ਰੂਪੇਣ ਯਸ਼੍ਚਾਪ੍ਰਤਿਮੋ ਹ੍ਯਯਂ ਮਹਾਨ੍ਮਹੀਮਿਮਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰਃ ਇਵਾਭਿਪਾਲਯੇਤ੍। ਨਾਭੂਮਿਪੋऽਯਂ ਹਿ ਰਤਿਰ੍ਮਮੇਤਿ ਚ ਚ੍ਯੁਤਃ ਸਮृਦ੍ਧ੍ਯਾ ਨਭਸੀਵ ਨਾਹੁषਃ ।। 10
ਇਹ ਵੱਡਾ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸਦਾ ਰੂਪ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਾਂਗ; ਇਹ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਮੈਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ—ਇਹ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨਾਹੁਸ਼ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਡਿੱਗਿਆ ਸੀ।
ਵਿਤਰ੍ਕਮਾਣਸ੍ਯ ਚ ਤਸ੍ਯ ਪਾਣ੍ਡਵਃ ਸਭਾਮਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਵृਕੋਦਰੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍। ਜਯੇਤਿ ਰਾਜਾਨਮਭਿਪ੍ਰਮੋਦਯਨ੍ਸੁਖੇਨ ਸਭ੍ਯਂ ਚ ਸਭਾਗਤਂ ਜਨਮ੍ ।। 11
ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ 'ਜੈ!' ਆਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਤਤੋ ਨृਪਂ ਵਾਕ੍ਯਮੁਵਾਚ ਪਾਣ੍ਡਵੋ ਯਥਾऽਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾਤ੍ਕृਪਯਾਨ੍ਵਿਤੋਤ੍ਤਰਮ੍। ਤ੍ਵਾਂ ਜੀਵਿਤੁਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਹਨ੍ਨਾਗਤੋऽਹਂ ਤ੍ਵਮੇਵ ਲੋਕੇ ਪਰਮੋ ਹਿ ਸਂਸ਼੍ਰਯਃ ।। 12
ਫਿਰ ਪਾਂਡਵ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: 'ਮੈਂ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਜੀ ਸਕੋ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਸਰਾ ਹੋ।'
ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸ਼ੂਦ੍ਰੋਸ੍ਮਿ ਚਤੁਰ੍ਥਵਰ੍ਣਭਾਗ੍ਗੁਰੂਪਦੇਸ਼ਾਤ੍ਪਰਿਚਾਰਕਰ੍ਮਕृਤ੍। ਜਾਨਾਮਿ ਸੂਪਾਂਸ਼੍ਚ ਰਸਾਂਸ਼੍ਚ ਸਂਸ੍ਕृਤਾਨ੍ਮਾਂਸਾਨ੍ਯਪੂਪਾਂਸ਼੍ਚ ਪਚਾਮਿ ਸ਼ੋਭਨਾਨ੍ । ਰਾਗਪ੍ਰਕਾਰਾਸ਼੍ਚ ਬਹੂਨ੍ਫਲਾਸ਼੍ਰਯਾਨ੍ਮਹਾਨਸੇ ਮੇ ਨ ਸਮੋਸ੍ਤਿ ਸੂਪਕृਤ੍ ।। 13
ਰਾਜੇ, ਮੈਂ ਚੌਥੀ ਜਾਤ ਦਾ ਸ਼ੂਦਰ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਆਗਿਆ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਸੂਪ, ਰਸ, ਪਕਵਾਨ, ਮਾਸ, ਤੇ ਵਧੀਆ ਪੂਪ ਬਣਾਉਣਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਕਈ ਵਿਅੰਜਨ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹਾਂ—ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਤਮਬ੍ਰਵੀਨ੍ਮਤ੍ਸ੍ਯਪਤਿਃ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਵਤ੍ਪ੍ਰਿਯਂ ਪ੍ਰਗਲ੍ਭਂ ਮਧੁਰਂ ਵਿਨੀਤਵਤ੍। ਨ ਸ਼ੂਦ੍ਰਤਾਂ ਕਾਂਚਨ ਲਕ੍ਸ਼ਯਾਮਿ ਤੇ ਕੁਬੇਰਚਨ੍ਦ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਦਿਵਾਕਰਪ੍ਰਭ ।। 14
ਮਤ्सਯ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਨਿਰਭੈ, ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਨਿਮਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ: 'ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਦਰ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਤੇਰੀ ਚਮਕ ਕੁਬੇਰ, ਚੰਦ, ਇੰਦਰ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਹੈ।'
ਹੁਤਾਸ਼ਨਾਸ਼ੀਵਿषਤੁਲ੍ਯਤੇਜਸੋ ਨ ਕਰ੍ਮ ਤੇ ਯੋਗ੍ਯਮਿਦਂ ਮਹਾਨਸੇ । ਨ ਸੂਪਕਾਰੋ ਭਵਿਤੁਂ ਤ੍ਵਮਰ੍ਹਸਿ ਸੁਪਰ੍ਣਗਨ੍ਧਰ੍ਵਮਹੋਰਗੋਪਮ ।। 15
ਤੇਰੀ ਚਮਕ ਅੱਗ ਜਾਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਰਸੋਈ ਦਾ ਕੰਮ ਤੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਰਸੋਈਆ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ, ਤੂੰ ਸੁਪਰਨ, ਗੰਧਰਵ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਅਨੀਕਕਰ੍ਣਾਗ੍ਰਧਰੋ ਧ੍ਵਜੀ ਰਥੀ ਭਵਾਦ੍ਯ ਮੇ ਵਾਰਣਵਾਹਿਨੀਪਤਿਃ। ਨ ਨੀਚਕਰ੍ਮਾ ਭਵਿਤੁਂ ਤ੍ਵਮਰ੍ਹਸਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤੁਂ ਭੂਮਿਮਿਮਾਂ ਤ੍ਵਮਰ੍ਹਸਿ ।। 16
ਅੱਜ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਬਣ, ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ, ਝੰਡੇ ਤੇ ਰਥ ਲੈ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ; ਨੀਚ ਕੰਮ ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਰਾਜ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਹੈ।
ਚਤੁਰ੍ਥਵਰ੍ਣੋਸ੍ਮ੍ਯਹਮੁਗ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨ ਵੈ ਵृਣੇ ਤ੍ਵਾਮਹਮੀਦृਸ਼ਂ ਪਦਮ੍। ਜਾਤ੍ਯਾऽਸ੍ਮਿ ਸ਼ੂਦ੍ਰੋ ਬਲਲੇਤਿ ਨਾਮ੍ਨਾ ਜਿਜੀਵਿषੁਸ੍ਤ੍ਵਦ੍ਵਿषਯਂ ਸਮਾਗਤਃ ।। 17
ਮੈਂ ਚੌਥੀ ਜਾਤ ਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਤਿੱਖੇ ਹੁਕਮ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਅਹੁਦਾ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ; ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸ਼ੂਦਰ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਬਲਵ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਜੀਉਣ ਲਈ ਆਇਆ ਹਾਂ।
ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਸ੍ਯਾਸ੍ਮਿ ਮਹਾਨਸੇ ਪੁਰਾ ਬਭੂਵ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਭੁਰਨ੍ਨਪਾਨਦਃ। ਅਥਾਪਿ ਮਾਮੁਤ੍ਸृਜਸੇ ਮਹੀਪਤੇ ਵ੍ਰਜਾਮ੍ਯਹਂ ਯਾਵਦਿਤੋ ਯਥਾਗਤਮ੍ ।। 18
ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਰਸੋਈਆ ਸੀ, ਸਭ ਨੂੰ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਿੰਦਾ ਸੀ; ਪਰ ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰੇਗਾ, ਹੇ ਰਾਜੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੱਥੋਂ ਜਿਵੇਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ।
ਤ੍ਵਮਨ੍ਨਸਂਸ੍ਕਾਰਵਿਧੌ ਪ੍ਰਸ਼ਾਧਿ ਮਾਂ ਭਵਾਮਿ ਤੇऽਹਂ ਨਰਦੇਵ ਸੂਪਕृਤ੍ । ਬਲੇਨ ਤੁਲ੍ਯਸ਼੍ਚ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਮਯਾ ਨਿਯੁਦ੍ਧਸ਼ੀਲੋਸ੍ਮਿ ਸਦਾ ਹਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵ ।। 19
ਰਾਜੇ, ਮੈਨੂੰ ਖਾਣ-ਪਕਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਰਸੋਈਆ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੁਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ।
ਗਜਾਂਸ਼੍ਚ ਸਿਂਹਾਂਸ਼੍ਚ ਸਮੇਯਿਵਾਨਹਂ ਸਦਾ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਤਵਾਨਘ ਪ੍ਰਿਯਮ੍। ਨ ਨੀਚਕਰ੍ਮਾ ਤਵ ਮਾਦृਸ਼ਃ ਪ੍ਰਭੋ ਬਲਸ੍ਯ ਨੇਤਾऽਪ੍ਯਬਲੋ ਭਵੇਦਿਤਿ ।। 20
ਮੈਂ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼; ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਮਨੁੱਖ ਨੀਚ ਕੰਮ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਤਾਕਤ ਦੇ ਨੇਤਾ ਵੀ ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਤੁष੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਵਯਂ ਨਰਾਧਿਪ ਪ੍ਰਸ਼ਾਧਿ ਮਾਂ ਸੂਦਪਦੇ ਯਦੀਚ੍ਛਸਿ। ਯੇ ਸਨ੍ਤਿ ਮਲ੍ਲਾ ਬਲਵੀਰ੍ਯਸਂਮਤਾਸ੍ਤਾਨੇਵ ਯੋਤ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਤਵਾਭਿਹਰ੍ਪਯਨ੍ ।। 21
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ; ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੇ, ਮੈਨੂੰ ਰਸੋਈਆ ਬਣਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ। ਜੋ ਮੱਲਾ ਤਾਕਤ ਤੇ ਵਿਰਤਾ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਵਾਂਗਾ।
ਤਮੇਵਮੁਕ੍ਤੇ ਵਚਨੇ ਨਰਾਧਿਪਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਬ੍ਰਵੀਨ੍ਮਤ੍ਸ੍ਯਪਤਿਃ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਵਤ੍। ਸੋਹਂ ਨ ਮਨ੍ਯੇ ਤਵ ਕਰ੍ਮ ਤਤ੍ਸਮਂ ਸਮੁਦ੍ਰਨੇਮਿਂ ਪृਥਿਵੀਂ ਤ੍ਵਮਰ੍ਹਸਿ ।। 22
ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਐਸਾ ਆਖਿਆ, ਮਤ्सਯ ਰਾਜਾ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: 'ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਕੰਮ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ; ਤੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਰਾਜ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਹੈ।'
ਤ੍ਰਿਲੋਕਪਾਲੋ ਹਿ ਯਥਾ ਵਿਰਾਜਸੇ ਤਥਾऽਦ੍ਯ ਮੇ ਵਿष੍ਣੁਰਿਵਾਤਿਰੋਚਸੇ। ਯਥਾ ਤੁ ਕਾਮਸ੍ਤਵ ਤਤ੍ਤਥਾ ਕृਤਂ ਮਹਾਨਸੇ ਮੇ ਭਵ ਮੇ ਪੁਰਸ੍ਕृਤਃ । ਨਰਾਸ਼੍ਚ ਮੇ ਤਤ੍ਰ ਮਯਾ ਸਦਾऽਰ੍ਚਿਤਾ ਭਵਾਦ੍ਯ ਤੇषਾਮਧਿਪੋ ਮਯਾ ਕृਤਃ ।। 23
ਜਿਵੇਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਖਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇ—ਮੇਰੇ ਰਸੋਈ ਦੇ ਮੁੱਖ ਬਣ। ਉਥੇ ਮੇਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਦਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣਾਇਆ।
ਤਥਾ ਸ ਭੀਮੋ ਵਿਹਿਤੋ ਮਹਾਨਸੇ ਵਿਰਾਟਰਾਜਸ੍ਯ ਬਭੂਵ ਵੈ ਪ੍ਰਿਯਃ। ਉਵਾਸ ਰਾਜਨ੍ਨ ਚ ਤਂ ਪृਥਗ੍ਜਨੋ ਬੁਬੋਧ ਤਸ੍ਯਾਨੁਚਰਸ਼੍ਚ ਕਸ਼੍ਚਨ ।। 24
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੀਮੋ ਰਾਜਾ ਵਿਰਾਟ ਦੀ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਰਸੋਈਆ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਹ ਉੱਥੇ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੌਕਰ ਨੇ ਉਸ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕੀਤਾ।
ਅਥਾਪਰੋऽਦृਸ਼੍ਯਤ ਵਰ੍ਣਵਾਨ੍ਯੁਵਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਵੇषਧਾਰੀ ਸਮਲਂਕृਤੋ ਭृਸ਼ਮ੍। ਪ੍ਰਵਾਲਚਿਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਵਿਮੁਚ੍ਯ ਕੁਣ੍ਡਲੇ ਉਭੇ ਚ ਕਮ੍ਬੂ ਪਰਿਪਾਤੁਕੇ ਤਥਾ ।। 1
ਫਿਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨੌਜਵਾਨ, ਰੰਗ-ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਔਰਤਾਂ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਇਆ; ਲਾਲੀ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ, ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਹਾਂ 'ਤੇ ਸੰਖ ਦੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ।
ਕृष੍ਣੇ ਚ ਰਕ੍ਤੇ ਚ ਨਿਬਧ੍ਯ ਵਾਸਸੀ ਸ਼ਰੀਰਵਾਞ੍ਸ਼ੁਕ੍ਰਬृਹਸ੍ਪਤਿਪ੍ਰਭਃ। ਬਹੂਂਸ਼੍ਚ ਦੀਰ੍ਘਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਕੀਰ੍ਯ ਮੂਰ੍ਧਜਾਨ੍ਮਹਾਭੁਜੋ ਮਤ੍ਤਗਜੇਨ੍ਦ੍ਰਵਿਕ੍ਰਮਃ ।। 2
ਕਾਲੀ ਤੇ ਲਾਲੀ ਪਹਿਨਕੇ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਸ਼ੁਕਰ ਜਾਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਮਹਾਂਬਲੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਤੇ ਮੋਟੀਆਂ ਵੱਲਾਂ ਖੋਲ ਕੇ, ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਚਾਲ ਚਲਦਾ ਹੋਇਆ ਨਿਕਲਿਆ।
ਕ੍ਲੈਬ੍ਯੇਨ ਵੇषੇਣ ਨ ਭਤਿ ਭਾਤਿ ਚ ਗ੍ਰਹਾਭਿਪਨ੍ਨੋ ਨਭਸੀਵ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ । ਗਤੇਨ ਚੋਰ੍ਵੀ ਪਰਿਕਮ੍ਪਯਂਸ੍ਤਦਾ ਵਿਰਾਟਮਾਸਾਦ੍ਯ ਸਭਾਸਮੀਪਤਃ ।। 3
ਉਹ ਨਪੁੰਸਕ ਦੀ ਵੇਸ਼-ਭੂਸ਼ਾ ਵਿਚ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ; ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਤੁਰਦਾ, ਧਰਤੀ ਕੰਬਦੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਵਿਰਾਟ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਗਿਆ।
ਤਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਰਾਜੋਪਗਤਂ ਸਭਾਤਲੇ ਵ੍ਯਾਜਾਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਨ੍ਨਮਮਿਤ੍ਰਮਰ੍ਦਨਮ੍ । ਵਿਰਾਜਮਾਨਂ ਸੁਰਰਾਜਵਰ੍ਚਸਂ ਸੁਤਂ ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਗਜੇਨ੍ਦ੍ਰਵਿਕ੍ਰਮਮ੍ ।। 4
ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਹ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਸਰ੍ਵਾਨਪृਚ੍ਛਚ੍ਚ ਸਮੀਪਚਾਰਿਣਃ ਕੁਤੋऽਯਮਾਯਾਤਿ ਨ ਮੇ ਪੁਰਾ ਸ਼੍ਰੁਤਃ। ਨ ਚੈਨਮੂਚੁਰ੍ਵਿਦਿਤਂ ਨਰਾਸ੍ਤਦਾ ਸਵਿਸ੍ਮਯਂ ਵਾਕ੍ਯਮਿਦਂ ਨृਪੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। 5
ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਇਹ ਕੌਣ ਆਇਆ ਹੈ? ਮੈਂ ਕਦੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ।' ਪਰ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਗਜੇਨ੍ਦ੍ਰਲੀਲੋ ਮृਗਰਾਜਗਾਮੀ ਵृषੇਕ੍ਸ਼ਣੋ ਦੇਵਸੁਤੋਗ੍ਰਤੇਜਾਃ। ਪੀਨਾਂਸਬਾਹੁਃ ਕਨਕਾਵਦਾਤਃ ਕੋऽਯਂ ਨਰੋ ਮੇ ਨਗਰਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਃ ।। 6
ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਚਾਲ, ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਤੁਰਨ, ਬਲਦ ਵਾਂਗ ਅੱਖਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ, ਚੌੜੇ ਮੋਟੇ ਕੰਧ ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ?
ਕਿਮੇष ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰਸੁਤਃ ਕਿਮੇष ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮਜੋ ਵਾ ਕਿਮਯਂ ਸ੍ਵਯਂਭੂਃ। ਉਮਾਸੁਤੋ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣਾਤ੍ਮਜੋ ਵਾ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯੈਨਮਾਸੀਦਿਤਿ ਮੇ ਵਿਤਰ੍ਕਃ ।। 7
ਕੀ ਇਹ ਇੰਦ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ? ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ? ਜਾਂ ਆਪ ਹੀ ਜਨਮਿਆ ਹੋਇਆ? ਜਾਂ ਉਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਰਵਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ? ਇਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹੀ ਵਿਚਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸਭਾਮਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਸ ਵਾਸਵੋਪਮੋ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਮਾਣੋ ਬਹੁਭਿਃ ਸਭਾਗਤੈਃ। ਸ ਤਤ੍ਰ ਰਾਜਨਮਮਿਤ੍ਰਹਾऽਬ੍ਰਵੀਦ੍ਬृਹਨ੍ਨਲਾਹਂ ਨਰਦੇਵ ਨਰ੍ਤਕੀ ।। 8
ਉਹ ਦਰਬਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰ ਵਾਂਗ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਬ੍ਰਿਹਨ੍ਨਲਾ ਹਾਂ, ਨਰਤਕੀ।'
ਵੇਣੀਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਯਾਂ ਰੁਚਿਰੇ ਚ ਕੁਣ੍ਡਲੇ ਗ੍ਰਥੇ ਸ੍ਰਜਃ ਪ੍ਰਾਵਰਣਾਨਿ ਸਂਹਰੇ। ਸ੍ਨਾਨਂ ਚਰੇਯਂ ਵਿਮृਜੇ ਚ ਦਰ੍ਪਣਂ ਵਿਸ਼ੇषਕੇष੍ਵੇਵ ਚ ਕੌਸ਼ਲਂ ਮਮ ।। 9
ਮੈਂ ਵੱਲਾਂ ਗੂੰਥ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਕੁਣਡਲੀਆਂ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਹਾਰ ਪਿਆ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਕਪੜੇ ਸਜਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਦਰਪਣ ਚਮਕਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਸਜਾਵਟ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਮਹਿਰਤ ਹੈ।
ਕ੍ਲੀਬੇषੁ ਬਾਲੇषੁ ਜਨੇषੁ ਨਰ੍ਤਨੇ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾਪ੍ਰਦਾਨੇषੁ ਚ ਯੋਗ੍ਯਤਾ ਮਮ। ਕਰੋਮਿ ਵੇਣੀषੁ ਚ ਪੁष੍ਪਪੂਰਕਂ ਨ ਮੇ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਕਰ੍ਮਣਿ ਕੌਸ਼ਲਾਧਿਕਾਃ ।। 10
ਨਪੁੰਸਕਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਨਾਚ ਸਿਖਾਉਣ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਵੱਲਾਂ ਵਿਚ ਫੁੱਲ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਇਤ੍ਯਰ੍ਜੁਨਸ੍ਤਂ ਨਰਦੇਵਮੋਜਸਾ ਵਿਜ੍ਞਾਪ੍ਯ ਤਸ੍ਥੌ ਵਿਧਿਨਾऽऽਤ੍ਮਨਃ ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍। ਤਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ਪ੍ਰਾਂਸ਼ੁਮੁਦੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵਿਸ੍ਮਿਤੋ ਵਿਰਾਟਰਾਜੋਪਸृਤਂ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ।। 11
ਅਰਜੁਨ ਨੇ, ਜੋਸ਼ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਬਲਤਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਰੀਤ ਹੈ, ਉਥੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਤੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਵਿਰਾਟ ਰਾਜਾ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ ਆਖਿਆ।
ਨਾਰ੍ਹਸ੍ਤੁ ਵੇषੋऽਯਮਨੂਰ੍ਜਿਤਸ੍ਤੇ ਨਾਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵਮਰ੍ਹਂ ਨਰਦੇਵਸਿਂਹ । ਤਵੈਵ ਵੇषਃ ਸ਼ੁਭਵੇषਭੂषਣੈਰ੍ਵਿਭੂषਿਤੋ ਭੂਤਪਤੇਰਿਵ ਪ੍ਰਭੋ ।। 12
ਇਹ ਵੇਸ਼ ਤੇ ਨਪੁੰਸਕਤਾ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੂਭਦੀ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਿੰਘ; ਤੇਰਾ ਵੇਸ਼, ਸੋਹਣੀਆਂ ਸਜਾਵਟਾਂ ਨਾਲ, ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।
ਵਿਭਾਤਿ ਭਾਨੋਰਿਵ ਰਸ਼੍ਮਿਮਾਲਿਨੋ ਘਨਾਵਰੁਦ੍ਧੇ ਗਗਨੇ ਘਨੈਰਿਵ। ਧਨੁਰ੍ਹਿ ਮਨ੍ਯੇ ਤਵ ਸ਼ੋਭਯੇਦ੍ਭੁਜੌ ਤਥਾਹਿ ਪੀਨਾਵਤਿਮਾਤ੍ਰਮਾਯਤੌ ।। 13
ਤੂੰ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈਂ, ਜਦ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਘਣੇ ਬੱਦਲ ਹੋਣ, ਤੇਰੇ ਮੋਟੇ ਤੇ ਲੰਬੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਧਨੁਸ਼ ਹੀ ਵਧੀਆ ਲੱਗੇਗਾ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ।
ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਚਾਪਂ ਤ੍ਵਨੁਰੂਪਮਾਤ੍ਮਨੋ ਰਕ੍ਸ਼ਸ੍ਵ ਦੇਸ਼ਂ ਪੁਰਮਦ੍ਯ ਸੁਸ੍ਥਿਰਃ। ਪੁਤ੍ਰੇਣ ਤੁਲ੍ਯੋ ਭਵ ਮੇ ਬृਹਨ੍ਨਲੇ ਵृਦ੍ਧੋਸ੍ਮਿ ਵਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਾਮਿ ਤੇ ।। 14
ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਫੜ, ਤੇ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਬ੍ਰਿਹਨ੍ਨਲਾ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾ, ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਦੌਲਤ ਦੇਵਾਂਗਾ।
ਤ੍ਵਂ ਰਕ੍ਸ਼ ਮੇ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਪੁਰਂ ਪ੍ਰਭੋ ਨ षਣ੍ਡਤਾਂ ਕਾਂਚਨ ਲਕ੍ਸ਼ਯਾਮਿ ਤੇ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਧਿ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਂਸ੍ਤਰਸਾ ਵਿਵਰ੍ਧਯਨ੍ਦਦਾਮਿ ਰਾਜ੍ਯਂ ਤਵ ਸਤ੍ਯਵਾਗਹਮ੍ ।। 15
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਪੁੰਸਕਤਾ ਦੀ ਕੋਈ ਲਕੜੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਮਤਸਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਾ, ਤੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸੱਚਾ ਹਾਂ।