ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪੁਤ੍ਰੀਵਚਃ ਕਾਵ੍ਯੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣਾਹੂਤਵਾਨ੍ਕਚਮ੍। ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਬਹਿष੍ਠਮਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਕੁਕ੍ਸ਼ਿਸ੍ਥਂ ਕਚਂ ਨृਪ
ਪੁੱਤਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਾਵਯ ਨੇ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਕਚ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਕਚ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਬृਹਸ੍ਪਤੇਃ ਸੁਤਃ ਪੁਤ੍ਰਿ ਕਚਃ ਪ੍ਰੇਤਗਤਿਂ ਗਤਃ। ਵਿਦ੍ਯਯਾ ਜੀਵਿਤੋऽਪ੍ਯੇਵਂ ਹਨ੍ਯਤੇ ਕਰਵਾਮ ਕਿਮ੍
'ਪੁੱਤਰੀਏ, ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਚ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜਿੰਦਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ?'
ਮੈਵਂ ਸ਼ੁਚੋ ਮਾ ਰੁਦ ਦੇਵਯਾਨਿ ਨ ਤ੍ਵਾਦृਸ਼ੀ ਮਰ੍ਤ੍ਯਮਨੁਪ੍ਰਸ਼ੋਚਤੇ। ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ਼੍ਚ ਸੇਨ੍ਦ੍ਰਾ ਦੇਵਾ ਵਸਵੋऽਥਾਸ਼੍ਵਿਨੌ ਚ
'ਇੰਝ ਨਾ ਰੋ, ਨਾ ਹੀ ਦੁੱਖ ਕਰ, ਦੇਵਯਾਨੀ। ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ ਇੰਝ ਸੋਗ ਕਰਦਾ। ਤੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇੰਦਰ, ਵਸੂ ਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨ ਭਰਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।'
ਸੁਰਦ੍ਵਿषਸ਼੍ਚੈਵ ਜਗਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵ- ਮੁਪਸ੍ਥਾਨੇ ਸਨ੍ਨਮਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਭਾਵਾਤ੍। ਅਸ਼ਕ੍ਯੋऽਸੌ ਜੀਵਯਿਤੁਂ ਦ੍ਵਿਜਾਤਿਃ ਸਂਜੀਵਿਤੋ ਵਧ੍ਯਤੇ ਚੈਵ ਭੂਯਃ
'ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਤੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵੀ ਤੇਰੇ ਆਗੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁੜ ਜਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ; ਜੇ ਜਿੰਦਾ ਹੋਵੇ ਵੀ, ਫੇਰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।'
ਯਸ੍ਯਾਙ੍ਗਿਰਾ ਵृਦ੍ਧਤਮਃ ਪਿਤਾਮਹੋ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪਿਤਾ ਤਪੋਨਿਧਿਃ। ऋषੇਃ ਪੁਤ੍ਰਂ ਤਮਥੋ ਵਾਪਿ ਪੌਤ੍ਰਂ ਕਥਂ ਨ ਸ਼ੋਚੇਯਮਹਂ ਨ ਰੁਦ੍ਯਾਮ੍
'ਅੰਗਿਰਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਦਾਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ, ਜੋ ਤਪ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪਿਉ ਹੈ। ਐਸੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਪੌਤ੍ਰੇ ਲਈ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਦੁੱਖ ਕਰਾਂ, ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਰੋਵਾਂ?'
ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਚ ਤਪੋਧਨਸ਼੍ਚ ਸਦੋਤ੍ਥਿਤਃ ਕਰ੍ਮਸੁ ਚੈਵ ਦਕ੍ਸ਼ਃ। ਕਚਸ੍ਯ ਮਾਰ੍ਗਂ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਸ੍ਯੇ ਨ ਭੋਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਪ੍ਰਿਯੋ ਹਿ ਮੇ ਤਾਤ ਕਚੋऽਭਿਰੂਪਃ
'ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹੈ, ਤਪ ਵਿੱਚ ਧਨੀ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੁਸਤ ਤੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਕਚ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਾਂਗੀ, ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਖਾਵਾਂਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਉ ਜੀ, ਕਚ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਸੀ।'
ਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾ ਨ ਦਹੇਦਪੀਨ੍ਦ੍ਰਮ੍
ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਸਾੜ ਸਕਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ?
ਸਂਚੋਦਿਤੋ ਦੇਵਯਾਨ੍ਯਾ ਮਹਰ੍षਿਃ ਪੁਨਰਾਹ੍ਵਯਤ੍। ਸਂਰਮ੍ਭੇਣੈਵ ਕਾਵ੍ਯੋ ਹਿ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਸੁਤਂ ਕਚਮ੍
ਦੇਵਯਾਨੀ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਚ ਨੂੰ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਮੁੜ ਬੁਲਾਇਆ।
ਕਚੋऽਪਿ ਰਾਜਨ੍ਸ ਮਹਾਨੁਭਾਵੋ ਵਿਦ੍ਯਾਬਲਾਲ੍ਲਬ੍ਧਮਤਿਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾ।' ਗੁਰੋਰ੍ਹਿ ਭੀਤੋ ਵਿਦ੍ਯਯਾ ਚੋਪਹੂਤਃ। ਸ਼ਨੈਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਜਠਰੇ ਵ੍ਯਾਜਹਾਰ
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਕਚ ਵੀ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਸਮਝਦਾਰ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਵਿਚੋਂ ਬੋਲਿਆ।
ਪ੍ਰਸੀਦ ਭਗਵਨ੍ਮਹ੍ਯਂ ਕਚੋऽਹਮਭਿਵਾਦਯੇ। ਯਥਾ ਬਹੁਮਤਃ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤਥਾ ਮਨ੍ਯਤੁ ਮਾਂ ਭਵਾਨ੍
ਕਚ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ ਭਗਵਨ, ਮੈਂ ਕਚ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਐਸਾ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝੋ।'
ਤਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ਕੇਨ ਪਥੋਪਨੀਤ- ਸ੍ਤ੍ਵਂ ਚੋਦਰੇ ਤਿष੍ਠਸਿ ਬ੍ਰੂਹਿ ਵਿਪ੍ਰ। ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਮੁਹੂਰ੍ਤੇ ਹ੍ਯਸੁਰਾਨ੍ਵਿਨਾਸ਼੍ਯ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਦੇਵਾਨਹਮਦ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰ
ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੂੰ ਕਿਹੜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਤੇ ਮੇਰੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਹੈਂ? ਦੱਸ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਇਸ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ।'
ਤਵ ਪ੍ਰਸਾਦਾਨ੍ਨ ਜਹਾਤਿ ਮਾਂ ਸ੍ਮृਤਿਃ ਸ੍ਮਰਾਮਿ ਸਰ੍ਵਂ ਯਚ੍ਚ ਯਥਾ ਚ ਵृਤ੍ਤਮ੍। ਨਤ੍ਵੇਵਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਪਸਃ ਸਂਕ੍ਸ਼ਯੋ ਮੇ ਤਤਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ਂ ਘੋਰਮਿਮਂ ਸਹਾਮਿ
'ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਸਭ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਘਟ ਜਾਂਦੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।'
ਅਸੁਰੈਃ ਸੁਰਾਯਾਂ ਭਵਤੋऽਸ੍ਮਿ ਦਤ੍ਤੋ ਹਤ੍ਵਾ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਚੂਰ੍ਣਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਕਾਵ੍ਯ। ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਂ ਮਾਯਾਂ ਚਾਸੁਰੀਂ ਵਿਪ੍ਰ ਮਾਯਾਂ ਤ੍ਵਯਿ ਸ੍ਥਿਤੇ ਕਥਮੇਵਾਤਿਵਰ੍ਤੇਤ੍
'ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਵਿਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਸਾੜ ਕੇ, ਪੀਸ ਕੇ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਮਾਇਆ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਮਾਇਆ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਦ ਤਕ ਤੁਸੀਂ ਹੋ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਹਾਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?'
ਕਿਂ ਤੇ ਪ੍ਰਿਯਂ ਕਰਵਾਣ੍ਯਦ੍ਯ ਵਤ੍ਸੇ ਵਧੇਨ ਮੇ ਜੀਵਿਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਚਸ੍ਯ। ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਕੁਕ੍ਸ਼ੇਰ੍ਮਮ ਭੇਦਨੇਨ ਦृਸ਼੍ਯੇਤ੍ਕਚੋ ਮਦ੍ਗਤੋ ਦੇਵਯਾਨਿ
'ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕਿਹੜੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਕਰਾਂ, ਪੁੱਤ੍ਰ? ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਹੀ ਕਚ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਮੇਰਾ ਪੇਟ ਚੀਰੇ ਬਿਨਾ, ਜੋ ਕਚ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ।'
ਦ੍ਵੌ ਮਾਂ ਸ਼ੋਕਾਵਗ੍ਨਿਕਲ੍ਪੌ ਦਹੇਤਾਂ ਕਚਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ਸ੍ਤਵ ਚੈਵੋਪਘਾਤਃ। ਕਚਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ੇ ਮਮ ਸ਼ਰ੍ਮ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਵੋਪਘਾਤੇ ਜੀਵਿਤੁਂ ਨਾਸ੍ਮਿ ਸ਼ਕ੍ਤਾ
'ਦੋ ਦੁੱਖ, ਅੱਗ ਵਰਗੇ, ਮੈਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਣਗੇ: ਕਚ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਤੇਰੀ ਹਾਨੀ। ਜੇ ਕਚ ਮਰ ਗਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।'
ਸਂਸਿਦ੍ਧਰੂਪੋऽਸਿ ਬृਹਸ੍ਪਤੇਃ ਸੁਤ ਯਤ੍ਤ੍ਵਾਂ ਭਕ੍ਤਂ ਭਜਤੇ ਦੇਵਯਾਨੀ। ਵਿਦ੍ਯਾਮਿਮਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਹਿ ਜੀਵਨੀਂ ਤ੍ਵਂ ਨ ਚੇਦਿਨ੍ਦ੍ਰਃ ਕਚਰੂਪੀ ਤ੍ਵਮਦ੍ਯ
'ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਵਯਾਨੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਜੀਵਨ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅੱਜ ਤੂੰ ਕਚ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇੰਦਰ ਬਣ ਜਾਵੇਂਗਾ।'
ਨ ਨਿਵਰ੍ਤੇਤ੍ਪੁਨਰ੍ਜੀਵਨ੍ਕਸ਼੍ਚਿਦਨ੍ਯੋ ਮਮੋਦਰਾਤ੍। ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵੈਕਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਮਵਾਪ੍ਨੁਹਿ
'ਮੇਰੇ ਪੇਟ ਵਿਚੋਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਜਿੰਦਾ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈ।'
ਪੁਤ੍ਰੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਭਾਵਯ ਭਾਵਿਤੋ ਮਾ- ਮਸ੍ਮਦ੍ਦੇਹਾਦੁਪਨਿष੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਤਾਤ। ਸਮੀਕ੍ਸ਼ੇਥਾ ਧਰ੍ਮਵਤੀਮਵੇਕ੍ਸ਼ਾਂ ਗੁਰੋਃ ਸਕਾਸ਼ਾਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਸਵਿਦ੍ਯਃ
'ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਆਦਰ ਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਆਦਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਪੁੱਤ੍ਰ, ਚੰਗਾ ਚਲਣ ਅਪਣਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਕੋਲੋਂ ਗਿਆਨ ਲੈ ਕੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬਣ।'
ਗੁਰੋਃ ਸਕਾਸ਼ਾਤ੍ਸਮਵਾਪ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਕੁਕ੍ਸ਼ਿਂ ਨਿਰ੍ਵਿਚਕ੍ਰਾਮ ਵਿਪ੍ਰਃ। ਕਚੋऽਭਿਰੂਪਸ੍ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਤ੍ਯਯੇ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯਾਮਿਵੇਨ੍ਦੁਃ
ਅਧਿਆਪਕ ਕੋਲੋਂ ਗਿਆਨ ਲੈ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਪੇਟ ਚੀਰ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ। ਕਚ, ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਕਲਿਆ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚ ਤਂ ਪਤਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਸ਼ਿ- ਮੁਤ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਮृਤਂ ਕਚੋऽਪਿ। ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਸਿਦ੍ਧਾਂ ਤਾਮਵਾਪ੍ਯਾਭਿਵਾਦ੍ਯ ਤਤਃ ਕਚਸ੍ਤਂ ਗੁਰੁਮਿਤ੍ਯੁਵਾਚ
ਉਸ ਨੂੰ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਜੋਤ ਸੀ, ਕਚ ਨੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਕੀਤਾ। ਪੂਰਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਯਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਯੋਰਮृਤਂ ਸਨ੍ਨਿषਿਞ੍ਚੇ- ਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਮਵਿਦ੍ਯਸ੍ਯ ਯਥਾ ਤ੍ਵਮਾਰ੍ਯਃ। ਤਂ ਮਨ੍ਯੇऽਹਂ ਪਿਤਰਂ ਮਾਤਰਂ ਚ ਤਸ੍ਮੈ ਨ ਦ੍ਰੁਹ੍ਯੇਤ੍ਕृਤਮਸ੍ਯ ਜਾਨਨ੍
'ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕੀਤਾ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ ਦੋਵੇਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ। ਉਸ ਦਾ ਉਪਕਾਰ ਜਾਣ ਕੇ, ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।'
ऋਤਸ੍ਯ ਦਾਤਾਰਮਨੁਤ੍ਤਮਸ੍ਯ ਨਿਧਿਂ ਨਿਧੀਨਾਮਪਿ ਲਬ੍ਧਵਿਦ੍ਯਾਃ। ਯੇ ਨਾਦ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਗੁਰੁਮਰ੍ਚਨੀਯਂ ਪਾਪਾਁਲ੍ਲੋਕਾਂਸ੍ਤੇ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤ੍ਯਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਃ
'ਜੋ ਸੱਚਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਖ਼ਜ਼ਾਨਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਜੋ ਅਰਚਨਯੋਗ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਪਾਪੀਆਂ ਦੇ ਅਸਥਿਰ ਤੇ ਅਧੂਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।'
ਸੁਰਾਪਾਨਾਦ੍ਵਞ੍ਚਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਿਦ੍ਵਾ- ਨ੍ਸਂਜ੍ਞਾਨਾਸ਼ਂ ਚੈਵ ਮਹਾਤਿਘੋਰਮ੍। ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕਚਂ ਚਾਪਿ ਤਥਾਭਿਰੂਪਂ ਪੀਤਂ ਤਦਾ ਸੁਰਯਾ ਮੋਹਿਤੇਨ
ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਦੇ ਧੋਖੇ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹੋਸ਼ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਕਚ ਨੂੰ, ਜੋ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਨਿਗਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੁੜ ਸੋਹਣਾ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ,
ਸਮਨ੍ਯੁਰੁਤ੍ਥਾਯ ਮਹਾਨੁਭਾਵ- ਸ੍ਤਦੋਸ਼ਨਾ ਵਿਪ੍ਰਹਿਤਂ ਚਿਕੀਰ੍षੁਃ। ਸੁਰਾਪਾਨਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸਂਜਾਤਮਨ੍ਯੁਃ ਕਾਵ੍ਯਃ ਸ੍ਵਯਂ ਵਾਕ੍ਯਮਿਦਂ ਜਗਾਦ
ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉੱਠ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕਾਵ੍ਯ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ 'ਤੇ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਖੁਦ ਇਹ ਬੋਲਿਆ।
ਯੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋऽਦ੍ਯਪ੍ਰਭृਤੀਹ ਕਸ਼੍ਚਿ- ਨ੍ਮੋਹਾਤ੍ਸੁਰਾਂ ਪਾਸ੍ਯਤਿ ਮਨ੍ਦਬੁਦ੍ਧਿਃ। ਅਪੇਤਧਰ੍ਮਾ ਬ੍ਰ੍ਹਮਹਾ ਚੈਵ ਸ ਸ੍ਯਾ- ਦਸ੍ਮਿਂਲ੍ਲੋਕੇ ਗਰ੍ਹਿਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਰੇ ਚ
ਅੱਜ ਤੋਂ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਥੇ ਮੱਤ ਭੁੱਲ ਕੇ ਜਾਂ ਮੰਦ ਅਕਲ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਏਗਾ, ਉਹ ਧਰਮ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ ਤੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵੀ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਵੀ ਨਿੰਦਾ ਜੋਗ ਹੋਵੇਗਾ।
ਮਯਾ ਚੈਤਾਂ ਵਿਪ੍ਰਧਰ੍ਮੋਕ੍ਤਿਸੀਮਾਂ ਮਰ੍ਯਾਦਾਂ ਵੈ ਸ੍ਥਾਪਿਤਾਂ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇ। ਸਨ੍ਤੋ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਵਾਂਸੋ ਗੁਰੂਣਾਂ ਦੇਵਾ ਲੋਕਾਸ਼੍ਚੋਪਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵੇ
ਮੈਂ ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਫਰਜ਼ ਦੀ ਹੱਦ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਚੰਗੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਜੀਵ ਇਹ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਲੈਣ।
ਇਤੀਦਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਮਹਾਨੁਭਾਵ- ਸ੍ਤਪੋਨਿਧੀਨਾਂ ਨਿਧਿਰਪ੍ਰਮੇਯਃ। ਤਾਨ੍ਦਾਨਵਾਨ੍ਦੈਵਵਿਮੂਢਬੁਦ੍ਧੀ- ਨਿਦਂ ਸਮਾਹੂਯ ਵਚੋऽਭ੍ਯੁਵਾਚ
ਇਹ ਗੱਲ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਅਗਾਂਹ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਕਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕਰਕੇ ਭੁੱਲ ਗਈ ਸੀ, ਬੁਲਾ ਕੇ ਇਹ ਬਾਤ ਆਖੀ।
ਆਚਕ੍ਸ਼ੇ ਵੋ ਦਾਨਵਾ ਬਾਲਿਸ਼ਾਃ ਸ੍ਥ ਸਿਦ੍ਧਃ ਕਚੋ ਵਤ੍ਸ੍ਯਤਿ ਮਤ੍ਸਕਾਸ਼ੇ। ਸਞ੍ਜੀਵਿਨੀਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਤੁਲ੍ਯਪ੍ਰਭਾਵੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਤਃ
ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹਾਂ ਹੇ ਦਾਨਵੋ, ਤੁਸੀਂ ਅਜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਰਗੇ ਹੋ; ਕਚਾ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੀ ਰਹੇਗਾ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜਦੋਂ ਸੰਜੀਵਨੀ ਵਿਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਵੇਗਾ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚਮਕ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਕੇ ਇਥੇ ਹੀ ਰਹੇਗਾ।
ਯੋऽਕਾਰ੍षੀਦ੍ਦੁष੍ਕਰਂ ਕਰ੍ਮ ਦੇਵਾਨਾਂ ਕਾਰਣਾਤ੍ਕਚਃ। ਨ ਤਤ੍ਕਿਰ੍ਤਿਰ੍ਜਰਾਂ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਯਾਜ੍ਞੀਯਸ਼੍ਚ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਕਚਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਜੋ ਔਖਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੋਹਰਤ ਕਦੇ ਵੀ ਘਟੇਗੀ ਨਹੀਂ ਤੇ ਉਹ ਯੱਗ ਆਦਿ ਲਈ ਯੋਗ ਰਹੇਗਾ।
ਏਤਾਵਦੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ ਵਿਰਰਾਮ ਸ ਭਾਰ੍ਗਵਃ। ਦਾਨਵਾ ਵਿਸ੍ਮਯਾਵਿष੍ਟਾਃ ਪ੍ਰਯਯੁਃ ਸ੍ਵਂ ਨਿਵੇਸ਼ਨਮ੍
ਇਹ ਗੱਲ ਆਖ ਕੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ; ਦਾਨਵ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ।