ਗਜੇਨ੍ਦ੍ਰਲੀਲੋ ਮृਗਰਾਜਗਾਮੀ ਵृषੇਕ੍ਸ਼ਣੋ ਦੇਵਸੁਤੋਗ੍ਰਤੇਜਾਃ। ਪੀਨਾਂਸਬਾਹੁਃ ਕਨਕਾਵਦਾਤਃ ਕੋऽਯਂ ਨਰੋ ਮੇ ਨਗਰਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਃ ।। 6
ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਚਾਲ, ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਤੁਰਨ, ਬਲਦ ਵਾਂਗ ਅੱਖਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ, ਚੌੜੇ ਮੋਟੇ ਕੰਧ ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ?
ਕਿਮੇष ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰਸੁਤਃ ਕਿਮੇष ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮਜੋ ਵਾ ਕਿਮਯਂ ਸ੍ਵਯਂਭੂਃ। ਉਮਾਸੁਤੋ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣਾਤ੍ਮਜੋ ਵਾ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯੈਨਮਾਸੀਦਿਤਿ ਮੇ ਵਿਤਰ੍ਕਃ ।। 7
ਕੀ ਇਹ ਇੰਦ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ? ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ? ਜਾਂ ਆਪ ਹੀ ਜਨਮਿਆ ਹੋਇਆ? ਜਾਂ ਉਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਰਵਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ? ਇਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹੀ ਵਿਚਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸਭਾਮਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਸ ਵਾਸਵੋਪਮੋ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਮਾਣੋ ਬਹੁਭਿਃ ਸਭਾਗਤੈਃ। ਸ ਤਤ੍ਰ ਰਾਜਨਮਮਿਤ੍ਰਹਾऽਬ੍ਰਵੀਦ੍ਬृਹਨ੍ਨਲਾਹਂ ਨਰਦੇਵ ਨਰ੍ਤਕੀ ।। 8
ਉਹ ਦਰਬਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰ ਵਾਂਗ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਬ੍ਰਿਹਨ੍ਨਲਾ ਹਾਂ, ਨਰਤਕੀ।'
ਵੇਣੀਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਯਾਂ ਰੁਚਿਰੇ ਚ ਕੁਣ੍ਡਲੇ ਗ੍ਰਥੇ ਸ੍ਰਜਃ ਪ੍ਰਾਵਰਣਾਨਿ ਸਂਹਰੇ। ਸ੍ਨਾਨਂ ਚਰੇਯਂ ਵਿਮृਜੇ ਚ ਦਰ੍ਪਣਂ ਵਿਸ਼ੇषਕੇष੍ਵੇਵ ਚ ਕੌਸ਼ਲਂ ਮਮ ।। 9
ਮੈਂ ਵੱਲਾਂ ਗੂੰਥ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਕੁਣਡਲੀਆਂ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਹਾਰ ਪਿਆ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਕਪੜੇ ਸਜਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਦਰਪਣ ਚਮਕਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਸਜਾਵਟ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਮਹਿਰਤ ਹੈ।
ਕ੍ਲੀਬੇषੁ ਬਾਲੇषੁ ਜਨੇषੁ ਨਰ੍ਤਨੇ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾਪ੍ਰਦਾਨੇषੁ ਚ ਯੋਗ੍ਯਤਾ ਮਮ। ਕਰੋਮਿ ਵੇਣੀषੁ ਚ ਪੁष੍ਪਪੂਰਕਂ ਨ ਮੇ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਕਰ੍ਮਣਿ ਕੌਸ਼ਲਾਧਿਕਾਃ ।। 10
ਨਪੁੰਸਕਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਨਾਚ ਸਿਖਾਉਣ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਵੱਲਾਂ ਵਿਚ ਫੁੱਲ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਇਤ੍ਯਰ੍ਜੁਨਸ੍ਤਂ ਨਰਦੇਵਮੋਜਸਾ ਵਿਜ੍ਞਾਪ੍ਯ ਤਸ੍ਥੌ ਵਿਧਿਨਾऽऽਤ੍ਮਨਃ ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍। ਤਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ਪ੍ਰਾਂਸ਼ੁਮੁਦੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵਿਸ੍ਮਿਤੋ ਵਿਰਾਟਰਾਜੋਪਸृਤਂ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ।। 11
ਅਰਜੁਨ ਨੇ, ਜੋਸ਼ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਬਲਤਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਰੀਤ ਹੈ, ਉਥੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਤੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਵਿਰਾਟ ਰਾਜਾ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ ਆਖਿਆ।
ਨਾਰ੍ਹਸ੍ਤੁ ਵੇषੋऽਯਮਨੂਰ੍ਜਿਤਸ੍ਤੇ ਨਾਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵਮਰ੍ਹਂ ਨਰਦੇਵਸਿਂਹ । ਤਵੈਵ ਵੇषਃ ਸ਼ੁਭਵੇषਭੂषਣੈਰ੍ਵਿਭੂषਿਤੋ ਭੂਤਪਤੇਰਿਵ ਪ੍ਰਭੋ ।। 12
ਇਹ ਵੇਸ਼ ਤੇ ਨਪੁੰਸਕਤਾ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੂਭਦੀ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਿੰਘ; ਤੇਰਾ ਵੇਸ਼, ਸੋਹਣੀਆਂ ਸਜਾਵਟਾਂ ਨਾਲ, ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।
ਵਿਭਾਤਿ ਭਾਨੋਰਿਵ ਰਸ਼੍ਮਿਮਾਲਿਨੋ ਘਨਾਵਰੁਦ੍ਧੇ ਗਗਨੇ ਘਨੈਰਿਵ। ਧਨੁਰ੍ਹਿ ਮਨ੍ਯੇ ਤਵ ਸ਼ੋਭਯੇਦ੍ਭੁਜੌ ਤਥਾਹਿ ਪੀਨਾਵਤਿਮਾਤ੍ਰਮਾਯਤੌ ।। 13
ਤੂੰ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈਂ, ਜਦ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਘਣੇ ਬੱਦਲ ਹੋਣ, ਤੇਰੇ ਮੋਟੇ ਤੇ ਲੰਬੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਧਨੁਸ਼ ਹੀ ਵਧੀਆ ਲੱਗੇਗਾ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ।
ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਚਾਪਂ ਤ੍ਵਨੁਰੂਪਮਾਤ੍ਮਨੋ ਰਕ੍ਸ਼ਸ੍ਵ ਦੇਸ਼ਂ ਪੁਰਮਦ੍ਯ ਸੁਸ੍ਥਿਰਃ। ਪੁਤ੍ਰੇਣ ਤੁਲ੍ਯੋ ਭਵ ਮੇ ਬृਹਨ੍ਨਲੇ ਵृਦ੍ਧੋਸ੍ਮਿ ਵਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਾਮਿ ਤੇ ।। 14
ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਫੜ, ਤੇ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਬ੍ਰਿਹਨ੍ਨਲਾ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾ, ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਦੌਲਤ ਦੇਵਾਂਗਾ।
ਤ੍ਵਂ ਰਕ੍ਸ਼ ਮੇ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਪੁਰਂ ਪ੍ਰਭੋ ਨ षਣ੍ਡਤਾਂ ਕਾਂਚਨ ਲਕ੍ਸ਼ਯਾਮਿ ਤੇ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਧਿ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਂਸ੍ਤਰਸਾ ਵਿਵਰ੍ਧਯਨ੍ਦਦਾਮਿ ਰਾਜ੍ਯਂ ਤਵ ਸਤ੍ਯਵਾਗਹਮ੍ ।। 15
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਪੁੰਸਕਤਾ ਦੀ ਕੋਈ ਲਕੜੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਮਤਸਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਾ, ਤੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸੱਚਾ ਹਾਂ।
ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਰਤਃ ਸ੍ਵਾਨਿ ਧਨੂਂषਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵੋ ਬਹੂਨਿ ਦੀਰ੍ਘਾਣਿ ਚ ਵਰ੍ਣਵਨ੍ਤਿ ਚ। ਦਦੌ ਸ ਸਜ੍ਯਾਨਿ ਬਲਾਨ੍ਵਿਤਾਨਿ ਜਿਜ੍ਞਾਸਮਾਨਃ ਕਿਮਯਂ ਕਰਿष੍ਯਤਿ ।। 16
ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੋਹਣੇ, ਲੰਬੇ ਤੇ ਮੋਟੇ ਧਨੁਸ਼, ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਤੇ ਮਜਬੂਤ, ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਵੇਖੇ ਕਿ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਕੀ ਕਰੇਗਾ।
ਤਤੋऽਰ੍ਜੁਨਃ ਕ੍ਲੀਬਤਰਂ ਵਚੋऽਬ੍ਰਵੀਨ੍ਨ ਮੇ ਧਨੁਰ੍ਧਾਰਿਤਮੀਦृਸ਼ਂ ਵਿਭੋ। ਨ ਚਾਪਿ ਦृष੍ਟਂ ਧਨੁਰੀਦृਸ਼ਂ ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਨ ਮਾਦृਸ਼ਾਃ ਸਨ੍ਤਿ ਧਨੁਰ੍ਧਰਾ ਭੁਵਿ ।। 17
ਪਰ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਨਰਮ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਆਖਿਆ: 'ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਐਸਾ ਧਨੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਫੜਿਆ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਵੇਖਿਆ; ਧਰਤੀ ਤੇ ਮੇਰੇ ਵਾਂਗ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।'
ਨृਤ੍ਯਾਮ ਗਾਯਾਮਿ ਚ ਵਾਦਯਾਮ੍ਯਹਂ ਪ੍ਰਾਨਰ੍ਤਨੇ ਕੌਸ਼ਲਨੈਪੁਣਂ ਮਮ। ਤਦੁਤ੍ਤਰਾਯਾਃ ਪਰਿਧਤ੍ਸ੍ਵ ਨਰ੍ਤਨੇ ਭਵਾਮਿ ਦੇਵ੍ਯਾ ਨਰਦੇਵ ਨਰ੍ਤਕੀ ।। 18
ਮੈਂ ਨੱਚਦਾ, ਗਾਂਦਾ ਤੇ ਵਾਜਾ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹਾਂ; ਨਾਚ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਮਹਿਰਤ ਤੇ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉੱਤਰਾ ਉਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਲਵੇ, ਮੈਂ ਰਾਣੀ ਦੀ ਨਰਤਕੀ ਬਣਾਂਗਾ, ਹੇ ਰਾਜਾ।
ਦਦਾਮਿ ਤੇ ਤਂ ਹਿ ਵਰਂ ਬृਹਨ੍ਨਲੇ ਸੁਤਾਂ ਹਿ ਮੇ ਨਰ੍ਤਯ ਯਾਸ਼੍ਚ ਤਾਦृਸ਼ੀਃ । ਤਤੋ ਵਿਰਾਟਃ ਸ੍ਵਯਮਾਹ੍ਵਯਤ੍ਸੁਤਾਂ ਨਰਾਧਿਪਸ੍ਤਾਂ ਚ ਸੁਮਧ੍ਯਸੁਨ੍ਦਰੀਮ੍ ।। 19
ਬ੍ਰਿਹਨ੍ਨਲਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ: ਮੇਰੀ ਧੀ ਨੂੰ ਨਾਚ ਸਿਖਾ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ। ਫਿਰ ਵਿਰਾਟ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਖੁਦ ਬੁਲਾਇਆ।
ਉਵਾਚ ਚੈਨਾਂ ਮੁਦਿਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਬृਹਨ੍ਨਲਾ ਨਾਮ ਸਖੀ ਭਵਤ੍ਵਿਯਮ੍। ਸੁਗਾਤ੍ਰਿ ਸਂਪ੍ਰੀਤਿਸੁਬਦ੍ਧਸੌਹृਦਾ ਤਵਾਙ੍ਗਨੇ ਪ੍ਰਾਣਸਮਾ ਚ ਨਿਤ੍ਯਦਾ ।। 20
ਉਸ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਔਰਤ ਤੇਰੀ ਸਖੀ ਬ੍ਰਿਹਨਨਲਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੋਵੇ। ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਗਹਿਰੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਜਿੰਦ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇਗੀ।'
ਪ੍ਰਕਾਮਭਕ੍ਸ਼੍ਯਾਭਰਣਾਮ੍ਬਰਾ ਸ਼ੁਭਾ ਚਰਤ੍ਵਿਯਂ ਸਰ੍ਵਜਨੇष੍ਵਵਾਰਿਤਾ। ਨ ਦੁष੍ਕੁਲਾਨਾਮਿਯਮਾਕृਤਿਰ੍ਭਵੇਨ੍ਨ ਵृਤ੍ਤਭੇਦੀ ਭਵਤੀਦृਸ਼ੋ ਜਨਃ ।। 21
ਇਹ ਔਰਤ ਵਧੀਆ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਗਹਣਿਆਂ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਦੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਘਟੀਆ ਘਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤੇ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਕਦੇ ਗਲਤ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ।
ਸਂਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਰਾਜਾ ਵਿਵਿਧੈਃ ਸ੍ਵਮਨ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਪਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਚੈਨਂ ਪ੍ਰਮਦਾਭਿਰਾਸ਼ੁ ਵੈ। ਅਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵਮਪ੍ਯਸ੍ਯ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਚ ਸ੍ਥਿਰਂ ਤਤਃ ਕੁਮਾਰੀਪੁਰਮੁਤ੍ਸਸਰ੍ਜ ਤਮ੍ ।। 22
ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਔਰਤ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਾਣੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਂਚਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨਪੁੰਸਕਤਾ ਪੱਕੀ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਆਰੀਆਂ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।
ਸ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ ਚ ਗੀਤਵਦਨਂ ਸੁਤਾਂ ਵਿਰਾਟਸ੍ਯ ਧਨਂਜਯਃ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਸਖੀਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਯਾਃ ਪਰਿਚਾਰਿਕਾਸ੍ਤਥਾ ਪ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਯਾਃ ਸ ਬਭੂਵ ਪਾਣ੍ਡਵਃ ।। 23
ਉਥੇ ਧਨੰਜਯ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਰਜੁਨ, ਨੇ ਵਿਰਾਟ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਗੀਤ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਸਿਖਾਈਆਂ; ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਹੋ ਗਈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਤੇ ਨੌਕਰਾਣੀਆਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ, ਤੇ ਪਾਂਡਵ ਉਸ ਸਭ ਦੀ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਗਿਆ।
ਤਥਾ ਸ ਤਤ੍ਰੈਵ ਧਨਂਜਯੋऽਵਸਤ੍ਪ੍ਰਿਯਾਣਿ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤ੍ਸਹ ਤਾਭਿਰਾਤ੍ਮਵਾਨ੍। ਤਥਾ ਗਤਂ ਤਤ੍ਰ ਨ ਜਝਿਰੇ ਜਨਾ ਬਹਿਸ਼੍ਚਰਾ ਵਾऽਪ੍ਯਥਵੇਤਰੇ ਜਨਾਃ ।। 24
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਨੰਜਯ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪਿਆਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਥੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਹੀ ਬਾਹਰਲੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ।
ਅਥਾਪਰੋऽਦृਸ਼੍ਯਤ ਪਾਣ੍ਡਵਃ ਪ੍ਰਭੁਰ੍ਵਿਰਾਟਰਾਜੇ ਤੁਰਗਾਨ੍ਸਮੀਕ੍ਸ਼ਤਿ। ਤਮਾਪਤਨ੍ਤਂ ਦਦृਸ਼ੁਃ ਪृਥਗ੍ਜਨਾਃ ਪ੍ਰਮੁਕ੍ਤਮਭ੍ਰਾਦਿਵ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਣ੍ਡਲਮ੍ ।। 1
ਫਿਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪਾਂਡਵ ਵਿਰਾਟ ਰਾਜੇ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ; ਜਦ ਉਹ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਚੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖਿਆ।
ਸ ਵੈ ਹਯਾਨੈਕ੍ਸ਼ਤ ਤਾਨਿਤਸ੍ਤਤਃ ਸਮੀਕ੍ਸ਼ਮਾਣਂ ਚ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਮਤ੍ਸ੍ਯਰਾਟ੍। ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਥੈਨਂ ਸ ਕੁਰੂਤ੍ਤਮਂ ਤਮਃ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਤਾਨ੍ਸਰ੍ਬਸਭਾਸਦਸ੍ਤਦਾ ।। 2
ਉਹ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਮਤਸਿਆ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਕਰ ਲਿਆ; ਉਸ ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਵਧੀਆ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਭ ਸਭਾ-ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।
ਕੋ ਵਾ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਪੁਰਾऽਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਯੋऽਯਂ ਯੁਵਾऽਭ੍ਯੇਤਿ ਹਿ ਮਾਸਿਕਾਂ ਸਭਾਮ੍ ਪ੍ਰਿਯੋ ਹਿ ਮੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨਤੋਪਿ ਸਂਮਤੋ ਬ੍ਰਵੀਤੁ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਯਦਿ ਦृष੍ਟਵਾਨਿਮਮ੍ ।। 3
'ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਨਵੀਂ ਹੈ, ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਹੀ ਪਿਆਰਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦੱਸੋ।'
ਅਯਂ ਹਯਾਨ੍ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਮਾਮਕਾਨ੍ਮੁਹੁਰ੍ਧ੍ਰੁਵਂ ਹਯਜ੍ਞੋ ਭਵਿਤਾ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ। ਪ੍ਰਵੇਸ਼੍ਯਤਾਮੇष ਸਮੀਪਮਾਸ਼ੁ ਵੈ ਵਿਭਾਤਿ ਵੀਰੋ ਹਿ ਯਥਾऽਮਰਸ੍ਤਥਾ ।। 4
'ਇਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਮੇਰੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਪੱਕਾ ਇਹ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਲਿਆਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵੀਰਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਹੋਵੇ।'
ਵਿਤਰ੍ਕਯਤ੍ਯੇਵ ਹਿ ਮਤ੍ਸ੍ਯਰਾਜਨਿ ਤ੍ਵਰਨ੍ਕੁਰੂਣਾਮृषਭਃ ਸਭਾਮਗਾਤ੍। ਤਤਃ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯੋਪਨਤਃ ਕੁਰੂਤ੍ਤਮੋ ਵਿਰਾਟਰਾਜਾਨਮੁਵਾਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵਮ੍ ।। 5
ਜਦ ਮਤਸਿਆ ਰਾਜਾ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕੁਰੂਆਂ ਦਾ ਸਿਰਮੌਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵਿਰਾਟ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਤਵਾਗਤੋऽਹਂ ਪੁਰਮਦ੍ਯ ਭੂਪਤੇ ਜਿਜੀਵਿषੁਰ੍ਵੇਤਨਭੋਜਨਾਰ੍ਥਿਕਃ। ਤਵਾਸ਼੍ਵਬਨ੍ਧਃ ਸੁਭृਤੋ ਭਵਾਮ੍ਯਹਂ ਕੁਰੁष੍ਵ ਮਾਮਸ਼੍ਵਪਤਿਂ ਯਦੀਚ੍ਛਸਿ ।। 6
'ਰਾਜਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਜੀਵਨ, ਮਜਦੂਰੀ ਤੇ ਰੋਟੀ ਦੀ ਲੋੜ ਵਿੱਚ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਾਂਗਾ; ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣਾਓ।'
ਦਦਾਨਿ ਯਾਨਾਨਿ ਧਨਾਨਿ ਵੇਤਨਂ ਨ ਚਾਸ਼੍ਵਸੂਤੋ ਭਵਿਤੁਂ ਤ੍ਵਮਰ੍ਹਸਿ। ਕੁਤੋਸਿ ਕਸ੍ਯਾਮਿ ਕਥਂ ਤ੍ਵਮਾਗਤੋ ਬ੍ਰਵੀਹਿ ਸ਼ਿਲ੍ਪਂ ਤਵ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਚ ਯਤ੍ ।। 7
'ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਾਹਨ, ਧਨ ਤੇ ਮਜਦੂਰੀ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਪਰ ਤੂੰ ਸਿਰਫ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਸੂਤ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ। ਦੱਸ, ਤੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ, ਕਿਸ ਦਾ ਹੈਂ, ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ, ਤੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਕਿਹੜੀ ਕਲਾ ਹੈ?'
ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਪਾਣ੍ਡੁਪੁਤ੍ਰਾਣਾਂ ਜ੍ਯੇष੍ਠੋ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਃ। ਤੇਨਾਹਮਸ਼੍ਵੇषੁ ਪੁਰਾ ਪ੍ਰਕृਤਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਕਰ੍ਸ਼ਨ ।। 8
'ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡਾ, ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਉਸ ਲਈ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲੇ।'
ਅਸ਼੍ਵਾਨਾਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਵੇਦ੍ਮਿ ਵਿਨਯਂ ਚਾਪਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਦੁष੍ਟਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਂ ਚ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਚੈਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍ ।। 9
'ਮੈਂ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸਭ ਕੁਦਰਤ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਇਲਾਜ-ਵਿਧੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਗਿਆਨ ਹੈ।'
ਨ ਕਾਤਰਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਮ ਵਾਜਿਵਾਹਨਂ ਨ ਮੇऽਸ੍ਤਿ ਦੁष੍ਟਾ ਬਡਵਾ ਕੁਤੋ ਹਯਃ। ਜਾਨਂਸ੍ਤੁ ਮਾਮਾਹ ਸ ਚਾਪਿ ਪਾਣ੍ਡਵੋ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਕਮੇਵ ਨਾਮਤਃ ।। 10
'ਮੇਰੇ ਹਵਾਲੇ ਹੇਠ ਕੋਈ ਘੋੜਾ ਜਾਂ ਘੋੜੀ ਕਦੇ ਡਰਪੋਕ ਜਾਂ ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਪਾਂਡਵ ਮੈਨੂੰ ਕੇਵਲ ਗ੍ਰੰਥਿਕਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।'
ਮਾਤਲਿਰਿਵ ਦੇਵਪਤੇਰ੍ਦਸ਼ਰਥਨृਪਤੇਃ ਸੁਮਤ੍ਰ ਇਵ ਯਨ੍ਤਾ। ਸੁਮਹ ਇਵ ਜਾਮਦਗ੍ਰੇਸ੍ਤਥੈਵ ਤਵ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਯਾਮ੍ਯਸ਼੍ਵਾਨ੍ ।। 11
'ਜਿਵੇਂ ਮਾਤਲੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਰਥ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਮੰਤਰਾ ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਾ ਦਾ, ਤੇ ਜਾਮਦਗਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਸੁਮਹਾ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿਆਂਗਾ।'