ਨੂਨਮਾਰ੍ਯਾ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਕृਚ੍ਛ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਧਨਂਜਯਮ੍। ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੁਂ ਕੌਰਵ੍ਯਂ ਮਗ੍ਨਂ ਦ੍ਯੁਰ੍ਦ੍ਯੂਤਦੇਵਿਨਮ੍ ।। 102
ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਮਰਿਆਦਾ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਕਿ ਧਨੰਜਯਾ ਨੇ ਕਿੰਨਾ ਦੁੱਖ ਸਹਾਰਿਆ ਹੈ—ਕੌਰਵ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਅਜੈ ਹੈ, ਜੂਏ ਦੀ ਖੇਡ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।
ਐਨ੍ਦ੍ਰਵਾਰੁਣਵਾਯਵ੍ਯਬ੍ਰਹ੍ਮਾਗ੍ਨੇਯੈਃ ਸਵੈष੍ਣਵੈਃ । ਅਗ੍ਨੀਨ੍ਸਂਤਰ੍ਪਯਨ੍ਪਾਰ੍ਥਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ਤ੍ਰੁਨਿਬਰ੍ਹਣਃ। ਦਿਵ੍ਯੈਰਸ੍ਤ੍ਰੈਰਮੇਯਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚੈਕਰਥੋऽਜਯਤ੍ ।। 103
ਪਾਰਥ, ਸਾਰੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਇੰਦ੍ਰ, ਵਰੁਣ, ਵਾਯੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਅਗਨੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਅੱਗ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ, ਦੇਵਤਾਈ ਅਸਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਅਣਮਾਪ ਹੈ, ਇਕ ਰਥ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।
ਕੌਬੇਰਂ ਵੈष੍ਣਵਂ ਸ਼ੈਵਮਸ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਨ੍ਯਾਨਿ ਭਾਰਤ। ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਸ੍ਤ੍ਰਵੀਰ੍ਯਂ ਚ ਵਾਸੁਦੇਵਸਹਾਯਵਾਨ੍ ।। 104
ਕੁਬੇਰ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ, ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਿਖਾਉਂਦਾ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ।
ਦਿਵ੍ਯਂ ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਮਸ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਵਾਯਵ੍ਯਮਥ ਵੈष੍ਣਵਮ੍। ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਪਾਸ਼ੁਪਤਂ ਚੈਵ ਸ੍ਥੂਣਾਕਰ੍ਣਂ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ ।। 105
ਉਸ ਨੇ ਗਾਂਧਰਵ, ਵਾਯੂ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪਸ਼ੁਪਤ ਅਤੇ ਸਥੂਣਾਕਰਨ ਦੇਵਤਾਈ ਹਥਿਆਰ ਦਿਖਾਏ।
ਪੌਲੋਮਾਨ੍ਕਾਲਕੇਯਾਂਸ਼੍ਚ ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ਤ੍ਰੂਨ੍ਮਹਾਬਲਾਨ੍। ਨਿਵਾਤਕਵਚੈਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਘੋਰਾਨੇਕਰਥੋऽਜਯਤ੍। ਸੋਨ੍ਤਃਪੁਰਗਤਃ ਪਾਰ੍ਥਃ ਕੂਪੇऽਗ੍ਨਿਰਿਵ ਸਂਵृਤਃ ।। 106
ਉਹ ਪਾਰਥ, ਇਕ ਰਥ ਨਾਲ, ਪੌਲੋਮ, ਕਾਲਕੇਯ, ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵੈਰੀ, ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਨਿਵਾਤਕਵਚਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ; ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੂਏ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅੱਗ।
ਯੋ ਵੈ ਮਹਾਤਪਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਮਹਾਬਲਪਰਾਕ੍ਰਮਃ । ਯੁਦ੍ਧੇਨ ਤੋषਯਾਮਾਸ ਸ਼ਂਕਰਂ ਸ਼ੂਲਪਾਣਿਨਮ੍ ।। 107
ਜੋ ਵੱਡਾ ਤਪ ਕਰਦਾ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਯੁੱਧ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੰਕਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।
ਕਨ੍ਯਾਪੁਰਗਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਗੋष੍ਠੇष੍ਵਿਵ ਮਹਾਵृषਮ੍। ਸ੍ਤ੍ਰੀਵੇषਵਿਕृਤਂ ਪਾਰ੍ਥਂ ਕੁਨ੍ਤੀਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਮੇ ਮਨਃ ।। 108
ਪਾਰਥ ਨੂੰ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ, ਗਾਂਵਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਸਾਂ ਵਾਂਗ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਕੁੰਤੀ ਵੱਲ ਚਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਰ੍ਨਿਤ੍ਯਸਂਪਨ੍ਨੋ ਰੂਪੇਣਾਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਮੇਧਯਾ । ਸੋऽਸ਼੍ਵਬਨ੍ਧੋ ਵਿਰਾਟਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਯ ਕਾਲਸ੍ਯ ਪਰ੍ਯਯਮ੍ ।। 109
ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਬੁਧੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ—ਹੁਣ ਵੇਖੋ, ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਫੇਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਵਿਰਾਟ ਦਾ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ।
ਰਾਜਕਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵੇਸ਼੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ਾਂ ਦੁਹਿਤਰਸ਼੍ਚ ਯਾਃ। ਸਰ੍ਵਾਃ ਸਾਰਯੁਤਾ ਨਾਰ੍ਯੋ ਦਾਮਗ੍ਰਨ੍ਥਿਵਸ਼ਂ ਗਤਾਃ । ਪ੍ਰੇष੍ਯਕਰ੍ਮਣਿ ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼ੋਚਾਮਿ ਵਿਲਪਾਮਿ ਚ ।। 120
ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ, ਵੇਸ਼ਿਆਵਾਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਗੁਲਾਮੀ ਦੀ ਜ਼ੰਜੀਰ ਵਿਚ ਬੰਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੈਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।
ਵਿਰਾਟਮੁਪਤਿष੍ਠਨ੍ਤਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤਂ ਚ ਵਾਜਿਨਮ੍। ਅਭ੍ਯਕੀਰ੍ਯਨ੍ਤ ਬृਨ੍ਦਾਨਿ ਦਾਮਗ੍ਰਨ੍ਥਿਮੁਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤੁਮ੍ । ਵਿਨਯਨ੍ਤਂ ਜਵੇਨਾਸ਼੍ਵਾਨ੍ਧਰ੍ਮਰਾਜਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਯਤਃ ।। 111
ਜਦੋਂ ਵਿਰਾਟ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਖੜਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਲਗਾਮ ਦਾ ਗੰਢ ਵੇਖਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਧਰਮਰਾਜ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ।
ਕਿਂਨੁ ਮਾਂ ਮਨ੍ਯਸੇ ਪਾਰ੍ਥ ਸੁਖਿਤੇਤਿ ਪਰਨ੍ਤਪ। ਤਥਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਯਵੀਯਾਂਸਂ ਸਹਦੇਵਂ ਯੁਧਾਂਪਤਿਮ੍ ।। 112
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਕੀ ਤੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ? ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਾਹਦੇਵ ਨੂੰ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹਾਂ?
ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਗੋषੁ ਗੋਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਵਤ੍ਸਚਰ੍ਮਕ੍ਸ਼ਿਤੀਸ਼ਯਮ੍। ਦੁਃਖਸ਼ੋਕਪਰੀਤਾਙ੍ਗੀ ਪਾਣ੍ਡੁਭੂਤਾऽਸ੍ਮਿ ਪਾਣ੍ਡਵ ।। 113
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਗਾਂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਦੇ ਤੇ ਵੱਛੇ ਦੀ ਖਾਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਦੁੱਖ ਤੇ ਗ਼ਮ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਮੈਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਾਂਗ ਪੀਲੀ ਪੈ ਗਈ ਹਾਂ।
ਸਹਦੇਵਸ੍ਯ ਵृਤ੍ਤਾਨਿ ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਤੀ ਪੁਨਃਪੁਨਃ । ਨ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮਹਾਭਾਗ ਸਹਦੇਵਸ੍ਯ ਦੁਃष੍ਕृਤਮ੍। ਯਸ੍ਮਾਦੇਵਂਵਿਧਂ ਕ੍ਲੇਸ਼ਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ਸਤ੍ਯਵਿਕ੍ਰਮਃ ।। 114
ਸਾਹਦੇਵ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੋਚ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਮੈਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੁੱਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀ। ਫਿਰ ਸੱਚੇ ਤੇ ਬਹਾਦੁਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਐਸਾ ਦੁੱਖ ਕਿਉਂ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ?
ਦੂਯਾਮਿ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੇ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਪ੍ਰਿਯਮ੍। ਗੋषੁ ਗੋਵृषਸਂਕਾਸ਼ਂ ਮਾਤ੍ਸ੍ਯੇਨਾਪਿ ਨਿਵੇਸ਼ਿਤਮ੍ ।। 115
ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਲਦ ਵਰਗਾ, ਮਤਸਯ ਰਾਜੇ ਵਲੋਂ ਉਥੇ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਂਰਬ੍ਧਤਰਰਕ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ਂ ਗੋਪਾਲਾਨਾਂ ਪੁਰੋਗਮਮ੍। ਵਿਰਾਟਮਭਿਨਨ੍ਦਨ੍ਤਂ ਵਿਤ੍ਤੇ ਮੇ ਭਵਤਿ ਜ੍ਵਰਃ ।। 116
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅਗੂ ਵਜੋਂ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵਿਰਾਟ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਮਿਲਦਾ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਬੁਖਾਰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਹਦੇਵਂ ਹਿ ਮੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵੀਰਮਾਰ੍ਯਾ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਤਿ। ਮਹਾਭਿਜਨਸਂਪਨ੍ਨੋ ਨੀਤਿਮਾਨ੍ਕੁਲਵਾਨਪਿ ।। 117
ਆਰਯਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਸਾਹਦੇਵ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਹਾਦੁਰ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲਾ, ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਚੰਗੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਹੀਨਿषੇਵੋ ਹ੍ਯਨਵਮੋ ਧਾਰ੍ਮਿਕਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚ ਮੇ। ਸ ਤੇऽਰਣ੍ਯੇषੁ ਵੋਢਵ੍ਯਃ ਪਾਞ੍ਚਾਲਿ ਰਜਨੀष੍ਵਪਿ ।। 118
ਉਹ ਨਿਮਰ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਧਰਮੀ ਤੇ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਹੇ ਪਾਂਚਾਲੀ, ਤੈਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ।
ਸੁਕੁਮਾਰਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਰਸ਼੍ਚ ਰਾਜਾਨਂ ਚਾਪ੍ਯਨੁਵ੍ਰਤਃ। ਜ੍ਯੇष੍ਠਾਪਚਾਯਿਨਂ ਵੀਰਂ ਸ੍ਵਯਂ ਪਾਞ੍ਚਾਲਿ ਭੋਜਯੇਃ ।। 119
ਉਹ ਨਰਮ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਤੇ ਬਹਾਦੁਰ ਹੈ, ਰਾਜੇ ਦਾ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਪਾਂਚਾਲੀ, ਤੂੰ ਆਪ ਇਸ ਵੀਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ।
ਇਤ੍ਯੁਵਾਚ ਹਿ ਮਾਂ ਕੁਨ੍ਤੀ ਰੁਦਤੀ ਪੁਤ੍ਰਗृਦ੍ਧਿਨੀ। ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਨ੍ਤਂ ਮਹਾਰਣ੍ਯਂ ਤਂ ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤੀ ।। 120
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁੰਤੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਤਰਸ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਰੋਂਦੀ ਸੀ, ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਜਦ ਉਹ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਖੜਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਖੜੀ ਸੀ।
ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਗੋषੁ ਗੋਪਾਲਵੇषਮਾਸ੍ਥਾਯ ਧਿष੍ਠਿਤਮ੍। ਸਹਦੇਵਂ ਯੁਧਾਂਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਕਿਂਨੁ ਜੀਵਾਮਿ ਪਾਣ੍ਡਵਃ ।। 121
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਾਹਦੇਵ ਨੂੰ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਗਵਾਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਜੀਉਂਦੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ?
ਏਵਂ ਦੁਃਖਸ਼ਤਾਵਿष੍ਟਾ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਨਿਮਿਤ੍ਤਤਃ ।। 122
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਕਰਕੇ ਸੈਂਕੜੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੈ।
ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਤਿਵਿਸ਼ਿष੍ਟਾਨਿ ਦੁਃਖਾਨਿ ਸ਼ृਣੁ ਭਾਰਤ। ਵਰ੍ਧਨ੍ਤੇ ਮਯਿ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਨ੍ਯਾਨਿ ਤਾਨਿ ਵੈ ।। 123
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਹੋਰ ਦੁੱਖ ਵੀ ਸੁਣ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਵਧਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੇ ਕੌਂਤੀਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਹੋਰ ਪੀੜਾਵਾਂ ਦੱਸਾਂਗੀ।
ਯੁष੍ਮਾਸੁ ਧ੍ਰਿਯਮਾਣੇषੁ ਦੁਃਖਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਯੁਤ। ਸ਼ੋषਯਨ੍ਤਿ ਸ਼ਰੀਰਂ ਮੇ ਕਿਂਨੁ ਦੁਃਖਤਰਂ ਤਤਃ ।। 124
ਜਦ ਤੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਤਦ ਵੀ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦੁੱਖ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਸੁਕਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁੱਖੀ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਏਕਭਰ੍ਤਾ ਤੁ ਯਾ ਨਾਰੀ ਸਾ ਸੁਖੇਨੈਵ ਵਰ੍ਤਤੇ। ਪਞ੍ਚ ਮੇ ਪਤਯਃ ਸਨ੍ਤਿ ਮਮ ਦੁਃਖਮਨਨ੍ਤਕਮ੍ ।। 125
ਜਿਸ ਔਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਪੰਜ ਪਤੀ ਹਨ—ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਅੰਤਹੀਣ ਹੈ।
ਅਹਂ ਸੈਰਨ੍ਧ੍ਰਿਵੇषੇਣ ਵਸਨ੍ਤੀ ਰਾਜਵੇਸ਼੍ਮਨਿ। ਵਸ਼ਗਾऽਸ੍ਮਿ ਸੁਦੇष੍ਣਾਯਾ ਅਕ੍ਸ਼ਧੂਰ੍ਤਸ੍ਯ ਕਾਰਣਾਤ੍ ।। 1
ਮੈਂ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਸੈਰੰਧਰੀ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਸੁਦੇਸ਼ਨਾ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹਾਂ, ਉਹ ਵੀ ਜੂਆਰੀ ਕਰਕੇ।
ਵਿਕ੍ਰਿਯਾਂ ਪਸ਼੍ਯ ਮੇ ਤੀਵ੍ਰਾਂ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰ੍ਯਾਃ ਪਰਨ੍ਤਪ। ਆਸੇ ਕਾਲਮੁਪਾਸੀਨਾ ਸਰ੍ਵਦੁਃਖਸਹਾ ਪੁਨਃ ।। 2
ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੀ ਤੀਖੀ ਪੀੜਾ ਵੇਖ। ਮੈਂ ਸਮਾਂ ਲੰਘਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀ ਬੈਠੀ ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਮੁੜ ਸਹਿ ਰਹੀ ਹਾਂ।
ਅਨਿਤ੍ਯਾਃ ਖਲੁ ਮਰ੍ਤ੍ਯਾਨਾਮਰ੍ਥਾਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਸਨਾਨਿ ਚ। ਇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼ਾਮਿ ਭਰ੍ਤॄਣਾਮੁਦਯਂ ਪੁਨਃ ।। 3
ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਤੇ ਘਟਦੀਆਂ ਕਿਸਮਤਾਂ ਤੇ ਦੁੱਖ-ਸੁਖ ਸਦਾ ਲਈ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀਵਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ।
ਚਕ੍ਰਵਤ੍ਪਰਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਹ੍ਯਰ੍ਥਾਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਸਨਾਨਿ ਚ । ਇਤਿ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼ਾਮਿ ਭਰ੍ਤॄਣਾਮੁਦਯਂ ਪੁਨਃ ।। 4
ਜਿਵੇਂ ਪਹੀਆ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਤੇ ਦੁੱਖ-ਸੁਖ ਵੀ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀਵਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ।
ਯ ਏਵ ਹੇਤੁਰ੍ਭਵਤਿ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਜਯਾਵਹਃ। ਪਰਾਜਯੇ ਚ ਹੇਤੁਃ ਸ ਇਤਿ ਚ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲਯੇ ।। 5
ਜਿਹੜਾ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਹਾਰ ਦਾ ਵੀ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹਾਂ।
ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਯਾਚਨ੍ਤਿ ਪੁਰੁषਾ ਹਤ੍ਵਾ ਹਨ੍ਯਨ੍ਤ ਏਵ ਤੇ। ਪਾਤਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਪਾਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਰੈਰਿਤਿ ਚ ਮੇ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। 6
ਮਨੁੱਖ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮੰਗਦੇ ਹਨ, ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਆਪ ਵੀ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਡਿੱਗਾ ਕੇ, ਆਪ ਵੀ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਸੁਣੀ ਹੈ।