ਸ਼ਤਸੂਰ੍ਯਂ ਸ਼ਤਾਵਰ੍ਤਂ ਸ਼ਤਬਿਨ੍ਦੁ ਸ਼ਤਾਕ੍ਸ਼ਿਮਤ੍। ਅਭੇਦ੍ਯਕਲ੍ਪਂ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨਾਂ ਰਾਜਾ ਕਵਚਮਾਹਰਤ੍ ।। 23
ਮਤਸਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਯੋਧਿਆਂ ਲਈ ਕਵਚ ਲਿਆਇਆ, ਜੋ 'ਸੌ ਸੂਰਜ', 'ਸੌ ਵਾਰੀ', 'ਸੌ ਬੂੰਦ', 'ਸੌ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ' ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਤਤੋ ਨਾਨਾਤਨੁਤ੍ਰਾਣਿ ਸ੍ਵਾਨਿਸ੍ਵਾਨਿ ਮਹਾਬਲਾਃ। ਯੁਯੁਤ੍ਸਵੋऽਭ੍ਯਨਹ੍ਯਨ੍ਤ ਦੇਵਕਲ੍ਪਾਃ ਪ੍ਰਹਾਰਿਣਃ ।। 24
ਫਿਰ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਯੋਧੇ, ਜੋ ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਦਿਖਦੇ ਸਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਕਵਚ ਪਾ ਲਿਆ।
ਸੋਪਸ੍ਕਰੇषੁ ਸ਼ੁਭ੍ਰੇषੁ ਮਹਤ੍ਸੁ ਚ ਮਹਾਰਥਾਃ । ਪृਥਕ੍ਕਾਞ੍ਚਨਸਨ੍ਨਾਹਾਨ੍ਰਥੇष੍ਵਸ਼੍ਵਾਨਯੋਜਯਨ੍ ।। 25
ਵੱਡੇ ਰਥ-ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਰਥਾਂ 'ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਾਮਾਨ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੋੜਿਆ, ਘੋੜਿਆਂ ਸਮੇਤ।
ਸੂਰ੍ਯਚਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਤੀਕਾਸ਼ੇ ਮਣਿਹੇਮਵਿਭੂषਿਤੇ। ਮਹਾਪ੍ਰਮਾਣਂ ਮਤ੍ਸ੍ਯਸ੍ਯ ਧ੍ਵਜਮੁਚ੍ਛ੍ਰਿਯਤੇ ਰਥੇ ।। 26
ਮਤਸਿਆ ਦੇ ਰਥ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਮਣੀਆਂ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਸੂਰਜ-ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।
ਧ੍ਵਜਾਨ੍ਬਹੁਵਿਧਾਕਾਰਾਨ੍ਸੌਵਰ੍ਣਾਨ੍ਹੇਮਮਾਲਿਨਃ। ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਃ ਸ਼ੂਰਾ ਰਥੇषੁ ਸਮਯੋਜਯਨ੍ ।। 27
ਵੀਰ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰਥਾਂ 'ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਝੰਡੇ ਲਗਾਏ।
ਰਥੇषੁ ਯੁਜ੍ਯਮਾਨੇषੁ ਕਙ੍ਕੋ ਰਾਜਾਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਮਯਾ ਹ੍ਯਸ੍ਰਂ ਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਗਮਵਾਪ੍ਤਮृषਿਸਤ੍ਤਮਾਤ੍ ।। 28
ਜਦੋਂ ਰਥ ਜੋੜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਕੰਕਾ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਚਾਰ ਲਕੜੀਆਂ ਵਾਲਾ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤਿ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਹੈ।'
ਦਂਸ਼ਿਤੋ ਰਥਮਾਸ੍ਥਾਯ ਪਦਂ ਨਿਰ੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਗਵਾਮ੍। ਅਯਂ ਚ ਬਲਵਾਞ੍ਛਰੋ ਵਲਲੋ ਦृਸ਼੍ਯਤੇऽਨਘ ।। 29
ਚੁਣੌਤੀ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਮੈਂ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਗਾਵਾਂ ਲਈ ਪੈਦਲ ਨਿਕਲਦਾ ਹਾਂ; ਤੇ ਇਹ ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਵਕਰੀ ਤੀਰ, ਹੇ ਨਿਰਮਲ, ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਗੋਸਙ੍ਖ੍ਯਮਸ਼੍ਵਬਨ੍ਧਂ ਚ ਸਂਯੋਜਯ ਰਥੇषੁ ਵੈਃ। ਨੈਤੇਨ ਜਾਤੁ ਯੁਧ੍ਦ੍ਯੇਯੁਰ੍ਗਵਾਰ੍ਥਮਿਤਿ ਮੇ ਮਤਿਃ ।। 30
ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਬੰਨ੍ਹ ਜੋੜ ਰਥਾਂ 'ਤੇ ਕਰ; ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗਾਵਾਂ ਲਈ ਕਦੇ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ।
ਅਥ ਮਾਤ੍ਸ੍ਯੋऽਬ੍ਰਵੀਦ੍ਰਾਜਾ ਸ਼ਤਾਨੀਕਂ ਜਘਨ੍ਯਜਮ੍। ਕਙ੍ਕਸ਼੍ਚ ਵਲਲਃ ਸੂਦੋ ਦਾਮਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸ਼੍ਚ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ।। 31
ਫਿਰ ਮਤਸਿਆ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸ਼ਤਾਨੀਕਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੀ, ਕੰਕਾ, ਵਲਲਾ, ਰਥ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦਮਗ੍ਰੰਥੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਤਨ੍ਤ੍ਰਿਪਾਲਸ਼੍ਚ ਗੋਸਙ੍ਖ੍ਯੋ ਯਥਾ ਤੇ ਪੁਰੁषਰ੍षਭਾਃ । ਸ਼ੂਰਾਃ ਸੁਵੀਰਾਃ ਪੁਰੁषਾ ਨਾਗਰਾਜਵਰੋਪਮਾਃ । ਯੁਦ੍ਧ੍ਯੇਯੁਰਿਤਿ ਮੇ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਵਰ੍ਤਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। 32
ਤੰਤ੍ਰੀਪਾਲ ਤੇ ਗੋਸੰਖਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਮਰਦ — ਵੀਰ, ਵਧੀਆ ਯੋਧੇ, ਜੋ ਨਾਗ ਰਾਜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ — ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲੜਨਗੇ; ਇਸ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਏਤੇਪਾਮਪਿ ਦੀਯਨ੍ਤਾਂ ਰਥਾ ਧ੍ਵਜਪਤਾਕਿਨਃ। ਕਵਚਾਨਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਦृਢਾਨਿ ਚ ਲਘੂਨਿ ਚ ।। 33
ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਝੰਡੇ ਵਾਲੇ ਰਥ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਹਲਕੇ ਕਵਚ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ।
ਪ੍ਰਤਿਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤੁ ਗਾਤ੍ਰੇषੁ ਦੀਯਨ੍ਤਾਮਾਯੁਧਾਨਿ ਚ । ਨੇਮੇ ਜਾਤੁ ਨ ਯੁਦ੍ਧ੍ਯ੍ਰੇਯੁਰਿਤਿ ਮੇ ਧੀਯਤੇ ਮਤਿਃ ।। 34
ਕਵਚ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਪਾ ਲੈਣ, ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ; ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਹਟਣਗੇ ਨਹੀਂ।
ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨृਪਤੇਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਤ੍ਵਰਿਤਮਾਨਸਃ। ਸ਼ਤਾਨੀਕਃ ਸ ਪਾਰ੍ਥਭ੍ਯੋ ਰਥਾਨ੍ਰਾਜਨ੍ਸਮਾਦਿਸ਼ਤ੍ ।। 35
ਰਾਜਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਤਾਨੀਕਾ ਨੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਸੀ, ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਰਥ ਤੁਰੰਤ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ।
ਸਹਦੇਵਾਯ ਰਾਜ੍ਞੇ ਚ ਭੀਮਾਯ ਨਕੁਲਾਯ ਚ। ਤਾਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਹਸਾ ਸੂਤਾ ਰਾਜਭਕ੍ਤਿਪੁਰਸ੍ਕृਤਾਃ ।। 36
ਸਹਦੇਵ, ਰਾਜਾ, ਭੀਮ ਤੇ ਨਕੁਲ ਲਈ, ਰਥ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਦੇ ਭਗਤ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜਲਦੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਿਆ।
ਨਿਰ੍ਦਿष੍ਟਾ ਨਰਦੇਵੇਨ ਰਥਾਞ੍ਛੀਘ੍ਰਮਯੋਜਯਨ੍। ਕਵਚਾਨਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਨਵਾਨਿ ਚ ਦृਢਾਨਿ ਚ।। 37
ਰਾਜਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਰਥ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਰਥ ਤੁਰੰਤ ਜੋੜੇ, ਤੇ ਨਵੇਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਵਚ ਦਿੱਤੇ।
ਵਿਰਾਟਃ ਪ੍ਰਦਦੌ ਯਾਨਿ ਤੇषਾਮਕ੍ਲਿष੍ਟਕਰ੍ਮਣਾਮ੍। ਤਾਨ੍ਯਾਮੁਚ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰੇषੁ ਦਂਸ਼ਿਤਾਸ੍ਤੇ ਮਹਾਰਥਾਃ ।। 38
ਵੀਰਾਟ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨਿਰਮਲ ਸਨ, ਕਵਚ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਮਹਾਰਥੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਪਾ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ।
ਤਰਸ੍ਵਿਨਸ਼੍ਛਨ੍ਨਰੂਪਾਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਰਦਾਃ । ਰਥਾਨ੍ਹੇਮਪਰਿष੍ਕਾਰਾਨ੍ਸਮਾਸ੍ਥਾਯ ਮਹਾਰਥਾਃ। ਪਾਣ੍ਡਵਾ ਨਿਰ੍ਯਯੁਰ੍ਹृष੍ਟਾ ਦਂਸ਼ਿਤਾ ਰਾਜਸਤ੍ਤਮ ।। 39
ਜੋਸ਼ੀਲੇ ਪਾਂਡਵ, ਜੋ ਭੇਸ ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਤੇ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਰਥਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਕਵਚ ਪਾ ਕੇ ਨਿਕਲੇ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ।
ਵਿਰਾਟਮਨ੍ਵਯੁਃ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਸਹਿਤਾਃ ਕੁਰੁਪੁਙ੍ਗਵਾਃ। ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਭ੍ਰਾਤਰਃ ਸ਼ੂਰਾਃ ਪਾਣ੍ਡਵਾਃ ਸਤ੍ਯਵਿਕ੍ਰਮਾਃ ।। 40
ਚਾਰ ਵੀਰ ਪਾਂਡਵ ਭਰਾ, ਜੋ ਸੱਚੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸਨ, ਵੀਰਾਟ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਕੱਠੇ ਚਲੇ।
ਦੀਰ੍ਘਾਨਾਂ ਚ ਦृਢਾਨਾਂ ਚ ਧਨੁषਾਂ ਤੇ ਯਥਾਬਲਮ੍। ਉਤ੍ਕृष੍ਯ ਪਾਸ਼ਾਨ੍ਮੌਰ੍ਵੀਣਾਂ ਵੀਰਾਸ਼੍ਚਾਪੇष੍ਵਯੋਜਯਨ੍ ।। 41
ਜੋ ਵੀਰ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਅਨੁਸਾਰ ਲੰਬੇ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਮੌਰਵੀ ਦੀਆਂ ਡੋਰਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਣ ਕੇ ਚੜਾ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਤਤਃ ਸੁਵਾਸਸਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵੀਰਾਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨਰੂषਿਤਾਃ । ਚੋਦਿਤਾ ਨਰਦੇਵੇਨ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮਸ਼੍ਵਾਨਚੋਦਯਨ੍ ।। 42
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਵੀਰ ਸੁੰਦਰ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਚੰਦਨ ਲਗਾ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਉੱਤੇ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੌੜਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ।
ਤੇ ਹਯਾ ਹੇਮਸਂਚ੍ਛਨ੍ਨਾ ਬृਹਨ੍ਤਃ ਸਾਧੁਵਾਹਿਨਃ । ਚੋਦਿਤਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤ ਪਤ੍ਰਿਣਾਮਿਵ ਪਙ੍ਕ੍ਤਯਃ ।। 43
ਉਹ ਵੱਡੇ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖੇ ਹੋਏ ਘੋੜੇ ਜਦੋਂ ਦੌੜਾਏ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਵਾਂਗ ਉੱਡਦੇ ਹੋਏ ਲੱਗਦੇ ਸਨ।
ਭੀਮਰੂਪਾਸ਼੍ਚ ਮਾਤਙ੍ਗਾਃ ਪ੍ਰਭਿਨ੍ਨਕਰਟਾਮੁਖਾਃ। ਸ੍ਵਾਰੂਢਾ ਯੁਦ੍ਧਕੁਸ਼ਲੈਰ੍ਮਹਾਮਾਤ੍ਰਾਧਿਰੋਹਿਤਾਃ ।। 44
ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਤੇ ਮੂੰਹ ਡਰਾਉਣੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮਾਹਰ ਮਹਾਵਤ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜੋ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ।
ਕ੍ਸ਼ਰਨ੍ਤ ਇਵ ਜੀਮੂਤਾਃ ਸੁਦਨ੍ਤਾਃ षਾष੍ਟਿਹਾਯਨਾਃ । ਰਾਜਾਨਮਨ੍ਵਯੁਃ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕ੍ਰਾਮਨ੍ਤ ਇਵ ਪਰ੍ਵਤਾਃ ।। 45
ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖੇ ਹੋਏ, ਸੱਠ ਸਾਲ ਦੇ ਹਾਥੀ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੇ ਸਨ।
ਦृਢਾਯੁਧਜਨਾਕੀਰ੍ਣਂ ਰਥਾਸ਼੍ਵਗਜਸਂਕੁਲਮ੍ । ਤਦ੍ਬਲਾਗ੍ਰਂ ਵਿਰਾਟਸ੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਰਸ੍ਯੇਵ ਤਦਾ ਬਭੌ ।। 46
ਵੀਰਾਟ ਦੀ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਾਲੀ ਫੌਜ, ਜੋ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ, ਰਥਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਫੌਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ।
ਤਂ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਂ ਮਹਾਰਾਜ ਨਿਨੀषਨ੍ਤਂ ਗਵਾਂ ਪਦਮ੍। ਵਿਸ਼ਾਰਦਾਨਾਂ ਵੈਸ਼੍ਯਾਨਾਂ ਪ੍ਰਕृष੍ਟਾਨਾਂ ਤਦਾ ਨृਪ ।। 47
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਗਵਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਚੱਲ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਮਾਹਰ ਤੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਗਵਾਲੇ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋ ਲਏ।
ਵਿਂਸ਼ਤਿਸ੍ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਨਰਾਣਾਮਨੁਯਾਯਿਨਾਮ੍। ਅष੍ਟੌ ਰਥਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਦਸ਼ ਨਾਗਸ਼ਤਾਨਿ ਚ । ਵਿਂਸ਼ਚ੍ਚਾਸ਼੍ਵਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਮਾਤ੍ਸ੍ਯਾਨਾਂ ਤ੍ਵਰਿਤਂ ਯਯੁਃ ।। 48
ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਆਦਮੀ, ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਰਥ, ਦਸ ਸੌ ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇਜ਼ ਘੋੜੇ ਮਤਸਿਆਂ ਦੇ, ਫੌਜ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲ ਪਏ।
ਤਦਨੀਕਂ ਵਿਰਾਟਸ੍ਯ ਸ਼ੁਸ਼ੁਭੇऽਤੀਵ ਭਾਰਤ। ਵਸਨ੍ਤੇ ਬਹੁਪੁष੍ਪਾਢ੍ਯਂ ਕਾਨਨਂ ਚਿਤ੍ਰਿਤਂ ਯਥਾ ।। 49
ਵੀਰਾਟ ਦੀ ਉਹ ਫੌਜ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੋਹਣੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਜਿਵੇਂ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗਾ ਜੰਗਲ।
ਨਿਰ੍ਯਾਯ ਨਗਰਾਚ੍ਛੂਰਾ ਵ੍ਯੂਢਾਨੀਕਾਃ ਪ੍ਰਹਾਰਿਣਃ। ਤ੍ਰਿਗਰ੍ਤਾਨਸ੍ਪृਸ਼ਨ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਯਾਃ ਮੂਰ੍ਯੇऽਸ੍ਤਂਗਮਿਤੇ ਸਤਿ ।। 1
ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਲੜਾਕੂ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿਚ ਖੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਮਤਸਿਆ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਤ੍ਰਿਗਰਤਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜੇ ਹੋਏ।
ਤੇ ਤ੍ਰਿਗਰ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਮਾਤ੍ਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯੂਢਾਨੀਕਾਃ ਪ੍ਰਹਾਰਿਣਃ। ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਭਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਗੋषੁ ਗृਦ੍ਧਾ ਮਹਾਬਲਾਃ ।। 2
ਉਹ ਤ੍ਰਿਗਰਤ ਤੇ ਮਤਸਿਆ, ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਲੜਨ ਲਈ ਤਿਆਰ, ਗਵਾਂ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿਚ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ।
ਭੀਮਾਸ਼੍ਚ ਮਤ੍ਤਮਾਤਙ੍ਗਾਸ੍ਤੋਮਰਾਙ੍ਕੁਸ਼ਚੋਦਿਤਾਃ। ਗ੍ਰਾਮਣੀਯੈਃ ਸਮਾਰੂਢਾਃ ਕੁਸ਼ਲੈਰ੍ਹਸ੍ਤਿਸਾਦਿਭਿਃ ।। 3
ਭਾਰੀ ਤੇ ਮਸਤ ਹਾਥੀ, ਜੋ ਭਾਲਿਆਂ ਤੇ ਅੰਕੁਸ ਨਾਲ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਮਾਹਰ ਅੱਗੂਆਂ ਤੇ ਹਾਥੀ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਵਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ।