ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰ੍ਗृਹ੍ਯਤੇ ਯਦ੍ਯਤ੍ਤਤ੍ਤਦ੍ਵ੍ਯਕ੍ਤਮਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਮ੍। ਤਦਵ੍ਯਕ੍ਤਮਿਤਿ ਜ੍ਞੇਯਂ ਲਿਙ੍ਗਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਪਕੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸੁਖਮ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਪਕੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਪ੍ਰਗਟ ਜਾਣੋ।
ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਗ੍ਰਾਹਕਾਨ੍ਯੇषਾਂ ਸ਼ਬ੍ਦਾਦੀਨਾਮਿਮਾਨਿ ਤੁ। ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਤਥਾ ਦੇਹੀ ਧਾਰਯਨ੍ਨਿਹ ਤਪ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਧੁਨੀ ਆਦਿ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਜੀਵ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇੱਥੇ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
ਲੋਕੇ ਵਿਤਤਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਲੋਕਂ ਚਾਤ੍ਮਨਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ। ਪਰਾਪਰਜ੍ਞਃ ਸਕ੍ਤਃ ਸਨ੍ਸ ਤੁ ਭੂਤਾਨਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਉਹ ਆਤਮ ਨੂੰ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਤੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਆਤਮ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਉੱਚਾ-ਨੀਚਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਪਸ਼੍ਯਤਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਵਸ੍ਥਾਸੁ ਸਰ੍ਵਦਾ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਤਸ੍ ਸਂਯੋਗੋ ਨਾਸ਼ੁਭੇਨੋਪਪਦ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਹਰ ਸਮੇਂ, ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਿਸੇ ਅਸ਼ੁਭ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਜ੍ਞਾਨਮੂਲਾਤ੍ਮਕਂ ਕ੍ਲੇਸ਼ਮਤਿਵृਤ੍ਤਸ੍ਯ ਮੋਹਜਮ੍। ਲੋਕਬੁਦ੍ਧਿਪ੍ਰਕਾਸ਼ੇਨ ਜ੍ਞੇਯਮਾਰ੍ਗੇਣ ਗਮ੍ਯਤੇ
ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਦੁਖ, ਜੋ ਮੋਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਗਤ ਦੀ ਸਮਝ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
ਅਨਾਦਿਨਿਧਨਂ ਜਨ੍ਤੁਮਾਤ੍ਮਯੋਨਿਂ ਸਦਾਵ੍ਯਯਮ੍। ਅਨੌਪਮ੍ਯਮਮੂਰ੍ਤਂ ਚ ਭਗਵਾਨਾਹ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍
ਜਿਸ ਜੀਵ ਦਾ ਜਨਮ ਆਤਮ ਤੋਂ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਹੀ ਬਿਨਾ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਦੇ, ਅਟੱਲ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਤੇ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਗਿਆਨੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਪੋਮੂਲਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਯਨ੍ਮਾਂ ਵਿਪ੍ਰਾਨੁਪृਚ੍ਛਸਿ। `ਤਪਸਾ ਹਿ ਸਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯਦ੍ਯਦੇਵਾਭਿਵਾਞ੍ਛਤਿ'। ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯੇਵ ਸਂਯਮ੍ਯ ਤਪੋ ਭਵਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ
ਪੰਡਿਤ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕੁਝ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ, ਇਹ ਸਭ ਤਪ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ। ਤਪ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਹੀ ਤਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯੇਵ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂਯਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਨਰਕਾਵੁਭੌ। ਨਿਗृਹੀਤਵਿਸृष੍ਟਾਨਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਯ ਨਰਕਾਯ ਚ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਭ ਕੁਝ ਸਵਰਗ ਤੇ ਨਰਕ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਰੋਕੀਆਂ ਜਾਂ ਛੱਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਨਰਕ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਏष ਯੋਗਵਿਧਿਃ ਕृਤ੍ਸ੍ਨੋ ਯਾਵਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਧਾਰਣਮ੍। ਏਤਨ੍ਮੂਲਂ ਹਿ ਤਪਸਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਨਰਕਸ੍ਯ ਚ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਯਮ ਤੱਕ ਇਹ ਪੂਰਾ ਯੋਗ ਵਿਧਾਨ ਹੈ। ਇਹੀ ਤਪ, ਸਵਰਗ ਤੇ ਨਰਕ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਦੋਮਾਰ੍ਚ੍ਛਤ੍ਯਸਂਸ਼ਯਮ੍। ਸਨ੍ਨਿਯਮ੍ਯ ਤੁ ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਤਤਃ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਸਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਫਲਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
षਣ੍ਣਾਮਾਤ੍ਪ੍ਰਨਿ ਯੋਜ੍ਯਾਨਾਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਯੋऽਧਿਤਿष੍ਠਤਿ। ਨ ਸ ਪਾਪੈਃ ਕੁਤੋऽਨਰ੍ਥੈਰ੍ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਵਿਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ
ਜੋ ਛੇ ਜੋੜੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਜਾਂ ਦੁਖਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ।
ਰਥਃ ਸ਼ਰੀਰਂ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਦृष੍ਟ- ਮਾਤ੍ਮਾ ਨਿਯਨ੍ਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਾਹੁਰਸ਼੍ਵਾਨ੍। ਤੈਰਪ੍ਰਮਤ੍ਤਃ ਕੁਸ਼ਲੀ ਸਦਸ਼੍ਵੈ- ਰ੍ਦਾਨ੍ਤ ਸੁਖਂ ਯਾਤਿ ਰਥੀਵ ਧੀਰਃ
ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਸਰੀਰ ਰਥ ਹੈ, ਆਤਮ ਰਥ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਘੋੜੇ ਹਨ। ਚੁਸਤ ਤੇ ਕਾਬਲ ਹੋ ਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ, ਰਥੀ ਵਾਂਗ, ਚੰਗੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਖੀ ਤੌਰ ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ।
षਣ੍ਣਾਮਾਤ੍ਮਨਿਯੁਕ੍ਤਾਨਾਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਪ੍ਰਮਾਥਿਨਾਮ੍। ਯੋ ਧੀਰੋ ਧਾਰਯੇਦ੍ਰਸ਼੍ਮੀਨ੍ਸ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਰਮਸਾਰਥਿਃ
ਜੋ ਧੀਰਜ ਨਾਲ, ਆਤਮ ਨਾਲ ਜੋੜੀਆਂ ਛੇ ਉਤਪਾਤੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਰਸੀਆਂ ਫੜ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਥੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਪ੍ਰਸृष੍ਟਾਨਾਂ ਹਯਾਨਾਮਿਵ ਵਰ੍ਤ੍ਮਸੁ। ਧृਤਿਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਸਾਰਥ੍ਯੇ ਧृਤ੍ਯਾ ਤਾਨਿ ਜਯੇਦ੍ਧ੍ਰੁਵਮ੍
ਜਦੋਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਬੇਕਾਬੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਰਥ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਧੀਰਜ ਰੱਖੋ। ਧੀਰਜ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਵਿਚਰਤਾਂ ਯਨ੍ਮਨੋऽਨੁਵਿਧੀਯਤੇ। ਤਦਸ੍ ਹਰਤੇ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਨਾਵਂ ਵਾਯੁਰਿਵਾਮ੍ਭਸਿ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਨੌਕਾ ਨੂੰ ਹਵਾ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯੇषੁ ਵਿਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ षਟ੍ਸ੍ਵਮੋਹਾਤ੍ਫਲਾਗਮਮ੍। ਤੇष੍ਵਧ੍ਯਵਸਿਤਾਧ੍ਯਾਯੀ ਵਿਨ੍ਦਤੇ ਧ੍ਯਾਨਜਂ ਫਲਮ੍
ਇਹ ਛੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਵਿਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕ ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਫਲ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਤੁ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੇ ਕਥਿਤੇ ਧਰ੍ਮਵ੍ਯਾਧੇਨ ਭਾਰਤ। ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਸ ਪੁਨ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਸੁਸਮਾਹਿਤਃ
ਜਦੋਂ ਧਰਮਵਿਆਧ ਨੇ ਸੁਖਮ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਿਖਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ੀ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ, ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਕੇ, ਮੁੜ ਸੁਖਮ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।
ਵृਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਰਜਸਸ਼੍ਚੈਵ ਤਮਸਸ਼੍ਚ ਯਥਾਤਥਮ੍। ਵृਣਾਂਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਯਥਾਵਦਿਹ ਪृਚ੍ਛਤਃ
ਮੈਨੂੰ ਸਤ, ਰਜ ਅਤੇ ਤਮ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਅਤੇ ਫਰਕ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਸੱਚ-ਸੱਚ ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।
ਦृਨ੍ਤ ਤੇ ਕਥਯਿष੍ਯਾਮਿ ਯਨ੍ਮਾਂ ਤ੍ਵਂ ਪਰਿਪृਚ੍ਛਸਿ। ਏਤਾਨ੍ਗੁਣਾਨ੍ਪृਥਕ੍ਤ੍ਵੇਨ ਨਿਬੋਧ ਗਦਤੋ ਮਮ
ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਮੋਹਾਤ੍ਮਕਂ ਤਮਸ੍ਤੇषਾਂ ਰਜ ਏषਾਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਕਮ੍। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਬਹੁਲਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸਤ੍ਵਂ ਜ੍ਯਾਯ ਇਹੋਚ੍ਯਤੇ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਤਮ ਮੋਹ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਰਜ ਕਰਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤੇ ਸਤਵ ਚਾਨਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਵਿਦ੍ਯਾਬਹੁਲੋ ਮੂਢਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ਼ੀਲੋ ਵਿਚੇਤਨਃ। ਦृਰ੍ਹृਪੀਕਸ੍ਤਮੋਧ੍ਯਸ੍ਤਃ ਸਕ੍ਰੋਧਸ੍ਤਾਮਸੋऽਲਸਃ
ਜਿਸ 'ਤੇ ਤਮਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਨੀਂਦ ਦਾ ਆਦੀ, ਬੇਸਮਝ, ਜਿੱਦੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਤੇ ਆਲਸੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸੁਵृਤ੍ਤਵਾਕ੍ਯੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰੀ ਚ ਯੋ ਨਰਾਗ੍ਰ੍ਯੋऽਨਮੂਯਕਃ। ਵਿਵਿਤ੍ਸਮਾਨੋ ਵਿਪ੍ਰਰ੍षੇ ਸ੍ਤਬ੍ਧੋ ਮਾਨੀ ਸ ਰਾਜਸਃ
ਜੋ ਚੰਗੀ ਬੋਲਚਾਲ ਵਾਲਾ, ਸਲਾਹਕਾਰ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀਆ, ਈਰਖਾ ਰਹਿਤ, ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ, ਪਰ ਅਹੰਕਾਰੀ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਉਹ ਰਜਸੀਕ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਬਹੁਲੋ ਧੀਰੋ ਨਿਰ੍ਵਿਵਿਤ੍ਸੋऽਨਸੂਯਕਃ। ਅਕ੍ਰੋਧਨੋ ਨਰੋ ਧੀਮਾਨ੍ਦਾਨ੍ਤਸ਼੍ਚੈਵਸ ਸਾਤ੍ਵਿਕਃ
ਜੋ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਟਿਕਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਬੁਧੀਮਾਨ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਤਵਿਕ ਹੈ।
ਸਾਤ੍ਵਿਕਸ੍ਤ੍ਵਥ ਸਂਬੁਦ੍ਧੋ ਲੋਕਵृਤ੍ਤੈਰ੍ਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ। ਯਦਾ ਬੁਧ੍ਯਤਿ ਬੋਧ੍ਧਵ੍ਯਂ ਲੋਕਵृਤ੍ਤਂ ਜੁਗੁਪ੍ਸਤੇ
ਸਤਵਿਕ ਜਗਰੂਕ ਹੋ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਵਾਇਤ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵੈਰਾਗ੍ਯਸ੍ ਚ ਰੂਪਂ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ। ਮृਦੁਰ੍ਭਵਤ੍ਯਹਂਕਾਰਃ ਪ੍ਰਸੀਦਤ੍ਯਾਰ੍ਜਵਂ ਚ ਯਤ੍
ਉਸ ਲਈ ਵੈਰਾਗ ਪਹਿਲਾਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਨਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਚਾਈ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਤੋऽਸ੍ ਸਰ੍ਵਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਾਨਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍। ਨ ਚਾਸ੍ਯਾਸਂਯਮੋ ਨਾਮ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਭਵਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨ
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੁੰਦ ਵੱਧ ਕੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਉਸ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਤੇ ਅਣ-ਸੰਯਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਸ਼ੂਦ੍ਰਯੋਨੌ ਹਿ ਜਾਤਸ੍ਯ ਸਦ੍ਗੁਣਾਨੁਪਤਿष੍ਠਤਃ। ਵੈਸ਼੍ਯਤ੍ਵਂ ਭਵਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਤ੍ਵਂ ਤਥੈਵ ਚ
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸ਼ੂਦਰ ਘਰ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਚੰਗੀਆਂ ਖਾਸਲਤਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੈਸ਼ ਜਾਂ ਕਸ਼ਤਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ।
ਆਰ੍ਜਵੇ ਵਰ੍ਤਮਾਨਸ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ੍ਯਮਭਿਜਾਯਤੇ। ਗੁਣਾਸ੍ਤੇ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਕਿਂ ਭੂਯਃ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ
ਜੋ ਸਚਾਈ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ—ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?
ਪਾਰ੍ਥਿਵਂ ਧਾਤੁਮਾਸਾਦ੍ਯ ਸ਼ਾਰੀਰੋऽਗ੍ਨਿਃ ਕਥਂ ਭਵੇਤ੍। ਅਵਕਾਸ਼ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਕਥਂ ਵਰ੍ਤਯਤੇऽਨਿਲਃ
ਧਰਤੀ ਦੇ ਤੱਤ ਤੋਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੱਗ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਤੇ ਹਵਾ ਖਾਸ ਥਾਵਾਂ 'ਚ ਕਿਵੇਂ ਚਲਦੀ ਹੈ?
ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਮੇਤਂ ਸਮੁਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਨ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰ। ਵ੍ਯਾਧਸ੍ਤੁ ਕਥਯਾਮਾਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨੇ
ਇਹ ਸਵਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਤੇ ਵਿਆਧ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।