ਅਸੁਰਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਮਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕਸ੍ਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯਭ੍ਯਚੋਦਯਨ੍। ਬृਹਸ੍ਪਤਿਸੁਤਸ਼੍ਚਾਹਂ ਕਚ ਇਤ੍ਯਭਿਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ
ਉਥੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?' ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਚ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।'
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰੇ ਮਾਂ ਹਤ੍ਵਾ ਪੇषੀਕृਤ੍ਵਾ ਤੁ ਦਾਨਵਾਃ। ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ਾਲਾਵृਕੇਭ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸੁਖਂ ਜਗ੍ਮੁਃ ਸ੍ਵਮਾਲਯਂ
ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿਣੀ ਸੀ ਕਿ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਕੁੱਟ ਕੇ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਦੇਹ ਜੰਗਲੀਆਂ ਕੁੱਤਿਆਂ ਤੇ ਭੇੜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲੇ ਗਏ।
ਆਹੂਤੋ ਵਿਦ੍ਯਯਾ ਭਦ੍ਰੇ ਭਾਰ੍ਗਵੇਣ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ। ਤ੍ਵਤ੍ਸਮੀਪਮਿਹਾਯਾਤਃ ਕਥਂਚਿਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਜੀਵਿਤਃ
ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਤੇ ਹੇ ਭਲੀਏ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿੰਦ ਲੈ ਕੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ।
ਹਤੋऽਹਮਿਤਿ ਚਾਚਖ੍ਯੌ ਪृष੍ਟੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕਨ੍ਯਯਾ। ਸ ਪੁਨਰ੍ਦੇਵਯਾਨ੍ਯੋਕ੍ਤਃ ਪੁष੍ਪਾਣ੍ਯਾਹਰ ਮੇ ਦ੍ਵਿਜ
ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, 'ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।' ਫਿਰ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਮੇਰੇ ਲਈ ਫੁੱਲ ਲਿਆ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।'
ਵਨਂ ਯਯੌ ਕਚੋ ਵਿਪ੍ਰੋ ਦਦृਸ਼ੁਰ੍ਦਾਨਵਾਸ਼੍ਚ ਤਮ੍। ਪੁਨਸ੍ਤਂ ਪੇषਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸਮੁਦ੍ਰਾਮ੍ਭਸ੍ਯਮਿਸ਼੍ਰਯਨ੍
ਕਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਫੁੱਲ ਲੈਣ ਜੰਗਲ ਗਿਆ, ਉਥੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਕੁੱਟ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ।
ਚਿਰਂ ਗਤਂ ਪੁਨਃ ਕਨ੍ਯਾ ਪਿਤ੍ਰੇ ਤਂ ਸਂਨ੍ਯਵੇਦਯਤ੍। ਵਿਪ੍ਰੇਣ ਪੁਨਰਾਹੂਤੋ ਵਿਦ੍ਯਯਾ ਗੁਰੁਦੇਹਜਃ। ਪੁਨਰਾਵृਤ੍ਯ ਤਦ੍ਵृਤ੍ਤਂ ਨ੍ਯਵੇਦਯਤ ਤਦ੍ਯਥਾ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਕੁੜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਕਚ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਜੋ ਅਜੇ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸੀ। ਉਹ ਆ ਕੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਸੀ, ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
ਤਤਸ੍ਤृਤੀਯਂ ਹਤ੍ਵਾ ਤਂ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਚ ਚੂਰ੍ਣਸ਼ਃ। ਪ੍ਰਾਯਚ੍ਛਨ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਯੈਵ ਸੁਰਾਯਾਮਸੁਰਾਸ੍ਤਥਾ
ਫਿਰ ਤੀਜੀ ਵਾਰੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਸਾੜ ਕੇ, ਸੁੱਟ ਸੁੱਟ ਕੇ ਰਾਖ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਉਹ ਰਾਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੀਣ ਲਈ ਦਿੱਤੀ।
ਅਪਿਬਤ੍ਸੁਰਯਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਕਚਭਸ੍ਮ ਭृਗੂਦ੍ਵਹਃ। ਸਾ ਸਾਯਨ੍ਤਨਵੇਲਾਯਾਮਗੋਪਾ ਗਾਃ ਸਮਾਗਤਾਃ
ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ੀ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਚ ਦੀ ਰਾਖ ਸ਼ਰਾਬ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀ ਲਈ। ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਵੇਲੇ ਗੋਪਾਲ ਗਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਆਏ।
ਦੇਵਯਾਨੀ ਸ਼ਙ੍ਕਮਾਨਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਿਤਰਮਬ੍ਰਵੀਤ੍।' ਪੁष੍ਪਾਹਾਰਃ ਪ੍ਰੇषਣਕृਤ੍ਕਚਸ੍ਤਾਤ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਪਿਉ ਜੀ, ਕਚ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਫੁੱਲ ਲੈਣ ਭੇਜਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸ ਰਿਹਾ।'
ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਹਤੋ ਮृਤੋ ਵਾਪਿ ਕਚਸ੍ਤਾਤ ਭਵਿष੍ਯਤਿ। ਤਂ ਵਿਨਾ ਨ ਚ ਜੀਵੇਯਂ ਕਚਂ ਸਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਤੇ
'ਪਿਉ ਜੀ, ਪੱਕਾ ਕਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਜਾਂ ਮਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਸ ਦੇ ਬਿਨਾ ਮੈਂ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚ ਆਖ ਰਹੀ ਹਾਂ।'
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪੁਤ੍ਰੀਵਚਃ ਕਾਵ੍ਯੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣਾਹੂਤਵਾਨ੍ਕਚਮ੍। ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਬਹਿष੍ਠਮਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਕੁਕ੍ਸ਼ਿਸ੍ਥਂ ਕਚਂ ਨृਪ
ਪੁੱਤਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਾਵਯ ਨੇ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਕਚ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਕਚ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਬृਹਸ੍ਪਤੇਃ ਸੁਤਃ ਪੁਤ੍ਰਿ ਕਚਃ ਪ੍ਰੇਤਗਤਿਂ ਗਤਃ। ਵਿਦ੍ਯਯਾ ਜੀਵਿਤੋऽਪ੍ਯੇਵਂ ਹਨ੍ਯਤੇ ਕਰਵਾਮ ਕਿਮ੍
'ਪੁੱਤਰੀਏ, ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਚ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜਿੰਦਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ?'
ਮੈਵਂ ਸ਼ੁਚੋ ਮਾ ਰੁਦ ਦੇਵਯਾਨਿ ਨ ਤ੍ਵਾਦृਸ਼ੀ ਮਰ੍ਤ੍ਯਮਨੁਪ੍ਰਸ਼ੋਚਤੇ। ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ਼੍ਚ ਸੇਨ੍ਦ੍ਰਾ ਦੇਵਾ ਵਸਵੋऽਥਾਸ਼੍ਵਿਨੌ ਚ
'ਇੰਝ ਨਾ ਰੋ, ਨਾ ਹੀ ਦੁੱਖ ਕਰ, ਦੇਵਯਾਨੀ। ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ ਇੰਝ ਸੋਗ ਕਰਦਾ। ਤੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇੰਦਰ, ਵਸੂ ਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨ ਭਰਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।'
ਸੁਰਦ੍ਵਿषਸ਼੍ਚੈਵ ਜਗਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵ- ਮੁਪਸ੍ਥਾਨੇ ਸਨ੍ਨਮਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਭਾਵਾਤ੍। ਅਸ਼ਕ੍ਯੋऽਸੌ ਜੀਵਯਿਤੁਂ ਦ੍ਵਿਜਾਤਿਃ ਸਂਜੀਵਿਤੋ ਵਧ੍ਯਤੇ ਚੈਵ ਭੂਯਃ
'ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਤੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵੀ ਤੇਰੇ ਆਗੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁੜ ਜਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ; ਜੇ ਜਿੰਦਾ ਹੋਵੇ ਵੀ, ਫੇਰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।'
ਯਸ੍ਯਾਙ੍ਗਿਰਾ ਵृਦ੍ਧਤਮਃ ਪਿਤਾਮਹੋ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪਿਤਾ ਤਪੋਨਿਧਿਃ। ऋषੇਃ ਪੁਤ੍ਰਂ ਤਮਥੋ ਵਾਪਿ ਪੌਤ੍ਰਂ ਕਥਂ ਨ ਸ਼ੋਚੇਯਮਹਂ ਨ ਰੁਦ੍ਯਾਮ੍
'ਅੰਗਿਰਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਦਾਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ, ਜੋ ਤਪ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪਿਉ ਹੈ। ਐਸੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਪੌਤ੍ਰੇ ਲਈ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਦੁੱਖ ਕਰਾਂ, ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਰੋਵਾਂ?'
ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਚ ਤਪੋਧਨਸ਼੍ਚ ਸਦੋਤ੍ਥਿਤਃ ਕਰ੍ਮਸੁ ਚੈਵ ਦਕ੍ਸ਼ਃ। ਕਚਸ੍ਯ ਮਾਰ੍ਗਂ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਸ੍ਯੇ ਨ ਭੋਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਪ੍ਰਿਯੋ ਹਿ ਮੇ ਤਾਤ ਕਚੋऽਭਿਰੂਪਃ
'ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹੈ, ਤਪ ਵਿੱਚ ਧਨੀ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੁਸਤ ਤੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਕਚ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਾਂਗੀ, ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਖਾਵਾਂਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਉ ਜੀ, ਕਚ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਸੀ।'
ਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾ ਨ ਦਹੇਦਪੀਨ੍ਦ੍ਰਮ੍
ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਸਾੜ ਸਕਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ?
ਸਂਚੋਦਿਤੋ ਦੇਵਯਾਨ੍ਯਾ ਮਹਰ੍षਿਃ ਪੁਨਰਾਹ੍ਵਯਤ੍। ਸਂਰਮ੍ਭੇਣੈਵ ਕਾਵ੍ਯੋ ਹਿ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਸੁਤਂ ਕਚਮ੍
ਦੇਵਯਾਨੀ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਚ ਨੂੰ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਮੁੜ ਬੁਲਾਇਆ।
ਕਚੋऽਪਿ ਰਾਜਨ੍ਸ ਮਹਾਨੁਭਾਵੋ ਵਿਦ੍ਯਾਬਲਾਲ੍ਲਬ੍ਧਮਤਿਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾ।' ਗੁਰੋਰ੍ਹਿ ਭੀਤੋ ਵਿਦ੍ਯਯਾ ਚੋਪਹੂਤਃ। ਸ਼ਨੈਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਜਠਰੇ ਵ੍ਯਾਜਹਾਰ
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਕਚ ਵੀ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਸਮਝਦਾਰ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਵਿਚੋਂ ਬੋਲਿਆ।
ਪ੍ਰਸੀਦ ਭਗਵਨ੍ਮਹ੍ਯਂ ਕਚੋऽਹਮਭਿਵਾਦਯੇ। ਯਥਾ ਬਹੁਮਤਃ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤਥਾ ਮਨ੍ਯਤੁ ਮਾਂ ਭਵਾਨ੍
ਕਚ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ ਭਗਵਨ, ਮੈਂ ਕਚ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਐਸਾ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝੋ।'
ਤਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ਕੇਨ ਪਥੋਪਨੀਤ- ਸ੍ਤ੍ਵਂ ਚੋਦਰੇ ਤਿष੍ਠਸਿ ਬ੍ਰੂਹਿ ਵਿਪ੍ਰ। ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਮੁਹੂਰ੍ਤੇ ਹ੍ਯਸੁਰਾਨ੍ਵਿਨਾਸ਼੍ਯ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਦੇਵਾਨਹਮਦ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰ
ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੂੰ ਕਿਹੜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਤੇ ਮੇਰੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਹੈਂ? ਦੱਸ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਇਸ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ।'
ਤਵ ਪ੍ਰਸਾਦਾਨ੍ਨ ਜਹਾਤਿ ਮਾਂ ਸ੍ਮृਤਿਃ ਸ੍ਮਰਾਮਿ ਸਰ੍ਵਂ ਯਚ੍ਚ ਯਥਾ ਚ ਵृਤ੍ਤਮ੍। ਨਤ੍ਵੇਵਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਪਸਃ ਸਂਕ੍ਸ਼ਯੋ ਮੇ ਤਤਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ਂ ਘੋਰਮਿਮਂ ਸਹਾਮਿ
'ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਸਭ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਘਟ ਜਾਂਦੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।'
ਅਸੁਰੈਃ ਸੁਰਾਯਾਂ ਭਵਤੋऽਸ੍ਮਿ ਦਤ੍ਤੋ ਹਤ੍ਵਾ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਚੂਰ੍ਣਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਕਾਵ੍ਯ। ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਂ ਮਾਯਾਂ ਚਾਸੁਰੀਂ ਵਿਪ੍ਰ ਮਾਯਾਂ ਤ੍ਵਯਿ ਸ੍ਥਿਤੇ ਕਥਮੇਵਾਤਿਵਰ੍ਤੇਤ੍
'ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਵਿਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਸਾੜ ਕੇ, ਪੀਸ ਕੇ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਮਾਇਆ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਮਾਇਆ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਦ ਤਕ ਤੁਸੀਂ ਹੋ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਹਾਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?'
ਕਿਂ ਤੇ ਪ੍ਰਿਯਂ ਕਰਵਾਣ੍ਯਦ੍ਯ ਵਤ੍ਸੇ ਵਧੇਨ ਮੇ ਜੀਵਿਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਚਸ੍ਯ। ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਕੁਕ੍ਸ਼ੇਰ੍ਮਮ ਭੇਦਨੇਨ ਦृਸ਼੍ਯੇਤ੍ਕਚੋ ਮਦ੍ਗਤੋ ਦੇਵਯਾਨਿ
'ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕਿਹੜੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਕਰਾਂ, ਪੁੱਤ੍ਰ? ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਹੀ ਕਚ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਮੇਰਾ ਪੇਟ ਚੀਰੇ ਬਿਨਾ, ਜੋ ਕਚ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ।'
ਦ੍ਵੌ ਮਾਂ ਸ਼ੋਕਾਵਗ੍ਨਿਕਲ੍ਪੌ ਦਹੇਤਾਂ ਕਚਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ਸ੍ਤਵ ਚੈਵੋਪਘਾਤਃ। ਕਚਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ੇ ਮਮ ਸ਼ਰ੍ਮ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਵੋਪਘਾਤੇ ਜੀਵਿਤੁਂ ਨਾਸ੍ਮਿ ਸ਼ਕ੍ਤਾ
'ਦੋ ਦੁੱਖ, ਅੱਗ ਵਰਗੇ, ਮੈਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਣਗੇ: ਕਚ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਤੇਰੀ ਹਾਨੀ। ਜੇ ਕਚ ਮਰ ਗਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।'
ਸਂਸਿਦ੍ਧਰੂਪੋऽਸਿ ਬृਹਸ੍ਪਤੇਃ ਸੁਤ ਯਤ੍ਤ੍ਵਾਂ ਭਕ੍ਤਂ ਭਜਤੇ ਦੇਵਯਾਨੀ। ਵਿਦ੍ਯਾਮਿਮਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਹਿ ਜੀਵਨੀਂ ਤ੍ਵਂ ਨ ਚੇਦਿਨ੍ਦ੍ਰਃ ਕਚਰੂਪੀ ਤ੍ਵਮਦ੍ਯ
'ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਵਯਾਨੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਜੀਵਨ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅੱਜ ਤੂੰ ਕਚ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇੰਦਰ ਬਣ ਜਾਵੇਂਗਾ।'
ਨ ਨਿਵਰ੍ਤੇਤ੍ਪੁਨਰ੍ਜੀਵਨ੍ਕਸ਼੍ਚਿਦਨ੍ਯੋ ਮਮੋਦਰਾਤ੍। ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵੈਕਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਮਵਾਪ੍ਨੁਹਿ
'ਮੇਰੇ ਪੇਟ ਵਿਚੋਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਜਿੰਦਾ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈ।'
ਪੁਤ੍ਰੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਭਾਵਯ ਭਾਵਿਤੋ ਮਾ- ਮਸ੍ਮਦ੍ਦੇਹਾਦੁਪਨਿष੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਤਾਤ। ਸਮੀਕ੍ਸ਼ੇਥਾ ਧਰ੍ਮਵਤੀਮਵੇਕ੍ਸ਼ਾਂ ਗੁਰੋਃ ਸਕਾਸ਼ਾਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਸਵਿਦ੍ਯਃ
'ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਆਦਰ ਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਆਦਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਪੁੱਤ੍ਰ, ਚੰਗਾ ਚਲਣ ਅਪਣਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਕੋਲੋਂ ਗਿਆਨ ਲੈ ਕੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬਣ।'
ਗੁਰੋਃ ਸਕਾਸ਼ਾਤ੍ਸਮਵਾਪ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਕੁਕ੍ਸ਼ਿਂ ਨਿਰ੍ਵਿਚਕ੍ਰਾਮ ਵਿਪ੍ਰਃ। ਕਚੋऽਭਿਰੂਪਸ੍ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਤ੍ਯਯੇ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯਾਮਿਵੇਨ੍ਦੁਃ
ਅਧਿਆਪਕ ਕੋਲੋਂ ਗਿਆਨ ਲੈ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਪੇਟ ਚੀਰ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ। ਕਚ, ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਕਲਿਆ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚ ਤਂ ਪਤਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਸ਼ਿ- ਮੁਤ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਮृਤਂ ਕਚੋऽਪਿ। ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਸਿਦ੍ਧਾਂ ਤਾਮਵਾਪ੍ਯਾਭਿਵਾਦ੍ਯ ਤਤਃ ਕਚਸ੍ਤਂ ਗੁਰੁਮਿਤ੍ਯੁਵਾਚ
ਉਸ ਨੂੰ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਜੋਤ ਸੀ, ਕਚ ਨੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਕੀਤਾ। ਪੂਰਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।