ਵਿਧਾਤृਵਿਹਿਤਂ ਮਾਰ੍ਗਂ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਦਤਿਵਰ੍ਤਤੇ। ਕਾਲਮੂਲਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਭਾਵਾਭਾਵੌ ਸੁਖਾਸੁਖੇ
ਜੋ ਰਾਹ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਉਲੰਘ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਸਾਰੀ ਉਪਜ ਅਤੇ ਨਾਸ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।
ਕਾਲਃ ਸृਜਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਕਾਲਃ ਸਂਹਰਤੇ ਪ੍ਰਜਾਃ। ਸਂਹਰਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਜਾਃ ਕਾਲਂ ਕਾਲਃ ਸ਼ਮਯਤੇ ਪੁਨਃ
ਸਮਾਂ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਮਾਂ ਹੀ ਸਭ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਸਮਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੀ ਸਮਾਂ ਆਪ ਹੀ ਸਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਠੰਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਾਲੋ ਵਿਕੁਰੁਤੇ ਭਾਵਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਂਲ੍ਲੋਕੇ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਾਨ੍। ਕਾਲਃ ਸਂਕ੍ਸ਼ਿਪਤੇ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਜਾ ਵਿਸृਜਤੇ ਪੁਨਃ
ਸਮਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਮੁੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਾਲਃ ਸੁਪ੍ਤੇषੁ ਜਾਗਰ੍ਤਿ ਕਾਲੋ ਹਿ ਦੁਰਤਿਕ੍ਰਮਃ। ਕਾਲਃ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਭੂਤੇषੁ ਚਰਤ੍ਯਵਿਧਤਃ ਸਮਃ
ਜਦ ਸਭ ਸੁੱਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸਮਾਂ ਜਾਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਸਮਾਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਵਧ-ਘਟ ਦੇ, ਅਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਫਿਰਦਾ ਹੈ।
ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਾ ਭਾਵਾ ਯੇ ਚ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਾਂਪ੍ਰਤਮ੍। ਤਾਨ੍ਕਾਲਨਿਰ੍ਮਿਤਾਨ੍ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਨ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਹਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਜੋ ਪਿਛਲੇ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਜੋ ਹੁਣ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਹਨ—ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਛੱਡਣੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਪੁਤ੍ਰਸ਼ੋਕਾਰ੍ਤਂ ਧृਤਰਾष੍ਟ੍ਰਂ ਜਨੇਸ਼੍ਵਰਮ੍। ਆਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਸ੍ਵਸ੍ਥਮਕਰੋਤ੍ਸੂਤੋ ਗਾਵਲ੍ਗਣਿਸ੍ਤਦਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਾਵਲਗਣਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਠੰਢਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਧृਤਰਾष੍ਟ੍ਰੋऽਪਿ ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਧृਤਿਮੇਵ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯਤ੍। ਦਿष੍ਟ੍ਯੇਦਮਾਗਤਮਿਤਿ ਮਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸਤ੍ਤਮਃ
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਤੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ 'ਇਹ ਸਭ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ', ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਸੀ।
ਲੋਕਾਨਾਂ ਚ ਹਿਤਾਰ੍ਥਾਯ ਕਾਰੁਣ੍ਯਾਨ੍ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਃ। ਅਤ੍ਰੋਪਨਿषਦਂ ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਕृष੍ਣਦ੍ਵੈਪਾਯਨੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਦਇਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦਵੈਪਾਯਨ ਨੇ ਇੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤਾ।
ਵਿਦ੍ਵਦ੍ਭਿਃ ਕਥ੍ਯਤੇ ਲੋਕੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕਵਿਸਤ੍ਤਮੈਃ। ਭਾਰਤਾਧ੍ਯਯਨਂ ਪੁਣ੍ਯਮਪਿ ਪਾਦਮਧੀਯਤਃ। ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨਸ੍ਯ ਪੂਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਪਾਪਾਨ੍ਯਸ਼ੇषਤਃ
ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦਾ ਇਕ ਪੈਰਾ ਹੀ ਪੜ੍ਹ ਲਵੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੇਵਾ ਦੇਵਰ੍षਯੋ ਹ੍ਯਤ੍ਰ ਤਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਯੋऽਮਲਾਃ। ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ਼ੁਮਕਰ੍ਮਾਣਸ੍ਤਥਾ ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਮਹੋਰਗਾਃ
ਇੱਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਯਕਸ਼ ਤੇ ਮਹਾਨ ਸੱਪ, ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਕਰਤਬਾਂ ਲਈ ਵਡਿਆਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭਗਵਾਨ੍ਵਾਸੁਦੇਵਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇऽਤ੍ਰ ਸਨਾਤਨਃ। ਸ ਹਿ ਸਤ੍ਯਮृਤਂ ਚੈਵ ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਪੁਣ੍ਯਮੇਵ ਚ
ਇੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਵੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਦੀਵੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹੀ ਸੱਚ, ਧਰਮ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਪੂਣ ਹੈ।
ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਮਂ ਧ੍ਰੁਵਂ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਸਨਾਤਨਮ੍। ਯਸ੍ਯ ਦਿਵ੍ਯਾਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕਥਨ੍ਤਿ ਮਨੀषਿਣਃ
ਉਹ ਸਦੀਵੀ, ਸਰਵੋਤਮ, ਅਟੱਲ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਸਦੀਵੀ ਜੋਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਦਿਵਿਆ ਕਰਤਬ ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਸਤ੍ਸਤ੍ਸਦਸਚ੍ਚੈਵ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ। ਸਨ੍ਤਤਿਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਜਨ੍ਮਮृਤ੍ਯੁਪੁਨਰ੍ਭਵਾਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਸਤ ਤੇ ਅਸਤ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਨਹੀਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਪਜਦਾ ਹੈ; ਵੰਸ਼, ਚਲਣ, ਜਨਮ, ਮੌਤ ਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ, ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਂ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇਂ ਯਤ੍ਰ ਪਞ੍ਚਭੂਤਗੁਣਾਤ੍ਮਕਮ੍। ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਦਿ ਪਰਂ ਯਚ੍ਚ ਸ ਏਵ ਪਰਿਗੀਯਤੇ
ਜਿੱਥੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਅਪ੍ਰਗਟ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਯਂ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤਿ ਸਦਾ ਮੁਕ੍ਤਾ ਧ੍ਯਾਨਯੋਗਬਲਾਨ੍ਵਿਤਾਃ। ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਮਿਵਾਦਰ੍ਸ਼ੇ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜੋ ਸਦਾ ਮੁਕਤ ਹਨ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਯੋਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਉਸ ਨੂੰ ਦਰਪਣ ਵਿਚ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਾਂਗ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨਃ ਸਦਾ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸਦਾ ਧਰ੍ਮਪਰਾਯਣਃ। ਆਸੇਵਨ੍ਨਿਮਮਧ੍ਯਾਯਂ ਨਰਃ ਪਾਪਾਤ੍ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਭਗਤੀ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਨਿਯਮਤ, ਤੇ ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨੁਕ੍ਰਮਣਿਕਾਧ੍ਯਾਯਂ ਭਾਰਤਸ੍ਯੇਮਮਾਦਿਤਃ। ਆਸ੍ਤਿਕਃ ਸਤਤਂ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਨ ਕृਚ੍ਛ੍ਰੇष੍ਵਵਸੀਦਤਿ
ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੀ ਅਨੁਕ੍ਰਮਣੀ ਦਾ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਅਧਿਆਇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਮੇਂ ਵੀ ਕਦੇ ਡਿੱਗਦਾ ਨਹੀਂ।
ਉਭੇ ਸਨ੍ਧ੍ਯੇ ਜਪਨ੍ਕਿਂਚਿਤ੍ਸਦ੍ਯੋ ਮੁਚ੍ਯੇਤ ਕਿਲ੍ਬਿषਾਤ੍। ਅਨੁਕ੍ਰਮਣ੍ਯਾ ਯਾਵਤ੍ਸ੍ਯਾਦਹ੍ਨਾਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾ ਚ ਸਂਚਿਤਮ੍
ਦੋਵੇਂ ਸੰਧੀਆਂ 'ਤੇ ਜਪ ਕਰਕੇ, ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ, ਤੁਰੰਤ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਅਨੁਕ੍ਰਮਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰਹੇ।
ਭਾਰਤਸ੍ਯ ਵਪੁਰ੍ਹ੍ਯੇਤਤ੍ਸਤ੍ਯਂ ਚਾਮृਤਮੇਵ ਚ। ਨਵਨੀਤਂ ਯਥਾ ਦਧ੍ਨੋ ਦ੍ਵਿਪਦਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਯਥਾ
ਭਾਰਤ ਦੀ ਇਹ ਰੂਹ ਹੈ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਮਰ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦਹੀਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਮੱਖਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੋ ਪੈਰ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਰਣ੍ਯਕਂ ਚ ਵੇਦੇਭ੍ਯ ਓषਧਿਭ੍ਯੋऽਮृਤਂ ਯਥਾ। ਹ੍ਰਦਾਨਾਮੁਦਧਿਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਗੌਰ੍ਵਰਿष੍ਠਾ ਚਤੁष੍ਪਦਾਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਵੈਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਣ੍ਯਕ, ਜੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਮ੍ਰਿਤ, ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਚੌਪਾਇਆ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਥੈਤਾਨੀਤਿਹਾਸਾਨਾਂ ਤਥਾ ਭਾਰਤਮੁਚ੍ਯਤੇ। ਯਸ਼੍ਚੈਨਂ ਸ਼੍ਰਾਵਯੇਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਪਾਦਮਨ੍ਤਤਃ
ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ—
ਅਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯਮਨ੍ਨਪਾਨਂ ਵੈ ਪਿਤृਂਸ੍ਤਸ੍ਯੋਪਤਿष੍ਠਤੇ। ਇਤਿਹਾਸਪੁਰਾਣਾਭ੍ਯਾਂ ਵੇਦਂ ਸਮੁਪਬृਂਹਯੇਤ੍
ਉਸਦੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਖੂਤ ਰੋਟੀ-ਪਾਣੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਵਧਾਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਬਿਭੇਤ੍ਯਲ੍ਪਸ਼੍ਰੁਤਾਦ੍ਵੇਦੋ ਮਾਮਯਂ ਪ੍ਰਤਰਿष੍ਯਤਿ। ਕਾਰ੍ष੍ਣਂ ਵੇਦਮਿਮਂ ਵਿਦ੍ਵਾਞ੍ਸ਼੍ਰਾਵਯਿਤ੍ਵਾਰ੍ਥਮਸ਼੍ਨੁਤੇ
ਵੈਦ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘੱਟ ਸੁਣਿਆ, ਸੋਚਦਾ ਹੈ 'ਇਹ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਵੇਗਾ'; ਪਰ ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਇਸ ਕਾਰਸ਼ਣ ਵੈਦ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਭ੍ਰੂਣਹਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਚਾਪਿ ਪਾਪਂ ਜਹ੍ਯਾਦਸਂਸ਼ਯਮ੍। ਯ ਇਮਂ ਸ਼ੁਚਿਰਧ੍ਯਾਯਂ ਪਠੇਤ੍ਪਰ੍ਵਣਿ ਪਰ੍ਵਣਿ
ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਹਰ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਤੇ ਅਧ੍ਯਾਇਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਭ੍ਰੂਣਹੱਤਿਆ ਵਰਗੇ ਪਾਪ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਧੀਤਂ ਭਾਰਤਂ ਤੇਨ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਮੇ ਮਤਿਃ। ਯਸ਼੍ਚੈਨਂ ਸ਼ृਣੁਯਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਮਾਰ੍षਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਸਮਨ੍ਵਿਤਃ
ਮੇਰੀ ਰਾਏ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਪੜ੍ਹ ਲਿਆ, ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਪੂਰਾ ਭਾਰਤ ਅਧ੍ਯਾਇਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੇ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਸਤਕਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ—
ਸ ਦੀਰ੍ਘਮਾਯੁਃ ਕੀਰ੍ਤਿਂ ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤਿਂ ਚਾਪ੍ਨੁਯਾਨ੍ਨਰਃ। ਏਕਤਸ਼੍ਚਤੁਰੋ ਵੇਦਾ ਭਾਰਤਂ ਚੈਤਦੇਕਤਃ
ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਇੱਜ਼ਤ ਤੇ ਸਵਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਚਾਰ ਵੈਦ ਹਨ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਹ ਭਾਰਤ।
ਪੁਰਾ ਕਿਲ ਸੁਰੈਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਮੇਤ੍ਯ ਤੁਲਯਾ ਧृਤਮ੍। ਚਤੁਰ੍ਭ੍ਯਃ ਸਰਹਸ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਵੇਦੇਭ੍ਯੋ ਹ੍ਯਧਿਕਂ ਯਦਾ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਤਰਾਜੂ ਤੇ ਤੋਲਿਆ; ਜਦ ਭਾਰਤ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜ਼ਾਂ ਸਮੇਤ, ਚਾਰ ਵੈਦਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰੀ ਹੋਇਆ—
ਤਦਾਪ੍ਰਭृਤਿ ਲੋਕੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਮਹਾਭਾਰਤਮੁਚ੍ਯਤੇ। ਮਹਤ੍ਤ੍ਵੇ ਚ ਗੁਰੁਤ੍ਵੇ ਚ ਧ੍ਰਿਯਮਾਣਂ ਯਤੋऽਧਿਕਮ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਮਹਾਭਾਰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਹਾਨਤਾ ਤੇ ਭਾਰੀਪਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।
ਮਹਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ਭਾਰਵਤ੍ਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਮਹਾਭਾਰਤਮੁਚ੍ਯਤੇ। ਨਿਰੁਕ੍ਤਮਸ੍ਯ ਯੋ ਵੇਦ ਸਰ੍ਵਪਾਪੈਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਤੇ ਭਾਰੀਪਨ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਹਾਭਾਰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਪੋ ਨਕਲ੍ਕੋऽਧ੍ਯਯਨਂ ਨਕਲ੍ਕਃ ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕੋ ਵੇਦਵਿਧਿਰ੍ਨਕਲ੍ਕਃ। ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ ਵਿਤ੍ਤਾਹਰਣਂ ਨਕਲ੍ਕ- ਸ੍ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਭਾਵੋਪਹਤਾਨਿ ਕਲ੍ਕਃ
ਤਪੱਸਿਆ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਰੀਤ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਪਰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਦੌਲਤ ਲੈਣਾ ਪਾਪ ਹੈ—ਜੋ ਕੰਮ ਮਨ ਦੇ ਮਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਣ, ਉਹੀ ਪਾਪ ਹਨ।