ੍ਯਾਯਤੇ ਤੇ
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਿਆਇਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ, ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਸੁਆਦ ਵਾਲਾ ਦਾਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਯਜਨਾਂ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ, ਐਸਾ ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਸਭ ਨੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਪਾਰ੍ਥ ਕਾਰ੍ਯਂ ਨ ਵੈ ਕਿਂਚਿਤ੍ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ । ਕृਤਂ ਤ੍ਵਯਾ ਪਾਰਲੋਕ੍ਯਂ ਚ ਕਰ੍ਮ ਪੁਣ੍ਯਂ ਮਹਤ੍ਸਦ੍ਭਿਰਤਿਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਮ੍
ਇੱਥੇ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਕਰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ; ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਜੋ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਪਰਲੋਕ ਲਈ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਵਡਿਆਈ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਜਹਾਤਿ ਮृਤ੍ਯੁਂ ਚ ਜਰਾਂ ਭਯਂ ਚ ਨ ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਪਿਪਾਸੇ ਮਨਸੋऽਪ੍ਰਿਯਾਣਿ। ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਕਿਂਚਿ- ਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵੈ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪ੍ਰੀਣਨਾਦ੍ਧਿ
ਉਥੇ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਡਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਥੇ ਨਾ ਭੁੱਖ, ਨਾ ਪਿਆਸ, ਨਾ ਮਨ ਦੀ ਤਕਲੀਫ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ, ਸਿਵਾਏ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸੁਖ ਭੋਗਣ ਦੇ।
ਏਵਂਰੂਪਂ ਕਰ੍ਮਫਲਂ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਮਾਤਾਪਿਤ੍ਰੋਰ੍ਹृਦਯਸ੍ਯਾਪ੍ਰਿਯੇਣ। ਤ੍ਯਜ ਕ੍ਰੋਧਂ ਪਾਣ੍ਡਵ ਹਰ੍षਜਂ ਚ ਲੋਕਾਵੁਭੌ ਮਾ ਪ੍ਰਹਾਸੀਸ਼੍ਚਿਰਾਯਾ
ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਐਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਦੋਂ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਕ੍ਰੋਧ ਛੱਡ ਦੇ, ਪਾਂਡਵ, ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਵੀ; ਦੋਹਾਂ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਨਾ ਤਿਆਗ।
ਅਨ੍ਤਂ ਗਤ੍ਵਾ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਯਾ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾ ਸਤ੍ਯਂ ਦਮਂ ਚਾਰ੍ਜਵਮਾਨृਸ਼ਂਸ੍ਯਮ੍ । ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਂ ਰਾਜਸੂਯਂ ਤਥੇष੍ਟ੍ਵਾ ਪਾਪਸ੍ਯਾਨ੍ਤਂ ਕਰ੍ਮਣੋ ਮਾ ਪੁਨਰ੍ਗਾਃ
ਜਦੋਂ ਕਰਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਸਚਾਈ, ਦਮ, ਸਾਫ਼ ਦਿਲ ਤੇ ਦਇਆ—ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਤੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਪਾਪੀ ਕੰਮਾਂ ਵੱਲ ਨਾ ਜਾ।
ਤਚ੍ਚੇਦੇਵਂ ਦ੍ਵੇषਰੂਪੇਣ ਪਾਰ੍ਥਾਃ ਕਰਿष੍ਯਧ੍ਵਂ ਕਰ੍ਮ ਪਾਪਂ ਚਿਰਾਯ। ਨਿਵਸਧ੍ਵਂ ਵਰ੍षਪੂਗਾਨ੍ਵਨੇषੁ ਦੁਃਖਂ ਵਾਸਂ ਪਾਣ੍ਡਵਾ ਧਰ੍ਮ ਏਵ
ਜੇ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਤੁਸੀਂ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਰਹੋਗੇ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਰਹੋ, ਪਾਂਡਵੋ, ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਪਰ ਧਰਮ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹੋ।
ਪ੍ਰਵ੍ਰਜ੍ਯਯਾ ਯਾਤਯਿਤ੍ਵਾ ਪੁਰਸ੍ਤਾ- ਦਾਤ੍ਮਾਧੀਨਂ ਯਦ੍ਬਲਂ ਤੇ ਤਦਾऽਸੀਤ੍। ਨਿਤ੍ਯਂ ਚ ਵਸ਼੍ਯਾਃ ਸਚਿਵਾਸ੍ਤਵੇਮੇ ਜਨਾਰ੍ਦਨੋ ਯੁਯੁਧਾਸ਼੍ਚ ਵੀਰਃ
ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ਵਨਵਾਸ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਤਾਕਤ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਸੀ; ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਹਾਇਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਰਹੇ—ਜਨਾਰਦਨ ਤੇ ਸ਼ੂਰਾ ਯੁਯੁਧਾਨ।
ਮਤ੍ਸ੍ਯੋ ਰਾਜਾ ਰੁਕ੍ਮਰਥਃ ਸਪੁਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਹਾਰਿਭਿਃ ਸਹਪੁਤ੍ਰੈਰ੍ਵਿਰਾਟਃ। ਰਾਜਾਨਸ੍ਤੇ ਯੇ ਵਿਜਿਤਾਃ ਪੁਰਸ੍ਤਾ- ਤ੍ਤ੍ਵਾਮੇਵ ਤੇ ਸਂਸ਼੍ਰਯੇਯੁਃ ਸਮਸ੍ਤਾਃ
ਮਤਸ੍ਯਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰੁਕਮਰਥ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਤੇ ਵਿਰਾਟ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ — ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕਾ ਹੈਂ, ਹੁਣ ਉਹ ਸਭ ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਆ ਕੇ ਆਸਰਾ ਲੈਣਗੇ।
ਮਹਾਸਹਾਯਃ ਪ੍ਰਤਪਨ੍ਬਲਸ੍ਥਃ ਪੁਰਸ੍ਕृਤੋ ਵਾਸੁਦੇਵਾਰ੍ਜੁਨਾਭ੍ਯਾਮ੍। ਵਰਾਨ੍ਹਨਿष੍ਯਨ੍ਦ੍ਵਿषਤੋ ਰਙ੍ਗਮਧ੍ਯੇ ਵ੍ਯਨੇष੍ਯਥਾ ਧਾਰ੍ਤਰਾष੍ਟ੍ਰਸ੍ਯ ਦਰ੍ਪਮ੍
ਵੱਡੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ, ਤਾਕਤ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਤੂੰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਂਗਾ ਤੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਠੰਡਾ ਕਰ ਦੇਵੇਂਗਾ।
ਬਲਂ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਵਰ੍ਧਯਿਤ੍ਵਾ ਪਰਸ੍ਯ ਨਿਜਾਨ੍ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਕਰ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਸਹਾਯਾਨ੍। ਨਿਰੁष੍ਯ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਵਰ੍षਪੂਗਾਨ੍ਵਨੇषੁ ਯੁਯੁਤ੍ਸਸੇ ਪਾਣ੍ਡਵ ਹੀਨਕਾਲੇ
ਤੂੰ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਝਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਾਂਡਵ, ਤੂੰ ਐਸੇ ਮਾੜੇ ਵੇਲੇ ਜੰਗ ਕਿਉਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?
ਅਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਵਾ ਪਾਣ੍ਡਵ ਯੁਦ੍ਧ੍ਯਮਾਨੋ- ऽਧਰ੍ਮਜ੍ਞੋ ਵਾ ਭੂਤਿਮਥੋऽਭ੍ਯੁਪੈਤਿ। ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਵਾਨ੍ਵਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਮਾਨੋऽਪਿ ਧਰ੍ਮਂ ਸਂਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦ੍ਵਾ ਸੋऽਪਿ ਭੂਤੇਰਪੈਤਿ
ਜੇ ਪਾਂਡਵ ਬਿਨਾ ਸਮਝ ਜਾਂ ਧਰਮ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਲੜੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿੱਤ ਰੋਜੀ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਕੜ ਕੇ ਲੜੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਜੇ ਰੋਕਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਰੋਜੀ ਗਵਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਨਾਧਰ੍ਮੇ ਤੇ ਧੀਯਤੇ ਪਾਰ੍ਥ ਬੁਦ੍ਧਿ- ਰ੍ਨ ਸਂਰਮ੍ਭਾਤ੍ਕਰ੍ਮ ਚਕਰ੍ਥ ਪਾਪਮ੍ । ਆਤ੍ਥ ਕਿਂ ਤਤ੍ਕਾਰਣਂ ਯਸ੍ਯ ਹੇਤੋਃ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਕਰ੍ਮ ਚਿਕੀਰ੍षਸੀਦਮ੍
ਤੇਰੀ ਮੱਤ ਅਧਰਮ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਪਾਰਥ, ਤੇ ਤੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਦੱਸ, ਫਿਰ ਕਿਹੜਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਜੋ ਸਮਝ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ?
ਅਵ੍ਯਾਧਿਜਂ ਕਟੁਕਂ ਸ਼ੀਰ੍षਰੋਗਿ ਯਸ਼ੋਮੁषਂ ਪਾਪਫਲੋਦਯਂ ਵਾ। ਸਤਾਂ ਪੇਯਂ ਯਨ੍ਨ ਪਿਬਨ੍ਤ੍ਯਸਨ੍ਤੋ ਮਨ੍ਯੁਂ ਮਹਾਰਾਜ ਪਿਬ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯ
ਜੋ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ, ਕੜਵਾ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰ ਕਰਦਾ, ਬਦਨਾਮੀ ਲਿਆਉਂਦਾ, ਪਾਪ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ — ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਉਹ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦੇ, ਪਰ ਮਾੜੇ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਰਾਜਾ, ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਪੀ ਲੈ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰ।
ਪਾਪਾਨੁਬਨ੍ਧਂ ਕੋ ਨੁ ਤਂ ਕਾਮਯੇਤ ਕ੍ਸ਼ਮੈਵ ਤੇ ਜ੍ਯਾਯਸੀ ਨੋਤ ਭੋਗਾਃ । ਯਤ੍ਰ ਭੀष੍ਮਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਨਵੋ ਹਤਃ ਸ੍ਯਾ- ਦ੍ਯਤ੍ਰ ਦ੍ਰੋਣਃ ਸਹਪੁਤ੍ਰੋ ਹਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍
ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਕੌਣ ਚਾਹੇਗਾ? ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਮੌਜ ਨਹੀਂ। ਜਿੱਥੇ ਭੀਸ਼ਮ, ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਾਰੇ ਜਾਣ, ਜਿੱਥੇ ਦ੍ਰੋਣ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰੇ ਜਾਣ—
ਕृਪਃ ਸ਼ਲ੍ਯਃ ਸੌਮਦਤ੍ਤਿਰ੍ਵਿਕਰ੍ਣੋ ਵਿਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਕਰ੍ਣਦੁਰ੍ਯੋਧਨੌ ਚ। ਏਤਾਨ੍ਹਤ੍ਵਾ ਕੀਦृਸ਼ਂ ਤਤ੍ਸੁਖਂ ਸ੍ਯਾ- ਦ੍ਯਦ੍ਵਿਨ੍ਦੇਥਾਸ੍ਤਦਨੁਬ੍ਰੂਹਿ ਪਾਰ੍ਥ
ਕ੍ਰਿਪਾ, ਸ਼ਲਯ, ਸੌਮਦੱਤੀ, ਵਿਕਰਨ, ਵਿਵਿੰਸ਼ਤੀ, ਕਰਣ ਤੇ ਦੁਰਯੋਧਨ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੁਖ ਮਿਲੇਗਾ? ਦੱਸ, ਪਾਰਥ, ਉਸ ਵਿਚ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲੱਗੇਗੀ?
ਲਬ੍ਧ੍ਵਾऽਪੀਮਾਂ ਪृਥਿਵੀਂ ਸਾਗਰਾਨ੍ਤਾਂ ਜਰਾਮृਤ੍ਯੂ ਨੈਵ ਹਿ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਜਹ੍ਯਾਃ। ਪ੍ਰਿਯਾਪ੍ਰਿਯੇ ਸੁਖਦੁਃਖੇ ਚ ਰਾਜ- ਨ੍ਨੈਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਨੈਵ ਯੁਦ੍ਧਂ ਕੁਰੁ ਤ੍ਵਮ੍
ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਚ ਸਕਦਾ। ਪਿਆਰ-ਅਪਿਆਰ, ਸੁਖ-ਦੁਖ ਵਿਚ, ਰਾਜਾ, ਸਮਝਦਾਰ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਤੂੰ ਜੰਗ ਨਾ ਕਰ।
ਅਮਾਤ੍ਯਾਨਾਂ ਯਦਿ ਕਾਮਸ੍ਯ ਹੇਤੋ- ਰੇਵਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਕਰ੍ਮ ਚਿਕੀਰ੍षਸਿ ਤ੍ਵਮ੍। ਅਪਕ੍ਰਮੇਃ ਸ੍ਵਂ ਪ੍ਰਦਾਯੈਵ ਤੇषਾਂ ਮਾਗਾਸ੍ਤ੍ਵਂ ਵੈ ਦੇਵਯਾਨਾਤ੍ਪਥੋऽਦ੍ਯ
ਜੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਲਈ ਤੂੰ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਅੱਜ ਤੂੰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਵੇਗਾ।
ਅਸਂਸ਼ਯਂ ਸਞ੍ਜਯ ਸਤ੍ਯਮੇਤ- ਦ੍ਧਰ੍ਮੋ ਵਰਃ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਯਤ੍ਤ੍ਵਮਾਤ੍ਥ । ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤੁ ਮਾਂ ਸਞ੍ਜਯ ਗਰ੍ਹਯੇਸ੍ਤ੍ਵਂ ਯਦਿ ਧਰ੍ਮਂ ਯਦ੍ਯਧਰ੍ਮਂ ਚਰਾਮਿ
ਬੇਸ਼ਕ, ਸੰਜਯ, ਜੋ ਤੂੰ ਕਿਹਾ ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ: ਧਰਮ ਸਭ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਸੰਜਯ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਜੇ ਮੈਂ ਧਰਮ ਜਾਂ ਅਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਾਂ।
ਯਤ੍ਰਾਧਰ੍ਮੋ ਧਰ੍ਮਰੂਪਾਣਿ ਧਤ੍ਤੇ ਧਰ੍ਮਃ ਕृਤ੍ਸ੍ਨੋ ਦृਸ਼੍ਯਤੋऽਧਰ੍ਮਰੂਪਃ। ਬਿਭ੍ਰਦ੍ਧਰ੍ਮੋ ਧਰ੍ਮਰੂਪਂ ਤਥਾ ਚ ਵਿਦ੍ਵਾਂਸਸ੍ਤਂ ਸਂਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ
ਜਿੱਥੇ ਅਧਰਮ ਧਰਮ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਧਰਮ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਧਰਮ ਕਦੇ ਕਦੇ ਧਰਮ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਇਹ ਗੱਲ ਆਪਣੀ ਮੱਤ ਨਾਲ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਤਥੈਵਾਪਦਿ ਲਿਙ੍ਗਮੇਤ- ਦ੍ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮੌ ਨਿਤ੍ਯਵृਤ੍ਤੀ ਭਜੇਤਾਮ੍। ਆਦ੍ਯਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਯਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਣ- ਮਾਪਦ੍ਧਰ੍ਮਂ ਸਞ੍ਜਯ ਤਂ ਨਿਬੋਧ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ: ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਾਪ ਹੈ; ਸੰਜਯ, ਮੁਸੀਬਤ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਤੋਂ ਸੁਣ।
ਲੁਪ੍ਤਾਯਾਂ ਤੁ ਪ੍ਰਕृਤੌ ਯੇਨ ਕਰ੍ਮ ਨਿष੍ਪਾਦਯੇਤ੍ਤਤ੍ਪਰੀਪ੍ਸੇਦ੍ਵਿਹੀਨਃ। ਪ੍ਰਕृਤਿਸ੍ਥਸ਼੍ਚਾਪਦਿ ਵਰ੍ਤਮਾਨ ਉਭੌ ਗਰ੍ਹ੍ਯੌ ਭਵਤਃ ਸਞ੍ਜਯੈਤੌ
ਜਦੋਂ ਕੁਦਰਤੀ ਹਾਲਤ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜਿਸ ਕੰਮ ਨਾਲ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਸਾਧਨ ਘੱਟ ਹੋਣ। ਪਰ ਜੋ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਵੀ ਕੁਦਰਤੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੋਸ਼ਯੋਗ ਹਨ, ਸੰਜਯ।