ਗਜੈਰੁਦੀਰ੍ਮਂ ਤੁਰਗੈਸ਼੍ਚ ਸਙ੍ਕੁਲਂ ਮृਗਦ੍ਵਿਪੈਃ ਕੁਬ੍ਜਗਣੈਃ ਸਮਾਵृਤਮ੍ । ਸਿਤੋਚ੍ਛ੍ਰਿਤੋष੍ਣੀषਨਿਰੁਦ੍ਧਮੂਰ੍ਧਜਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੈਡੂਰ੍ਯਵਿਕਾਰਕੁਣ੍ਡਲਮ੍ । ਵਿਰਾਟਮਾਯਾਚ੍ਚ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਸ੍ਤਦਾ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਃ ਸ਼ਕ੍ਰਮਿਵ ਤ੍ਰਿਵਿष੍ਟਪੇ ।। 14
ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਬੋਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸੀ; ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਚਿੱਟੇ ਪੱਗ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ; ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨੀਲਮ ਦੇ ਕੁੰਡਲ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਵਿਰਾਟ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਇੰਦਰ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਮਾਵ੍ਰਜਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਪਾਣ੍ਡਵਂ ਵਿਰਾਟਰਾਜੋ ਮੁਦਿਤੇਨ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ । ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਚੈਨਂ ਸ ਨਰਾਧਿਪੋ ਮੁਹੁਰ੍ਦ੍ਵਿਜਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਚਾਸ੍ਯ ਸਭਾਸਦਸ੍ਤਦਾ ।। 15
ਪਾਂਡਵ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਿਰਾਟ ਰਾਜਾ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੁੱਛਿਆ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਸਭ ਦਰਬਾਰੀ ਵੀ।
ਕੋ ਵਾ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਪੁਰਾऽਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਯੁਵਾ ਸਭਾਂ ਯੋऽਯਮੁਪੈਤਿ ਮਾਮਿਕਾਮ੍। ਰੂਪੇਣ ਸਾਰੇਣ ਵਿਰਾਜਯਨ੍ਮਹੀਂ ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਹ੍ਯਯਂ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣੋ ਦ੍ਵਿਜੋ ਯਥਾ ।। 16
ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿੱਥੇ ਦਿੱਸਿਆ, ਜੋ ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਸੋਭਾ ਤੇ ਵਧੀਆ ਰੂਪ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚਮਕਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਧਨ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ।
ਮृਗੇਨ੍ਦ੍ਰਰਾਡ੍ਵਾਰਣਯੂਥਪੋਪਮਃ ਪ੍ਰਭਾਤ੍ਯਯਂ ਕਾਞ੍ਚਨਪਰ੍ਵਤੋ ਯਥਾ। ਵਿਰਾਜਤੇ ਪਾਵਕਸੂਰ੍ਯਸਨ੍ਨਿਭਂ ਸਚਨ੍ਦ੍ਰਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰ ਇਵਾਂਸ਼ੁਮਾਨ੍ਗ੍ਰਹਃ ।। 17
ਇਹ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ, ਅੱਗ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੰਦ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿ ਵਾਂਗ ਰੌਸ਼ਨ ਹੈ।
ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇऽਸ੍ਯਾਨੁਚਰੋ ਨ ਕੁਞ੍ਜਰੋ ਨ ਚੋष੍ਣਰਸ਼੍ਮ੍ਯਾਵਰਣਂ ਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਮ੍ । ਨ ਕੁਣ੍ਡਲਂ ਨਾਙ੍ਗਦਮਸ੍ਯ ਨ ਸ੍ਰਜੋ ਵਿਚਿਤ੍ਰਿਤਾਙ੍ਗਸ਼੍ਚ ਰਥਸ਼੍ਰਤੁਰ੍ਯੁਜਃ ।। 38
ਇਸ ਦੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਸਾਥੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹਾਥੀ, ਨਾ ਉੱਚਾ ਛਤਰੀ; ਨਾ ਕੁੰਡਲ, ਨਾ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ, ਨਾ ਮਾਲਾ; ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰਥ ਦਾ ਸਵਾਰੀ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ।
ਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਰਂ ਚ ਰੂਪਂ ਹਿ ਬਿਭਰ੍ਤ੍ਯਯਂ ਭृਸ਼ਂ ਗਜੇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਮਹਰ੍षਭੋਪਮਃ । ਅਭ੍ਯਾਗਤੋऽਸ੍ਮਾਨਨਲਂਕृਤੋਪਿ ਸਨ੍ ਵਿਰੋਚਤੇ ਭਾਨੁਰਿਵਾਚਿਰੋਦਿਤਃ ।। 19
ਇਹ ਸੱਚਾ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਰੂਪ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਹਾਥੀ, ਸਿੰਘ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਬਲਦ ਵਾਂਗ; ਬਿਨਾ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਆਇਆ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਨਵੇਂ ਉੱਗੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਵਿਭਾਤ੍ਯਯਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯ ਏਵ ਸਰ੍ਵਥਾ ਵਿਰਾਟ ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਵਾਚ ਤਂ ਪ੍ਰਤਿ। ਸਸਾਗਰਾਨ੍ਤਾਮਯਮਦ੍ਯ ਮੇਦਿਨੀਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤੁਂ ਚਾਰ੍ਹਤਿ ਵਾਸਵੋਪਮਃ ।। 20
ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਰਾਜਾ ਹੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਵਿਰਾਟ ਨੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ; ਅੱਜ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਹੈ।
ਨਾਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੋ ਨੂਨਮਯਂ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਮੂਰ੍ਧਾਭਿषਿਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ ਮਾਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਤੁਲ੍ਯਂ ਹਿ ਰੂਪਂ ਪ੍ਰਤਿਦृਸ਼੍ਯਤੇऽਸ੍ਯ ਗਜਸ੍ਯ ਸਿਂਹਸ੍ਯ ਤਥਰ੍षਭਸ੍ਯ ।। 21
ਇਹ ਰਾਜਾ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਮੱਥੇ ਤੇ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹਾਥੀ, ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਲਦ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਯਮੇष ਕਾਮਂ ਪਰਿਮਾਰ੍ਗਤੇ ਦ੍ਵਿਜਃ ਸ ਚਾਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਃ ਕ੍ਰਿਯਤਾਮਸਂਸ਼ਯਮ੍ । ਪ੍ਰਿਯਂ ਚ ਮੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮੀਦृਸ਼ੇ ਜਨੇ ਦ੍ਵਿਜੇषੁ ਮੁਖ੍ਯੇषੁ ਤਥਾऽਤਿਥਿष੍ਵਪਿ ।। 22
ਜੋ ਵੀ ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਉਸ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ; ਮੈਨੂੰ ਐਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਚਾਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆਦਰਯੋਗ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਵਿਚ, ਪਿਆਰਾ ਹੈ।
ਧਨੇषੁ ਰਤ੍ਨੇष੍ਵਥ ਗੋषੁ ਵੇਸ਼੍ਮਸੁ ਪ੍ਰਕਾਮਤੋ ਮੇ ਵਿਚਰਤ੍ਵਵਾਰਿਤਃ ।। 23
ਉਹ ਮੇਰੇ ਧਨ, ਰਤਨ, ਗਾਂ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੇ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਰੋਕ ਨਹੀਂ।
ਏਵਂ ਬ੍ਰੁਵਾਣਸ੍ਤਮਨਨ੍ਤਤੇਜਸਂ ਵਿਰਾਜਮਾਨਂ ਸਹਸੋਤ੍ਥਿਤੋ ਨृਪਃ। ਅਨ੍ਯੇਨ ਰੂਪੇਣ ਸਮੀਪਮਾਗਤਂ ਤ੍ਰਿਦਣ੍ਡਕੁਣ੍ਡ੍ਯਙ੍ਕੁਸ਼ਸ਼ਿਕ੍ਯਪਾਣਿਨਮ੍ ।। 24
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਚਮਕਦੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਤਿੰਨ ਡੰਡਾ, ਕਮੰਡਲ, ਅੰਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਥੈਲਾ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ।
ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਾ ਸਾ ਹਿ ਸਭਾ ਸਪਾਰ੍ਥਿਵਾ ਸਵਿਪ੍ਰਰਾਜਨ੍ਯਵਿਸ਼ਾ ਸਸ਼ੂਦ੍ਰਕਾ । ਸਭਾਗਤ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਤਪਨ੍ਤਮਰ੍ਚਿषਾਂ ਵਿਨਿਃਸृਤਂ ਰਾਹੁਮੁਖਾਦ੍ਯਥਾ ਰਵਿਮ੍ ।। 25
ਫਿਰ ਪੂਰੀ ਸਭਾ—ਰਾਜੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਰਾਜਪੁਤ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕ—ਉਠ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜੋ ਰਾਹੂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਤਪਦਾ ਸੀ।
ਸ ਤੇਨ ਪੂਰ੍ਵਂ ਜਯਤਾਂ ਭਵਾਨਿਹ ਦ੍ਵਿਜਾਤਿਨੋਕ੍ਤੋऽਭਿਮੁਖਃ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਃ । ਜਯਂ ਜਯਾਰ੍ਹੇਣ ਸਮੇਤ੍ਯ ਵਰ੍ਧਿਤੋ ਵਿਰਾਟਰਾਜੋ ਹ੍ਯਭਿਵਾਦਯਚ੍ਚ ਤਮ੍ ।। 26
ਉਹ ਜੇਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਇੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਇਆ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਜਿੱਤ ਦੇ ਯੋਗ ਵਿਰਾਟ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਵਧਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਦਰ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਤਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰੇष ਪਾਰ੍ਥਿਵੋ ਵਿਰਾਟਰਾਜੋ ਮਧੁਰਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਵਚਃ। ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਕੁਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਭਗਵਨ੍ਕਿਮਿਚ੍ਛਸਿ ਕ੍ਵ ਯਾਸ੍ਯਸੇ ਕਿਂ ਕਰਵਾਣਿ ਤੇ ਦ੍ਵਿਜ ।। 27
ਵਿਰਾਟ ਰਾਜਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹੋ, ਪੂਜਨਯੋਗ ਜੀ? ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਕਿੱਥੇ ਜਾਣਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਜੀ?"
ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਚ ਸ਼ੀਲਂ ਚ ਕੁਲਂ ਚ ਸ਼ਂਸ ਮੇ ਗੋਤ੍ਰਂ ਤਥਾ ਨਾਮ ਚ ਦੇਸ਼ਮੇਵ ਤੇ। ਸਤ੍ਯਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾ ਹਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਸਾਧਵੋ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਤਾ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ ।। 28
ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗਿਆਨ, ਚਲਣ, ਵੰਸ਼, ਗੋਤ, ਨਾਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੱਸੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਨੇਕ ਲੋਕ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਸੱਚੇ ਬਚਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਯਥਾऽਨੁਰੂਪਂ ਪ੍ਰਚਰਾਮਿ ਤੇ ਤ੍ਵਹਂ ਨ ਚਾਵਮਨ੍ਤਾ ਨ ਤਵਾਭਿਭਾषਿਤਮ੍ । ਅਪੂਜਿਤਾ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਸਮਾ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ ਕੁਲਂ ਦਹੇਯੁਃ ਸਵਿषਾ ਇਵੋਰਗਾਃ ।। 29
ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਠੀਕ ਹੋਵੇ, ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਾਂਗਾ; ਨਾ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਨਾ ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਅਣਸਨਮਾਨਿਤ ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਜਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ।
ਸਰ੍ਵਾਂ ਚ ਭੂਮਿਂ ਤਵ ਦਾਤੁਮੁਤ੍ਸਹੇ ਸਦਣ੍ਡਕੋਸ਼ਾਂ ਵਿਸृਜਾਮਿ ਤੇ ਪੁਰਮ੍ । ਕਸ੍ਯਾਸਿ ਰਾਜ੍ਞੋ ਵਿषਯਾਦਿਹਾਗਤਃ ਕਿਂ ਕਰ੍ਮ ਚਾਤ੍ਰਾਚਰਸਿ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ ।। 30
ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਖ਼ਜਾਨਾ ਤੇ ਫੌਜ ਸਮੇਤ; ਆਪਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋ? ਇੱਥੇ ਕੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ?
ਏਵਂ ਬ੍ਰੁਵਾਣਂ ਤਮੁਵਾਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵਂ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰੋ ਧਰ੍ਮਮਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਚਾਸਕृਤ੍ । ਸਤ੍ਯਂ ਵਚਃ ਕੋ ਨ੍ਵਿਹ ਵਕ੍ਤੁਮੁਤ੍ਸਹੇਦ੍ਯਥਾਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਂ ਤੁ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਪਾਰ੍ਥਿਵ ।। 31
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਸੱਚ ਬਚਨ, ਵਾਅਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਬੋਲ ਸਕੇ? ਪਰ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਮੇਰੀ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ।"
ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਚ ਸ਼ੀਲਂ ਚ ਕੁਲਂ ਚ ਕਰ੍ਮ ਚ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਮੇ ਜਨ੍ਮ ਚ ਦੇਸ਼ਮੇਵ ਚ । ਗੁਰੂਪਦੇਸ਼ਾਨ੍ਨਿਯਮਾਚ੍ਚ ਮੇ ਵ੍ਰਤਂ ਕੁਲਕ੍ਰਮਾਰ੍ਥਂ ਪਿਤृਭਿਰ੍ਨਿਯੋਜਿਤਮ੍ ।। 32
ਮੇਰਾ ਗਿਆਨ, ਚਲਣ, ਵੰਸ਼, ਕੰਮ, ਜਨਮ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਸੁਣੋ; ਮੇਰਾ ਵ੍ਰਤ ਮੇਰੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਤੋਂ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਲਈ ਮੇਰੇ ਪਿਤਿਆਂ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ।
ਦ੍ਵਿਜੋ ਵ੍ਰਤੇਨਾਸ੍ਮਿ ਨ ਚ ਸ੍ਵਤਃ ਪ੍ਰਭੋ ਸਂਮੁਣ੍ਡਿਤਃ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਤਸ੍ਤ੍ਰਿਦਣ੍ਡਭृਤ੍ । ਇਦਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਮਮ ਪਸ਼੍ਯ ਮਾਨੁषਂ ਸਮਾਵृਤਂ ਪਞ੍ਚਭਿਰੇਵ ਧਾਤੁਭਿਃ ।। 33
ਮੈਂ ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਪ੍ਰਭੂ; ਮੈਂ ਮੂੰਡਾ ਹੋਇਆ, ਤੀਨ ਡੰਡਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਸੰਨਿਆਸੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਵੇਖੋ, ਜੋ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ।
ਮਮੇਹ ਪਞ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗਾਤ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਨੋ ਵਦਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਚੈਵ ਪਿਤॄਨ੍ਯਥਾ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ । ਮਨੁष੍ਯਜਾਤਿਤ੍ਵਮਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਨਹਂ ਨ ਚਾਸ੍ਮਿ ਤੁਲ੍ਯਃ ਪਿਤृਭਿਃ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ ।। 34
ਜੋ ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪੰਜ ਪਿਤਾ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਿਆਂ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਨਹੀਂ।
ਕਙ੍ਕੋ ਹਿ ਨਾਮ੍ਨਾ ਵਿषਯਂ ਤਵਾਗਤੋ ਵ੍ਰਤੀ ਦ੍ਵਿਜਾਤਿਃ ਸ੍ਵਕृਤੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ। ਦ੍ਯੂਤਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਦਧਨੋऽਸ੍ਮਿ ਰਾਜਨ੍ਸਤ੍ਯਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾ ਵ੍ਰਤਿਨਸ਼੍ਚਰਾਮਃ ।। 35
ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਕੰਕਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ। ਜੂਏ ਨਾਲ ਲੱਗਨ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਗਰੀਬ ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਜੀ; ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਸ੍ਯਾਪਿ ਸਖਾऽਭਵਂ ਪੁਰਾ ਗृਹਪ੍ਰਵੇਸ਼ੀ ਚ ਸ਼ਰੀਰਮੇਵ ਚ। ਗृਹੇ ਚ ਤਸ੍ਯੋਪਿਤਵਾਨਹਂ ਸੁਖਂ ਰਾਜਾऽਸ੍ਮਿ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਪੁਰੇऽਭਵਂ ਪੁਰਾ ।। 36
ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਸੀ।
ਮਮਾਜ੍ਞਯਾ ਤਤ੍ਰ ਵਿਚੇਰੁਰਙ੍ਗਨਾ ਮਮ ਪ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਂ ਦਮਯਨ੍ਤਿ ਵਾਜਿਨਃ । ਮਯਾ ਕृਤਂ ਤਸ੍ਯ ਪੁਰੇ ਤੁ ਯਤ੍ਪੁਰਾ ਨ ਤਤ੍ਕਦਾਚਿਤ੍ਕृਤਵਾਞ੍ਜਨੋऽਨ੍ਯਥਾ ।। 37
ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਉਥੇ ਔਰਤਾਂ ਮੇਰੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਦਮਯੰਤੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਘੋੜੇ ਵੱਸਦੀ ਸੀ। ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਸੋਹਂ ਪੁਰਾ ਤਸ੍ਯ ਵਯਸ੍ਸਮਃ ਸਖਾ ਚਰਾਮਿ ਸਰ੍ਵਾਂ ਵਸੁਧਾਂ ਸੁਦੁਃਖਿਤਃ । ਨ ਤੁ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਕ੍ਵਚਿਦਾਪ੍ਤਵਾਨਹਂ ਵ੍ਰਤੋਪਦੇਸ਼ਾਨ੍ਨਿਯਮੇਨ ਭਾਰਿਕਃ ।। 38
ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸਮਾਨ ਉਮਰ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹਾਂ। ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਲੋੜ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਤੇ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ।
ਵੈਯਾਘ੍ਰਪਦ੍ਯੋਸ੍ਮਿ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਗੋਤ੍ਰਤਸ੍ਤਦੇਵ ਸੌਖ੍ਯਂ ਮृਗਯਾਮਹੇ ਵਯਮ੍। ਕृਤਜ੍ਞਭਾਵੇਨ ਮਯਾऽਨੁਕੀਰ੍ਤਿਤਂ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਸ੍ਯਾਤ੍ਮਸਮਸ੍ਯ ਚੇष੍ਟਿਤਮ੍ ।। 39
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਮੇਰਾ ਗੋਤ ਵੈਯਾਘ੍ਰਪਦ ਹੈ; ਇਹੀ ਸਾਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਕਦਰਦਾਨੀ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਕੰਮ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।
ਇਮਂ ਹਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਰਮਮਾਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯ ਮੇ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਸ੍ਤੁਲ੍ਯਗੁਣੋ ਭਵਾਨਪਿ । ਨ ਮੇऽਸ੍ਤਿ ਮਾਤਾ ਨ ਪਿਤਾ ਨ ਬਾਨ੍ਧਵਾ ਨ ਮੇऽਸ੍ਤਿ ਰੂਪਂ ਨ ਰਤਿਰ੍ਨ ਸਨ੍ਤਤਿਃ ।। 40
ਹੁਣ, ਸੰਨਿਆਸ ਦਾ ਰਾਹ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਵਾਂਗ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਹੋ। ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਮਾਂ, ਪਿਤਾ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਰੂਪ, ਰੁਚੀ ਜਾਂ ਵੰਸ਼ ਨਹੀਂ।
ਸੁਖਂ ਚ ਦੁਃਖਂ ਚ ਹਿ ਤੁਲ੍ਯਮਦ੍ਯ ਮੇ ਪ੍ਰਿਯਾਪ੍ਰਿਯੇ ਤੁਲ੍ਯਗਤੇ ਗਤਾਗਤੇ। ਮੁਕ੍ਤੋਸ੍ਮਿ ਕਾਮਾਚ੍ਚ ਧਨਾਚ੍ਚ ਸਾਂਪ੍ਰਤਂ ਤ੍ਵਦਾਸ਼੍ਰਯੇ ਵਸ੍ਤੁਮਿਹਾਭ੍ਯੁਪਾਗਤਃ ।। 41
ਮੇਰੇ ਲਈ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ, ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਅਪਿਆਰੇ, ਆਉਣ ਤੇ ਜਾਣ, ਹੁਣ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਇੱਛਾ ਤੇ ਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਆਸਰੇ ਇੱਥੇ ਵੱਸਣ ਆਇਆ ਹਾਂ।
ਸਂਵਤ੍ਸਰੇਣੇਹ ਸਮਾਪ੍ਯਤੇ ਤ੍ਵਿਦਂ ਮਮ ਵ੍ਰਤਂ ਦੁष੍ਕਰਕਰ੍ਮਕਾਰਿਣਃ। ਤਤੋ ਭਵਨ੍ਤਂ ਪਰਿਤੋष੍ਯ ਕਰ੍ਮਭਿਃ ਪੁਨਰ੍ਵ੍ਰਜਿष੍ਯੇ ਚ ਕੁਤੂਹਲਂ ਯਤਃ ।। 42
ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਮੇਰਾ ਵ੍ਰਤ, ਜੋ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਫਿਰ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਮੁੜ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਲੱਗੇ।
ਅਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਨਿਵਪ੍ਤੁਂ ਕੁਸ਼ਲੋਸ੍ਮ੍ਵਹਂ ਸਦਾ ਪਰਾਜਿਤਃ ਸ਼ਕੁਨਿਰੁਤਾਨਿ ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ । ਮृਗਦ੍ਵਿਜਾਨਾਂ ਚ ਰੁਤਾਨਿ ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਨਿਰਾਸ਼੍ਰਯਃ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਤੋਸ੍ਮਿ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਕਃ ।। 43
ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੂਏ ਖੇਡਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਾਂ, ਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਦਿਆਂ, ਬਿਨਾ ਠਿਕਾਣੇ, ਮੈਂ ਭਿਖਾਰੀ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦਾ ਹਾਂ।