ਤੇ ਹਯਾ ਹੇਮਸਂਚ੍ਛਨ੍ਨਾ ਬृਹਨ੍ਤਃ ਸਾਧੁਵਾਹਿਨਃ । ਚੋਦਿਤਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤ ਪਤ੍ਰਿਣਾਮਿਵ ਪਙ੍ਕ੍ਤਯਃ ।। 43
ਉਹ ਵੱਡੇ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖੇ ਹੋਏ ਘੋੜੇ ਜਦੋਂ ਦੌੜਾਏ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਵਾਂਗ ਉੱਡਦੇ ਹੋਏ ਲੱਗਦੇ ਸਨ।
ਭੀਮਰੂਪਾਸ਼੍ਚ ਮਾਤਙ੍ਗਾਃ ਪ੍ਰਭਿਨ੍ਨਕਰਟਾਮੁਖਾਃ। ਸ੍ਵਾਰੂਢਾ ਯੁਦ੍ਧਕੁਸ਼ਲੈਰ੍ਮਹਾਮਾਤ੍ਰਾਧਿਰੋਹਿਤਾਃ ।। 44
ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਤੇ ਮੂੰਹ ਡਰਾਉਣੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮਾਹਰ ਮਹਾਵਤ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜੋ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ।
ਕ੍ਸ਼ਰਨ੍ਤ ਇਵ ਜੀਮੂਤਾਃ ਸੁਦਨ੍ਤਾਃ षਾष੍ਟਿਹਾਯਨਾਃ । ਰਾਜਾਨਮਨ੍ਵਯੁਃ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕ੍ਰਾਮਨ੍ਤ ਇਵ ਪਰ੍ਵਤਾਃ ।। 45
ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖੇ ਹੋਏ, ਸੱਠ ਸਾਲ ਦੇ ਹਾਥੀ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੇ ਸਨ।
ਦृਢਾਯੁਧਜਨਾਕੀਰ੍ਣਂ ਰਥਾਸ਼੍ਵਗਜਸਂਕੁਲਮ੍ । ਤਦ੍ਬਲਾਗ੍ਰਂ ਵਿਰਾਟਸ੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਰਸ੍ਯੇਵ ਤਦਾ ਬਭੌ ।। 46
ਵੀਰਾਟ ਦੀ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਾਲੀ ਫੌਜ, ਜੋ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ, ਰਥਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਫੌਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ।
ਤਂ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਂ ਮਹਾਰਾਜ ਨਿਨੀषਨ੍ਤਂ ਗਵਾਂ ਪਦਮ੍। ਵਿਸ਼ਾਰਦਾਨਾਂ ਵੈਸ਼੍ਯਾਨਾਂ ਪ੍ਰਕृष੍ਟਾਨਾਂ ਤਦਾ ਨृਪ ।। 47
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਗਵਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਚੱਲ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਮਾਹਰ ਤੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਗਵਾਲੇ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋ ਲਏ।
ਵਿਂਸ਼ਤਿਸ੍ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਨਰਾਣਾਮਨੁਯਾਯਿਨਾਮ੍। ਅष੍ਟੌ ਰਥਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਦਸ਼ ਨਾਗਸ਼ਤਾਨਿ ਚ । ਵਿਂਸ਼ਚ੍ਚਾਸ਼੍ਵਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਮਾਤ੍ਸ੍ਯਾਨਾਂ ਤ੍ਵਰਿਤਂ ਯਯੁਃ ।। 48
ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਆਦਮੀ, ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਰਥ, ਦਸ ਸੌ ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇਜ਼ ਘੋੜੇ ਮਤਸਿਆਂ ਦੇ, ਫੌਜ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲ ਪਏ।
ਤਦਨੀਕਂ ਵਿਰਾਟਸ੍ਯ ਸ਼ੁਸ਼ੁਭੇऽਤੀਵ ਭਾਰਤ। ਵਸਨ੍ਤੇ ਬਹੁਪੁष੍ਪਾਢ੍ਯਂ ਕਾਨਨਂ ਚਿਤ੍ਰਿਤਂ ਯਥਾ ।। 49
ਵੀਰਾਟ ਦੀ ਉਹ ਫੌਜ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੋਹਣੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਜਿਵੇਂ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗਾ ਜੰਗਲ।
ਨਿਰ੍ਯਾਯ ਨਗਰਾਚ੍ਛੂਰਾ ਵ੍ਯੂਢਾਨੀਕਾਃ ਪ੍ਰਹਾਰਿਣਃ। ਤ੍ਰਿਗਰ੍ਤਾਨਸ੍ਪृਸ਼ਨ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਯਾਃ ਮੂਰ੍ਯੇऽਸ੍ਤਂਗਮਿਤੇ ਸਤਿ ।। 1
ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਲੜਾਕੂ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿਚ ਖੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਮਤਸਿਆ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਤ੍ਰਿਗਰਤਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜੇ ਹੋਏ।
ਤੇ ਤ੍ਰਿਗਰ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਮਾਤ੍ਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯੂਢਾਨੀਕਾਃ ਪ੍ਰਹਾਰਿਣਃ। ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਭਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਗੋषੁ ਗृਦ੍ਧਾ ਮਹਾਬਲਾਃ ।। 2
ਉਹ ਤ੍ਰਿਗਰਤ ਤੇ ਮਤਸਿਆ, ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਲੜਨ ਲਈ ਤਿਆਰ, ਗਵਾਂ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿਚ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ।
ਭੀਮਾਸ਼੍ਚ ਮਤ੍ਤਮਾਤਙ੍ਗਾਸ੍ਤੋਮਰਾਙ੍ਕੁਸ਼ਚੋਦਿਤਾਃ। ਗ੍ਰਾਮਣੀਯੈਃ ਸਮਾਰੂਢਾਃ ਕੁਸ਼ਲੈਰ੍ਹਸ੍ਤਿਸਾਦਿਭਿਃ ।। 3
ਭਾਰੀ ਤੇ ਮਸਤ ਹਾਥੀ, ਜੋ ਭਾਲਿਆਂ ਤੇ ਅੰਕੁਸ ਨਾਲ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਮਾਹਰ ਅੱਗੂਆਂ ਤੇ ਹਾਥੀ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਵਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਤੇषਾਂ ਸਮਾਗਮੋ ਘੋਰਸ੍ਤੁਮੁਲੋ ਰੋਮਹਰ੍षਣਃ। ਘ੍ਨਤਾਂ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਰਾਜਨ੍ਯਮਰਾष੍ਟ੍ਰਵਿਵਰ੍ਧਨਃ ।। 4
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁਟਭੇੜ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ, ਸ਼ੋਰ ਵਾਲੀ ਤੇ ਰੋਮਾਂ ਖੜੇ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਰਾਜੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਧਾ ਰਹੇ ਸਨ।
ਦੇਵਾਸੁਰਸਮੋ ਰਾਜਨ੍ਨਾਸੀਤ੍ਸੂਰ੍ਯੇऽਬਲਮ੍ਬਤਿ । ਪਦਾਤਿਰਥਨਾਗੇਨ੍ਦ੍ਰਹਯਾਰੋਹਬਲੌਘਵਾਨ੍ ।। 5
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮੰਦੀ ਪੈ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੰਗ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਲੜਾਈ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਪੈਦਲ, ਰਥ, ਹਾਥੀ ਤੇ ਘੋੜੇ ਵਾਲੇ ਫੌਜੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਸਨ।
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਭ੍ਯਾਪਤਤਾਂ ਨਿਘ੍ਨਤਾਂ ਚੇਤਰੇਤਰਮ੍ । ਉਦਤਿष੍ਠਦ੍ਰਜੋ ਭੌਮਂ ਨ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾਯਤ ਕਿਂਚਨ ।। 6
ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਤੇ ਵੱਜਦੇ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਇੰਨਾ ਧੂੜ ਉੱਡਿਆ ਕਿ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਸ਼੍ਚਾਪਤਨ੍ਭੂਮੌ ਸੈਨ੍ਯੇਨ ਰਜਸਾ ਵृਤਾਃ । ਇषੁਭਿਰ੍ਵ੍ਯਤਿਸਰ੍ਪਦ੍ਭਿਰਾਦਿਤ੍ਯੋऽਨ੍ਤਰਧੀਯਤ ।। 7
ਫੌਜ ਦੇ ਧੂੜ ਨਾਲ ਪੰਛੀ ਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਤੀਰ ਉੱਡ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਵੀ ਅੱਡ ਗਿਆ।
ਖਦ੍ਯੋਤੈਰਿਵ ਸਂਯੁਕ੍ਤਮਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਮਜਾਯਤ।। 8
ਆਸਮਾਨ ਇੰਝ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਜਗਮਗਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜੁਗਨੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ।
ਰੁਕ੍ਮਪृष੍ਠਾਨਿ ਚਾਪਾਨਿ ਵਿਚੇਰੁਰ੍ਵਿਦ੍ਯੁਤੋ ਯਥਾ । ਨਰ੍ਦਤਾਂ ਲੋਕਵੀਰਾਣਾਂ ਸਵ੍ਯਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮਸ੍ਯਤਾਮ੍ ।। 9
ਸੋਨੇ ਦੀ ਪਿੱਠ ਵਾਲੇ ਤੀਰ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਯੋਧੇ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ ਖੱਬੇ ਤੇ ਸੱਜੇ ਤੀਰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ।
ਰਥਾ ਰਥੈਃ ਸਮਾਜਗ੍ਮੁਃ ਪਤ੍ਤਯਸ਼੍ਚ ਪਦਾਤਿਭਿਃ । ਸਾਦਿਨਃ ਸਾਦਿਭਿਰ੍ਜਗ੍ਮੁਰ੍ਗਜੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਮਹਾਗਜਾਃ ।। 10
ਰਥਾਂ ਵਾਲੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ, ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀ ਪੈਦਲਾਂ ਨਾਲ, ਘੋੜਸਵਾਰ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ ਹੋਰ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਆਮਨੇ-ਸਾਮਨੇ ਹੋ ਗਏ।
ਅਸਿਭਿਃ ਪਟ੍ਟਸੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸ਼ਕ੍ਤਿਭਿਸ੍ਤੋਮਰੈਰਪਿ । ਸਂਰਬ੍ਧਾਃ ਸਮਰੇ ਯੋਧਾ ਨਿਜਘ੍ਨੁਰਿਤਰੇਤਰਮ੍ ।। 11
ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸੇ ਹੋਏ ਜੰਗੀ ਸਿਪਾਹੀ ਤਲਵਾਰਾਂ, ਚੌੜੀਆਂ ਧਾਰਾਂ, ਭਾਲਿਆਂ ਤੇ ਬਰਛਿਆਂ ਨਾਲ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਨਿਘ੍ਨਨ੍ਤਃ ਸਮਰੇऽਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਹृष੍ਟਾਃ ਪਰਿਘਪਾਣਯਃ । ਨ ਸ਼ੇਕੁਰਤਿਸਂਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾਃ ਸ਼ੂਰਾਃ ਕਰ੍ਤੁਂ ਪਰਾਙ੍ਭੁਖਮ੍ ।। 12
ਲੋਹੇ ਦੇ ਗੱਡੇ ਫੜ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਲੜਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਬਹਾਦਰ ਜੰਗੀਰੂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਹਟਾ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ।
ਰਕ੍ਤਾਧਰੋष੍ਠਂ ਸੁਨਸਂ ਕ੍ਲृਪ੍ਤਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁ ਸ੍ਵਲਂਕृਤਮ੍। ਅਦृਸ਼੍ਯਤ ਸ਼ਿਰਸ਼੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਰਜੋਵਿਧ੍ਵਸ੍ਤਕੁਣ੍ਡਲਮ੍ ।। 13
ਉਥੇ ਇਕ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸਿਰ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਹੋਠ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਾਲ, ਨੱਕ ਸੁੰਦਰ, ਦਾਢੀ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੱਢੀ ਹੋਈ, ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਮਾਟੀ ਦੇ ਚੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਕੰਨ ਵਾਲੇ ਕੁੰਡਲ ਵੀ ਉਡ ਗਏ ਸਨ।
ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰ ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਵੀਰੈਸ਼੍ਛਿਨ੍ਨਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਸਾਲਸ੍ਕਨ੍ਧਨਿਕਾਸ਼ਾਨਿ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਣਾ ਮਹਾਮृਧੇ ।। 14
ਉਥੇ ਉਸ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕਤਲ ਹੋਏ ਬਹਾਦਰਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਪਏ ਸਨ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਲੇ ਲੱਕੜਾਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ।
ਨਾਗਭੋਗਨਿਕਾਸ਼ੈਸ਼੍ਚ ਬਾਹੁਭਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨੋਕ੍ਸ਼ਿਤੈਃ। ਆਕੀਰ੍ਣਾ ਵਸੁਧਾ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਿਰੋਭਿਸ਼੍ਚ ਸਕੁਣ੍ਡਲੈਃ ।। 15
ਉਥੇ ਧਰਤੀ ਸਾਂਪਾਂ ਦੀ ਲੀਰਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀਆਂ, ਚੰਦਨ ਲੱਗੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਪਈ ਸੀ।
ਯਥਾ ਵਾ ਵਾਸਸੀ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਣੇ ਮਹਾਰਜਤਰਞ੍ਜਿਤੇ। ਬਿਭ੍ਰਤੀ ਯੁਵਤੀ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਤਦ੍ਵਦ੍ਭਾਤਿ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾ ।। 16
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸਾਵਲੀ ਕੁੜੀ ਚਿੱਟੇ ਚਮਕਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਸੋਹਣੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਵੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ।
ਉਪਾਸ਼ਾਮ੍ਯਦ੍ਰਜੋ ਭੌਮਂ ਰੁਧਿਰੇਣ ਪ੍ਰਵਰ੍षਤਾ। ਕਸ਼੍ਮਲਂ ਪ੍ਰਾਵਿਸ਼ਦ੍ਧੋਰਂ ਨਿਰ੍ਮਰ੍ਯਾਦਮਵਰ੍ਤਤ ।। 17
ਜਦੋਂ ਖੂਨ ਵਗਣ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਧੂੜ ਠੰਢਾ ਪੈ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਡਰਾਉਣੀ ਉਲਝਣ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਜੰਗ ਬੇਕਾਬੂ ਹੋ ਗਈ।
ਯੁਧਿष੍ਠਿਰੋऽਪਿ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਭ੍ਰਾਤृਭਿਃ ਸਹਿਤਸ੍ਤਦਾ। ਵ੍ਯੂਹਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਿਰਾਟਸ੍ਯ ਅਨ੍ਵਯੁਧ੍ਯਤ ਪਾਣ੍ਡਵਃ ।। 18
ਉਸ ਵੇਲੇ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਵਿਰਾਟ ਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਕਤਾਰ ਬਣਾਕੇ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਪਿਆ।
ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਸ਼੍ਯੇਨਵਤ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਤੁਣ੍ਡਮਾਸੀਦ੍ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਃ। ਪਕ੍ਸ਼ੌਂ ਯਮੌ ਚ ਭਵਤਃ ਪੁਚ੍ਛਮਾਸੀਦ੍ਵृਕੋਦਰਃ ।। 19
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ ਦੀ ਚੋਚ ਬਣਾਇਆ, ਦੋਹਾਂ ਜੁੜਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੰਖ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਭੀਮਸੇਨ ਪੂੰਛ ਬਣ ਗਿਆ।
ਸਹਸ੍ਰਂ ਨ੍ਯਹਨਤ੍ਤਤ੍ਰ ਕੁਨ੍ਤੀਪੁਤ੍ਰੋ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਃ। ਭੀਮਸੇਨਸ੍ਤੁ ਸਂਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਭृਤਾਂਵਰਃ । ਦ੍ਵਿਸਹਸ੍ਰਂ ਰਥਾਨ੍ਵੀਰਃ ਪਰਲੋਕਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯਤ੍ ।। 20
ਉਥੇ ਕੁੰਤੀ ਪੁੱਤ੍ਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤੇ; ਭੀਮਸੇਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜੰਗੀ ਸੀ, ਨੇ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ।
ਨਕੁਲਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ਤਂ ਜਘ੍ਨੇ ਸਹਦੇਵਸ਼੍ਚਤੁਃਸ਼ਤਮ੍ । ਸ਼ਤਾਨੀਕਃ ਸ਼ਤਂ ਜਘ੍ਨੇ ਮਦਿਰਾਸ਼੍ਵਸ਼੍ਚਤੁਃਸ਼ਤਮ੍ ।। 21
ਨਕੁਲ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸੌ, ਸਹਦੇਵ ਨੇ ਚਾਰ ਸੌ, ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਨੇ ਇਕ ਸੌ ਤੇ ਮਦਿਰਾਸ਼ਵ ਨੇ ਚਾਰ ਸੌ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ।
ਪ੍ਰਹृष੍ਟਾਂ ਮਹਤੀਂ ਸੇਨਾਂ ਤ੍ਰਿਗਰ੍ਤਾਨਾਂ ਮਹਾਬਲੌ । ਆਰ੍ਚ੍ਛਤਾਂ ਬਹੁਸਂਰਬ੍ਧੌ ਕੇਸ਼ਾਕੇਸ਼ਿ ਰਥਾਰਥਿ ।। 22
ਕੇਸ਼ਾਕ ਤੇ ਕੇਸ਼ਿਰਥ, ਦੋ ਵੱਡੇ ਬਹਾਦਰ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਤ੍ਰਿਗਰਤਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਫੌਜ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਲਕ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਤ੍ਰਿਗਰ੍ਤਾਨਾਂ ਤੌ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੌ ਮਹਾਚਮੂਮ੍। ਜਗ੍ਮਤੁਃ ਸੂਰ੍ਯਦਤ੍ਤਸ਼੍ਚ ਵਲਲਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪृष੍ਠਤਃ ।। 23
ਤ੍ਰਿਗਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਲਾ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਘੁਸ ਗਏ; ਸੂਰਯਦੱਤ ਤੇ ਵਲਲ ਪਿੱਛੋਂ ਪਿੱਛੇ ਆਏ।