ਅਵਿਦ੍ਯਾਬਹੁਲੋ ਮੂਢਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ਼ੀਲੋ ਵਿਚੇਤਨਃ। ਦृਰ੍ਹृਪੀਕਸ੍ਤਮੋਧ੍ਯਸ੍ਤਃ ਸਕ੍ਰੋਧਸ੍ਤਾਮਸੋऽਲਸਃ
ਜਿਸ 'ਤੇ ਤਮਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਨੀਂਦ ਦਾ ਆਦੀ, ਬੇਸਮਝ, ਜਿੱਦੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਤੇ ਆਲਸੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸੁਵृਤ੍ਤਵਾਕ੍ਯੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰੀ ਚ ਯੋ ਨਰਾਗ੍ਰ੍ਯੋऽਨਮੂਯਕਃ। ਵਿਵਿਤ੍ਸਮਾਨੋ ਵਿਪ੍ਰਰ੍षੇ ਸ੍ਤਬ੍ਧੋ ਮਾਨੀ ਸ ਰਾਜਸਃ
ਜੋ ਚੰਗੀ ਬੋਲਚਾਲ ਵਾਲਾ, ਸਲਾਹਕਾਰ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀਆ, ਈਰਖਾ ਰਹਿਤ, ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ, ਪਰ ਅਹੰਕਾਰੀ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਉਹ ਰਜਸੀਕ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਬਹੁਲੋ ਧੀਰੋ ਨਿਰ੍ਵਿਵਿਤ੍ਸੋऽਨਸੂਯਕਃ। ਅਕ੍ਰੋਧਨੋ ਨਰੋ ਧੀਮਾਨ੍ਦਾਨ੍ਤਸ਼੍ਚੈਵਸ ਸਾਤ੍ਵਿਕਃ
ਜੋ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਟਿਕਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਬੁਧੀਮਾਨ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਤਵਿਕ ਹੈ।
ਸਾਤ੍ਵਿਕਸ੍ਤ੍ਵਥ ਸਂਬੁਦ੍ਧੋ ਲੋਕਵृਤ੍ਤੈਰ੍ਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ। ਯਦਾ ਬੁਧ੍ਯਤਿ ਬੋਧ੍ਧਵ੍ਯਂ ਲੋਕਵृਤ੍ਤਂ ਜੁਗੁਪ੍ਸਤੇ
ਸਤਵਿਕ ਜਗਰੂਕ ਹੋ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਵਾਇਤ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵੈਰਾਗ੍ਯਸ੍ ਚ ਰੂਪਂ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ। ਮृਦੁਰ੍ਭਵਤ੍ਯਹਂਕਾਰਃ ਪ੍ਰਸੀਦਤ੍ਯਾਰ੍ਜਵਂ ਚ ਯਤ੍
ਉਸ ਲਈ ਵੈਰਾਗ ਪਹਿਲਾਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਨਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਚਾਈ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਤੋऽਸ੍ ਸਰ੍ਵਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਾਨਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍। ਨ ਚਾਸ੍ਯਾਸਂਯਮੋ ਨਾਮ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਭਵਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨ
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੁੰਦ ਵੱਧ ਕੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਉਸ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਤੇ ਅਣ-ਸੰਯਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਸ਼ੂਦ੍ਰਯੋਨੌ ਹਿ ਜਾਤਸ੍ਯ ਸਦ੍ਗੁਣਾਨੁਪਤਿष੍ਠਤਃ। ਵੈਸ਼੍ਯਤ੍ਵਂ ਭਵਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਤ੍ਵਂ ਤਥੈਵ ਚ
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸ਼ੂਦਰ ਘਰ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਚੰਗੀਆਂ ਖਾਸਲਤਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੈਸ਼ ਜਾਂ ਕਸ਼ਤਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ।
ਆਰ੍ਜਵੇ ਵਰ੍ਤਮਾਨਸ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ੍ਯਮਭਿਜਾਯਤੇ। ਗੁਣਾਸ੍ਤੇ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਕਿਂ ਭੂਯਃ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ
ਜੋ ਸਚਾਈ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ—ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?
ਪਾਰ੍ਥਿਵਂ ਧਾਤੁਮਾਸਾਦ੍ਯ ਸ਼ਾਰੀਰੋऽਗ੍ਨਿਃ ਕਥਂ ਭਵੇਤ੍। ਅਵਕਾਸ਼ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਕਥਂ ਵਰ੍ਤਯਤੇऽਨਿਲਃ
ਧਰਤੀ ਦੇ ਤੱਤ ਤੋਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੱਗ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਤੇ ਹਵਾ ਖਾਸ ਥਾਵਾਂ 'ਚ ਕਿਵੇਂ ਚਲਦੀ ਹੈ?
ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਮੇਤਂ ਸਮੁਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਨ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰ। ਵ੍ਯਾਧਸ੍ਤੁ ਕਥਯਾਮਾਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨੇ
ਇਹ ਸਵਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਤੇ ਵਿਆਧ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਮੂਰ੍ਧਾਨਮਾਸ਼੍ਰਿਤੋ ਵਹ੍ਨਿਃ ਸ਼ਰੀਰਂ ਪਰਿਪਾਲਯਨ੍। ਪ੍ਰਾਣੋ ਮੂਰ੍ਧਨਿ ਚਾਗ੍ਨੌ ਚ ਵਰ੍ਤਮਾਨੋ ਵਿਚੇष੍ਟਤੇ
ਅੱਗ ਸਿਰ 'ਚ ਵੱਸ ਕੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਣ ਸਿਰ 'ਚ ਤੇ ਅੱਗ 'ਚ ਵੱਸ ਕੇ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਭੂਂ ਭਵ੍ਯਂ ਭਵਿष੍ਯਂ ਚ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਣੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍। ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਤਦੇਵ ਭੂਤਾਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜ੍ਯੋਤਿਰੁਪਾਸ੍ਮਹੇ
ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕਾ, ਜੋ ਹੋ ਰਿਹਾ, ਤੇ ਜੋ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਣ 'ਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਜੋਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
ਸ ਜਨ੍ਤੁਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਤ੍ਮਾ ਪੁਰੁषਃ ਸ ਸਨਾਤਨਃ। ਮਨੋਬੁਦ੍ਧਿਰਹਂਕਾਰੋ ਭੂਤਾਨਾਂ ਵਿषਯਸ਼੍ਚ ਸਃ
ਉਹ ਜੀਵ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ ਹੈ; ਉਹੀ ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸਸ੍ਵਸਂਜ੍ਞਂ ਚ ਜੀਵਃ ਕਾਲਃ ਸ ਚੈਵ ਹਿ। ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਪੁਰੁषਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਾਣ ਏਵ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ
ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਆਪ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਜੀਵ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਹੈ; ਉਹੀ ਕੁਦਰਤ, ਪੁਰਖ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵੀ ਹੈ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।
ਜਾਗਰ੍ਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨਕਾਲੇ ਚ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਯਤੇ ਚ ਸਃ। ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸੁ ਬਲਮਾਧਤ੍ਤੇ ਚੇष੍ਟਤ੍ਸੁ ਚੇष੍ਟਯਤ੍ਯਪਿ
ਉਹ ਜਾਗਣ ਵਾਲੇ ਵੇਲੇ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਸੁਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਾਗਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਰੁਦ੍ਦੇ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਮृਤ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ। ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ਰੀਰਂ ਭੂਤਾਤ੍ਮਾ ਪੁਨਰਨ੍ਯਤ੍ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੀਵ ਆਤਮਾ ਫਿਰ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏष ਤ੍ਵਗ੍ਨਿਰਪਾਨਨ ਪ੍ਰਾਣੇਨ ਪਰਿਪਾਲ੍ਯਤੇ। ਪृष੍ਠਤਸ੍ਤੁ ਸਮਾਨਨ ਸ੍ਵਾਂਸ੍ਵਾਂ ਗਤਿਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਇਹ ਅੱਗ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਪਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਣ ਦੁਆਰਾ ਸੰਭਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਿੱਛੋਂ ਸਮਾਨ, ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਚਾਲ ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਵਸ੍ਤੁਮੂਲੇ ਗੁਦੇ ਚੈਵ ਪਾਵਕਂ ਸਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤਃ। ਵਹਨ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਪੁਰੀषਂਵਾऽਪ੍ਯਪਾਨਃ ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਅੰਗ ਦੇ ਮੂਲ ਤੇ ਅਤੇ ਗੁਦਾ ਵਿੱਚ, ਅਪਾਨ ਅੱਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਅਪਾਨ ਮੂਤਰ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਟਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇ ਕਰ੍ਮਣਿ ਬਲੇ ਯ ਏਕਸ੍ਤ੍ਰਿषੁ ਵਰ੍ਤਤੇ। ਉਦਾਨ ਇਤਿ ਤਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰਧ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਦੁषੋ ਜਨਾਃ
ਜੋ ਯਤਨ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਉਦਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਨ੍ਧੌਸਨ੍ਧੌ ਸਂਨਿਵਿष੍ਟਃ ਸਰ੍ਵੇष੍ਵਪਿ ਤਥਾऽਨਿਲਃ। ਸ਼ਰੀਰੇषੁ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਵ੍ਯਾਨ ਇਤ੍ਯੁਪਦਿਸ਼੍ਤੇ
ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰ ਜੋੜ ਤੇ, ਹਰ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹਵਾ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਆਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਾਤੁष੍ਵਗ੍ਨਿਸ੍ਤੁ ਵਿਤਤਃ ਸ ਤੁ ਵਾਯੁਸਮੀਰਿਤਃ। ਰਸਾਨ੍ਧਾਤੂਂਸ਼੍ਚ ਦੋषਾਂਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਤਯਨ੍ਪਰਿਧਾਵਤਿ
ਅੱਗ ਸਰੀਰ ਦੇ ਧਾਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਹਵਾ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਰਸ, ਧਾਤੂ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣਾਨਾਂ ਸਂਨਿਪਾਤਾਤ੍ਤੁ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ। ਸੋष੍ਮਾ ਸੋਗ੍ਨਿਰਿਤਿਜ੍ਞੇਯੋ ਯੋऽਨ੍ਨਂ ਪਚਤਿਦੇਹਿਨਾਂ
ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਤਾਪ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਪਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਪਾਨੋਦਾਨਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਾਣਨ੍ਯਾਨੌ ਸਮਾਹਿਤੌ। ਸਮਨ੍ਵਿਤਸ੍ਤ੍ਵਧਿष੍ਠਾਨਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪਚਤਿ ਪਾਵਕਃ
ਅਪਾਨ ਅਤੇ ਉਦਾਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਵਿਆਨ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਇਹ ਮਿਲ ਕੇ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਠੀਕ ਥਾਂ ਤੇ ਪਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਅਸ੍ਯਾਪਿ ਪਾਯੁਪਰ੍ਯਨ੍ਤਸ੍ਤਥਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਗੁਦਸਂਜ੍ਞਿਤਃ। ਸ੍ਰੋਤਾਂਸ਼ਿ ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਾਣੇषੁ ਦੇਹਿਨਾਮ੍
ਇਸ ਦੀ ਹੱਦ ਪਾਖਾਨੇ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਥੋਂ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਨਲੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਗ੍ਨਿਵੇਗਵਹਃ ਪ੍ਰਾਣੋ ਗੁਦਾਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਹਨ੍ਯਤੇ। ਸ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਾਗਮ੍ਯ ਪੁਨਃ ਸਮੁਤ੍ਕ੍ਸ਼ਿਪਤਿ ਪਾਵਕਮ੍
ਅੱਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਲੈ ਕੇ, ਪ੍ਰਾਣ ਗੁਦਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਤ੍ਵਧੋਨਾਭ੍ਯਾ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਾਮਾਸ਼ਯਃ ਸ੍ਥਿਤਃ। ਨਾਭਿਮਧ੍ਯੇ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾਃ
ਪਕਵਾਸ਼ਯ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਹੈ, ਤੇ ਅਮਾਸ਼ਯ ਉਪਰ ਹੈ; ਨਾਭੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾ ਹृਦਯਾਤ੍ਸਰ੍ਵੇ ਤਿਰ੍ਯਗੂਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ੍ਤਥਾ। ਵਹਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਨਰਸਾਨ੍ਨਾਡ੍ਯੋ ਦਸ਼ਪ੍ਰਾਣਪ੍ਰਚੋਦਿਤਾਃ
ਦਸ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ, ਸਾਰੇ ਨਲੀਆਂ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਚਲ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਾਸੇ, ਉਪਰ ਤੇ ਹੇਠਾਂ, ਭੋਜਨ ਦਾ ਰਸ ਲੈ ਕੇ।
ਯੋਗਿਨਾਮੇष ਮਾਰ੍ਗਸ੍ਤੁ ਯੇਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਪਰਮ੍। ਜਿਤਕ੍ਲਮਾਸਨੋ ਧੀਰੋ ਮੂਰ੍ਧਨ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਮਾਦਤ੍
ਇਹੀ ਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਥੱਕਾਵਟ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਕੇ, ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸਿਰ ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਵਿਤਤੌ ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨੌ ਹਿ ਦੇਹਿषੁ। `ਤੌ ਤਾਵਦਗ੍ਨਿਸਹਿਤੌ ਵਿਦ੍ਧਿ ਵੈ ਪ੍ਰਾਣਮਾਤ੍ਮਨਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਅਪਾਨ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਅੱਗ ਸਮੇਤ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਮੰਨੋ।
ਏਕਾਦਸ਼ਵਿਕਾਰਾਤ੍ਮਾ ਕਲਾਸਂਭਾਰਸਂਭृਤਃ। ਮੂਰ੍ਤਿਮਨ੍ਤਂ ਹਿ ਤਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਯੋਗਜਿਤਾਤ੍ਮਕਮ੍। ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਯਃ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਰ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਥਾਲ੍ਯਾਮਿਵਾਹਿਤਃ
ਇਕੱਦਾਂ ਵਿਅਪਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਨਾਲ, ਉਸ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਨੂੰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਣੋ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਅੱਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਤਿਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।