ਮੂਰ੍ਧਾਨਮਾਸ਼੍ਰਿਤੋ ਵਹ੍ਨਿਃ ਸ਼ਰੀਰਂ ਪਰਿਪਾਲਯਨ੍। ਪ੍ਰਾਣੋ ਮੂਰ੍ਧਨਿ ਚਾਗ੍ਨੌ ਚ ਵਰ੍ਤਮਾਨੋ ਵਿਚੇष੍ਟਤੇ
ਅੱਗ ਸਿਰ 'ਚ ਵੱਸ ਕੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਣ ਸਿਰ 'ਚ ਤੇ ਅੱਗ 'ਚ ਵੱਸ ਕੇ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਭੂਂ ਭਵ੍ਯਂ ਭਵਿष੍ਯਂ ਚ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਣੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍। ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਤਦੇਵ ਭੂਤਾਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜ੍ਯੋਤਿਰੁਪਾਸ੍ਮਹੇ
ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕਾ, ਜੋ ਹੋ ਰਿਹਾ, ਤੇ ਜੋ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਣ 'ਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਜੋਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
ਸ ਜਨ੍ਤੁਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਤ੍ਮਾ ਪੁਰੁषਃ ਸ ਸਨਾਤਨਃ। ਮਨੋਬੁਦ੍ਧਿਰਹਂਕਾਰੋ ਭੂਤਾਨਾਂ ਵਿषਯਸ਼੍ਚ ਸਃ
ਉਹ ਜੀਵ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ ਹੈ; ਉਹੀ ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸਸ੍ਵਸਂਜ੍ਞਂ ਚ ਜੀਵਃ ਕਾਲਃ ਸ ਚੈਵ ਹਿ। ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਪੁਰੁषਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਾਣ ਏਵ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ
ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਆਪ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਜੀਵ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਹੈ; ਉਹੀ ਕੁਦਰਤ, ਪੁਰਖ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵੀ ਹੈ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।
ਜਾਗਰ੍ਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨਕਾਲੇ ਚ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਯਤੇ ਚ ਸਃ। ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸੁ ਬਲਮਾਧਤ੍ਤੇ ਚੇष੍ਟਤ੍ਸੁ ਚੇष੍ਟਯਤ੍ਯਪਿ
ਉਹ ਜਾਗਣ ਵਾਲੇ ਵੇਲੇ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਸੁਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਾਗਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਰੁਦ੍ਦੇ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਮृਤ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ। ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ਰੀਰਂ ਭੂਤਾਤ੍ਮਾ ਪੁਨਰਨ੍ਯਤ੍ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੀਵ ਆਤਮਾ ਫਿਰ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏष ਤ੍ਵਗ੍ਨਿਰਪਾਨਨ ਪ੍ਰਾਣੇਨ ਪਰਿਪਾਲ੍ਯਤੇ। ਪृष੍ਠਤਸ੍ਤੁ ਸਮਾਨਨ ਸ੍ਵਾਂਸ੍ਵਾਂ ਗਤਿਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਇਹ ਅੱਗ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਪਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਣ ਦੁਆਰਾ ਸੰਭਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਿੱਛੋਂ ਸਮਾਨ, ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਚਾਲ ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਵਸ੍ਤੁਮੂਲੇ ਗੁਦੇ ਚੈਵ ਪਾਵਕਂ ਸਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤਃ। ਵਹਨ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਪੁਰੀषਂਵਾऽਪ੍ਯਪਾਨਃ ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਅੰਗ ਦੇ ਮੂਲ ਤੇ ਅਤੇ ਗੁਦਾ ਵਿੱਚ, ਅਪਾਨ ਅੱਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਅਪਾਨ ਮੂਤਰ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਟਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇ ਕਰ੍ਮਣਿ ਬਲੇ ਯ ਏਕਸ੍ਤ੍ਰਿषੁ ਵਰ੍ਤਤੇ। ਉਦਾਨ ਇਤਿ ਤਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰਧ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਦੁषੋ ਜਨਾਃ
ਜੋ ਯਤਨ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਉਦਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਨ੍ਧੌਸਨ੍ਧੌ ਸਂਨਿਵਿष੍ਟਃ ਸਰ੍ਵੇष੍ਵਪਿ ਤਥਾऽਨਿਲਃ। ਸ਼ਰੀਰੇषੁ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਵ੍ਯਾਨ ਇਤ੍ਯੁਪਦਿਸ਼੍ਤੇ
ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰ ਜੋੜ ਤੇ, ਹਰ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹਵਾ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਆਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਾਤੁष੍ਵਗ੍ਨਿਸ੍ਤੁ ਵਿਤਤਃ ਸ ਤੁ ਵਾਯੁਸਮੀਰਿਤਃ। ਰਸਾਨ੍ਧਾਤੂਂਸ਼੍ਚ ਦੋषਾਂਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਤਯਨ੍ਪਰਿਧਾਵਤਿ
ਅੱਗ ਸਰੀਰ ਦੇ ਧਾਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਹਵਾ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਰਸ, ਧਾਤੂ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣਾਨਾਂ ਸਂਨਿਪਾਤਾਤ੍ਤੁ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ। ਸੋष੍ਮਾ ਸੋਗ੍ਨਿਰਿਤਿਜ੍ਞੇਯੋ ਯੋऽਨ੍ਨਂ ਪਚਤਿਦੇਹਿਨਾਂ
ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਤਾਪ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਪਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਪਾਨੋਦਾਨਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਾਣਨ੍ਯਾਨੌ ਸਮਾਹਿਤੌ। ਸਮਨ੍ਵਿਤਸ੍ਤ੍ਵਧਿष੍ਠਾਨਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪਚਤਿ ਪਾਵਕਃ
ਅਪਾਨ ਅਤੇ ਉਦਾਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਵਿਆਨ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਇਹ ਮਿਲ ਕੇ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਠੀਕ ਥਾਂ ਤੇ ਪਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਅਸ੍ਯਾਪਿ ਪਾਯੁਪਰ੍ਯਨ੍ਤਸ੍ਤਥਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਗੁਦਸਂਜ੍ਞਿਤਃ। ਸ੍ਰੋਤਾਂਸ਼ਿ ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਾਣੇषੁ ਦੇਹਿਨਾਮ੍
ਇਸ ਦੀ ਹੱਦ ਪਾਖਾਨੇ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਥੋਂ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਨਲੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਗ੍ਨਿਵੇਗਵਹਃ ਪ੍ਰਾਣੋ ਗੁਦਾਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਹਨ੍ਯਤੇ। ਸ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਾਗਮ੍ਯ ਪੁਨਃ ਸਮੁਤ੍ਕ੍ਸ਼ਿਪਤਿ ਪਾਵਕਮ੍
ਅੱਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਲੈ ਕੇ, ਪ੍ਰਾਣ ਗੁਦਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਤ੍ਵਧੋਨਾਭ੍ਯਾ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਾਮਾਸ਼ਯਃ ਸ੍ਥਿਤਃ। ਨਾਭਿਮਧ੍ਯੇ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾਃ
ਪਕਵਾਸ਼ਯ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਹੈ, ਤੇ ਅਮਾਸ਼ਯ ਉਪਰ ਹੈ; ਨਾਭੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾ ਹृਦਯਾਤ੍ਸਰ੍ਵੇ ਤਿਰ੍ਯਗੂਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ੍ਤਥਾ। ਵਹਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਨਰਸਾਨ੍ਨਾਡ੍ਯੋ ਦਸ਼ਪ੍ਰਾਣਪ੍ਰਚੋਦਿਤਾਃ
ਦਸ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ, ਸਾਰੇ ਨਲੀਆਂ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਚਲ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਾਸੇ, ਉਪਰ ਤੇ ਹੇਠਾਂ, ਭੋਜਨ ਦਾ ਰਸ ਲੈ ਕੇ।
ਯੋਗਿਨਾਮੇष ਮਾਰ੍ਗਸ੍ਤੁ ਯੇਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਪਰਮ੍। ਜਿਤਕ੍ਲਮਾਸਨੋ ਧੀਰੋ ਮੂਰ੍ਧਨ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਮਾਦਤ੍
ਇਹੀ ਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਥੱਕਾਵਟ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਕੇ, ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸਿਰ ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਵਿਤਤੌ ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨੌ ਹਿ ਦੇਹਿषੁ। `ਤੌ ਤਾਵਦਗ੍ਨਿਸਹਿਤੌ ਵਿਦ੍ਧਿ ਵੈ ਪ੍ਰਾਣਮਾਤ੍ਮਨਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਅਪਾਨ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਅੱਗ ਸਮੇਤ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਮੰਨੋ।
ਏਕਾਦਸ਼ਵਿਕਾਰਾਤ੍ਮਾ ਕਲਾਸਂਭਾਰਸਂਭृਤਃ। ਮੂਰ੍ਤਿਮਨ੍ਤਂ ਹਿ ਤਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਯੋਗਜਿਤਾਤ੍ਮਕਮ੍। ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਯਃ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਰ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਥਾਲ੍ਯਾਮਿਵਾਹਿਤਃ
ਇਕੱਦਾਂ ਵਿਅਪਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਨਾਲ, ਉਸ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਨੂੰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਣੋ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਅੱਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਤਿਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਤਂ ਵਿਜਾਨੀਹਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤ੍ਯਾਗਜਿਤਾਤ੍ਮਕਂ
ਉਸ ਆਤਮ ਨੂੰ ਸਦਾ ਜਾਣੋ, ਜਿਸ ਦੀ ਜਿੱਤ ਛੱਡਣ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਦੇਵੋ ਯਃ ਸਂਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਬ੍ਬਿਨ੍ਦੁਰਿਵ ਪੁष੍ਕਰੇ। ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਂ ਤਂ ਵਿਜਾਨੀਹਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤ੍ਯਾਗਜਿਤਾਤ੍ਮਕਂ
ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਉਸ ਆਤਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਬੂੰਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਖੇਤਰ ਦਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਸਮਝੋ, ਜੋ ਸਦਾ ਛੱਡਣ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵਾਤ੍ਮਕਂ ਵਿਜਾਨੀਹਿ ਰਜਃ ਸਤ੍ਵਂ ਤਮਸ੍ਤਥਾ। ਜੀਵਮਾਤ੍ਮਗੁਣਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤਥਾऽऽਤ੍ਮਾਨਂ ਪਰਾਤ੍ਮਕਂ
ਜੀਵ ਆਤਮ ਨੂੰ ਰਜ, ਸਤ, ਤੇ ਤਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣੋ; ਜੀਵ ਨੂੰ ਆਤਮ ਦਾ ਗੁਣ ਸਮਝੋ, ਤੇ ਆਤਮ ਨੂੰ ਪਰਮ ਆਤਮ ਜਾਣੋ।
ਅਚੇਤਨਂ ਜੀਵਗੁਣਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਸਚੇष੍ਟਤੇ ਚੇष੍ਟਯਤੇ ਚ ਸਰ੍ਵਮ੍। ਤਤਃ ਪਰਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਵਿਦੋ ਵਦਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਕਲ੍ਪਯਦ੍ਯੋ ਭੁਵਨਾਨਿ ਸਪ੍ਤ
ਜੀਵ ਦਾ ਗੁਣ ਬੇਸਮਝ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਤੇ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਖੇਤਰ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸੱਤ ਲੋਕ ਬਣਾਏ।
ਏष ਸਰ੍ਵੇषੁ ਭੂਤੇषੁ ਭੂਤਾਤ੍ਮਾ ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ। ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤ੍ਵਗ੍ਰ੍ਯਯਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਯਾ ਜ੍ਞਾਨਵੇਦਿਭਿਃ
ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦੀ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਸੁਖਮ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਹਿ ਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਹਨਤਿ ਕਰ੍ਮ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍। ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਸੁਖਮਨਨ੍ਤ੍ਯਮਸ਼੍ਨੁਤੇ
ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ, ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਆਤਮ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਅਨੰਤ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਤੁ ਪ੍ਰਸਾਦਸ੍ਯ ਯਥਾ ਤृਪ੍ਤਃ ਸੁਖਂ ਸ੍ਵਪੇਤ੍। `ਸੁਖਦੁਃਖੇ ਹਿ ਸਂਤ੍ਯਜ੍ਯ ਨਿਰ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੋ ਨਿष੍ਪਰਿਗ੍ਰਹਃ'। ਨਿਵਾਤੇ ਵਾ ਯਥਾ ਦੀਪੋ ਦੀਪ੍ਯੇਤ੍ਕੁਸ਼ਲਦੀਪਿਤਃ
ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸੋਵੇ; ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੁਵੈਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਬਿਨਾ ਲੋਭ ਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਰਹਿਤ ਥਾਂ 'ਚ ਦੀਵਾ ਟਿਕ ਕੇ ਜਗਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੌਸ਼ਲ ਨਾਲ ਜਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਪੂਰ੍ਵਰਾਤ੍ਰੇऽਪਰੇ ਚੈਵ ਯੁਞ੍ਜਾਨਃ ਸਤਤਂ ਮਨਃ। ਲਧ੍ਵਾਹਾਰੋ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਮਾਤ੍ਮਨਿ
ਰਾਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਤੇ ਆਖਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਖਾਣਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤੇਨੇਵ ਦੀਪੇਨ ਮਨੋਦੀਪੇਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ। ਦृष੍ਟ੍ਵਾऽऽਤ੍ਮਾਨਂ ਨਿਰਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸ ਤਦਾ ਵਿਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਜਲਦੇ ਦੀਵੇ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਨ ਦੀਵੇ ਨਾਲ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਆਤਮ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਆਤਮ ਦੇ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੋਪਾਯੈਸ੍ਤੁ ਲੋਭਸ੍ ਕ੍ਰੋਧਸ੍ਯ ਚ ਵਿਨਿਗ੍ਰਹਃ। ਏਤਤ੍ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਯਞ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਤਪੋ ਵੈ ਸਂਕ੍ਰਮੋ ਮਤਃ
ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲੋਭ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ—ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ, ਸੱਚਾ ਤਪ ਤੇ ਉੱਚੀ ਸਾਧਨਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।