ਤਤਸ੍ਤਦਰ੍ਥਂ ਯਤਤੇ ਕਰ੍ਮ ਚਾਰਭਤੇ ਮਹਤ੍। ਇष੍ਟਾਨਾਂ ਰੂਪਗਨ੍ਧਾਨਾਮਭ੍ਯਾਸਂ ਚ ਨਿषੇਵਤੇ
ਫਿਰ ਉਹ ਉਸ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵੱਡਾ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇੱਛਤ ਰੂਪ ਤੇ ਗੰਧ ਦੇ ਸੁਆਦ ਵਿਚ ਵੀ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤੋ ਰਾਗਃ ਪ੍ਰਭਵਤਿ ਦ੍ਵੇषਸ਼੍ਚ ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍। ਤਤੋ ਲੋਭਃ ਪ੍ਰਭਵਤਿ ਮੋਹਸ਼੍ਚ ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਲਗਾਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਵੈਰ; ਉਸ ਤੋਂ ਲੋਭ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਮੋਹ।
ਤਸ੍ ਲੋਭਾਭਿਭੂਤਸ੍ਯ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਹਤਸ੍ਯ ਚ। ਨ ਧਰ੍ਮੇ ਜਾਯਤੇ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਵ੍ਯਾਜਾਦ੍ਧਰ੍ਮਂ ਕਰੋਤਿ ਚ
ਜੋ ਲੋਭ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਲਗਾਵ-ਵੈਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਤੇ ਉਹ ਧਰਮ ਨੂੰ ਠੱਗੀ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵ੍ਯਾਜੇਨ ਚਰਤੇ ਧਰ੍ਮਮਰ੍ਥਂ ਵ੍ਯਾਜੇਨ ਰੋਚਤੇ। ਵ੍ਯਾਜੇਨ ਸਿਧ੍ਯਮਾਨੇषੁ ਧਨੇषੁ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ
ਉਹ ਧਰਮ ਨੂੰ ਠੱਗੀ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਧਨ ਨੂੰ ਠੱਗੀ ਨਾਲ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਦ ਧਨ ਠੱਗੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ,
ਤਤ੍ਰੈਵ ਰਮਤੇ ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਤਤਃ ਪਾਪਂ ਚਿਕੀਰ੍षਤਿ। ਸੁਹृਦ੍ਭਿਰ੍ਵਾਰ੍ਯਮਾਣਸ਼੍ਚ ਪਣ੍ਡਿਤੈਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ
ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਉਸੀ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ ਰਮ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਪਾਪ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਦੋਸਤਾਂ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਲੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।
ਉਤ੍ਤਰਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸਂਬਦ੍ਧਂ ਬ੍ਰਵੀਤ੍ਯਸ਼੍ਰੁਤਿਯੋਜਿਤਮ੍। ਅਧਰ੍ਮਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਰ੍ਤਤੇ ਰਾਗਦੋषਜਃ
ਉਹ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਵੇਲੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸ਼ਾਸਤਰੀਕ ਗੱਲ ਲਾਗੂ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਲਈ ਲਗਾਵ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਧਰਮਤਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪਾਪਂ ਚਿਨ੍ਤਯਤੇ ਚੈਵ ਬ੍ਰਵੀਤਿ ਚ ਕਰੋਤਿ ਚ। ਤਸ੍ਯਾਧਰ੍ਮਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਸ੍ਯ ਗੁਣਾ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਾਧਵਃ
ਉਹ ਪਾਪ ਦੀ ਸੋਚ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਾਪ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਅਧਰਮ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ, ਹੇ ਭਲੇ, ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਏਕਸ਼ੀਲਾਸ਼੍ਚ ਮਿਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਭਜਨ੍ਤੇ ਪਾਪਕਰ੍ਮਿਣਃ। ਸ ਤੇਨ ਦੁਃਖਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪਰਤ੍ਰ ਚ ਵਿਪਦ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੁੱਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਾਪਾਤ੍ਮਾ ਭਵਤਿ ਹ੍ਯੇਵਂ ਧਰ੍ਮਲਾਭਂ ਤੁ ਮੇ ਸ਼ृਣੁ। ਯਸ੍ਤ੍ਵੇਤਾਨ੍ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਯਾ ਦੋषਾਨ੍ਪੂਰ੍ਵਮੇਵਾਨੁਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਮਝ ਕੇ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਅਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਧਰਮ ਦੀ ਲਾਭ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ।
ਕੁਸ਼ਲਃ ਸੁਖਦੁਃਖੇषੁ ਸਾਂਧੂਂਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਪਸੇਵਤੇ। ਤਸ੍ਯ ਸਾਧੁਸਮਾਰਮ੍ਭਾਦ੍ਬੁਦ੍ਧ੍ਰਿਧਰ੍ਮੇषੁ ਰਾਜਤੇ
ਜੋ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਵੀषਿ ਸੂਨृਤਂਧਰ੍ਮਂ ਯਸ੍ਯ ਵਕ੍ਤਾ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ। ਦਿਵ੍ਯਪ੍ਰਭਾਵਃ ਸੁਮਹਾਨृषਿਰੇਵ ਮਤੋਸਿ ਮੇ
ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਾ ਧਰਮ ਬੋਲਦੇ ਹੋ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਅਧਿਆਪਕ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਕੰਮ ਕੇਵਲ ਵੱਡਾ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਵਿਆ ਸ਼ਕਤੀ ਹੋਵੇ, ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਵੈ ਮਹਾਭਾਗਾਃ ਪਿਤਰੋऽਗ੍ਰਭੁਜਃ ਸਦਾ। ਤੇषਾਂ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਕਾਰ੍ਯਂ ਪ੍ਰਿਯਂ ਲੋਕੇ ਮਨੀषਿਣਾ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਦਾ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ offerings ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ। ਜਗਤ ਵਿਚ, ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਯਤ੍ਤੇषਾਂ ਚ ਪ੍ਰਿਯਂ ਤਤ੍ਤੇ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ। ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਂ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਨਿਬੋਧ ਮੇ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਗਿਆਨ ਸੁਣੋ।
ਇਦਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਮਜਗਚ੍ਚਾਪਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ। ਮਹਾਭੂਤਾਤ੍ਮਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਨਾਤਃ ਪਰਤਰਂ ਭਵੇਤ੍
ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਜੋ ਹਿਲਦਾ-ਡੁੱਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਨਹੀਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ ਖਂ ਵਾਯੁਰਗ੍ਨਿਰਾਪਸ੍ਤਥਾ ਚ ਭੂਃ। ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਰੂਪਂ ਚ ਰਸੋ ਗਨ੍ਧਸ਼੍ ਤਦ੍ਗੁਣਾਃ
ਵੱਡੇ ਤੱਤ ਹਨ: ਆਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਧਰਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ: ਧੁਨੀ, ਛੂਹ, ਰੂਪ, ਸਵਾਦ ਤੇ ਸੁਗੰਧ।
ਤੇषਾਮਪਿ ਗੁਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਗੁਣਵृਤ੍ਤਿਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍। ਪੂਰ੍ਵਪੂਰ੍ਵਗੁਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਕ੍ਰਮਸ਼ੋ ਗੁਣਿषੁ ਤ੍ਰਿषੁ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਆਪਸ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਗੁਣ ਦੂਜੇ ਵਿਚ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਤੱਤਾਂ ਵਿਚ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸਮਾਇਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
षष੍ਠੀ ਤੁ ਚੇਤਨਾ ਨਾਮ ਮਨ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ। ਸਪ੍ਤਮੀ ਤੁ ਭਵੇਦ੍ਬੁਦ੍ਧਿਰਹਂਕਾਰਸ੍ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਛੇਵਾਂ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਤਵਾਂ ਬੁੱਧੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਰ ਆਤਮ-ਭਾਵ ਹੈ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ ਪਞ੍ਚਾਤ੍ਮਾ ਰਜਃ ਸਤ੍ਵਂ ਤਮਸ੍ਤਥਾ। ਇਤ੍ਯੇष ਸਪ੍ਤਦਸ਼ਕੋ ਰਾਸ਼ਿਰਵ੍ਯਕ੍ਤਸਂਜ੍ਞਕਃ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਪੰਜ ਹਨ, ਰਜ, ਸਤ, ਤੇ ਤਮ ਵੀ ਪੰਜ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੱਤਰਾ ਦਾ ਸਮੂਹ ਅਵਿਆਕਤ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੈਰਿਹੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੈਸ੍ਤੁ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤੈਃ ਸੁਸਂਵृਤੈਃ। ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸਕ ਇਤ੍ਯੇष ਵ੍ਯਕਤ੍ਵਾਵ੍ਯਕ੍ਤਮਯੋ ਗੁਣਃ। ਏਤਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਕਿਂ ਭੂਯਃ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ
ਇਹ ਸਾਰੇ, ਆਪਣੇ ਵਿਅਕਤ ਤੇ ਅਵਿਆਕਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਚੌਵੀ ਦਾ ਸਮੂਹ, ਵਿਅਕਤ ਤੇ ਅਵਿਆਕਤ ਤੋਂ ਬਣਿਆ, ਗੁਣ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?
ਏਵਮੁਕ੍ਤਃ ਸ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਤੁ ਧਰ੍ਮਵ੍ਯਾਧੇਨ ਭਾਰਤ। ਕਥਾਮਕਥਯਦ੍ਭੂਯੋ ਮਨਸਃ ਪ੍ਰੀਤਿਵਰ੍ਧਨੀਮ੍
ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਵਲੋਂ ਇੰਝ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਐਸੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ ਯਾਨ੍ਯਾਹੁਃ ਪਞ੍ਚ ਧਰ੍ਮਵਿਦਾਂਵਰ। ਏਕੈਕਸ੍ਯ ਗੁਣਾਨ੍ਸਮ੍ਯਕ੍ਪਞ੍ਚਾਨਾਮਪਿ ਮੇ ਵਦ
ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਮੈਨੂੰ ਪੰਜ ਵੱਡੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਗੁਣ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।
ਭੂਮਿਰਾਪਸ੍ਤਥਾ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਵਾਯੁਰਾਕਾਸ਼ਮੇਵ ਚ। ਗੁਣੋਤ੍ਤਰਾਣਇ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਤੇषਾਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤੇ ਗੁਣਾਨ੍
ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ — ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਗੁਣ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਭੂਮਿਃ ਪਞ੍ਚਗੁਣਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨਨੁਦਕਂ ਚ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍। ਗੁਣਾਸ੍ਤ੍ਰਯਸ੍ਤੇਜਸਿ ਚ ਤ੍ਰਯਸ਼੍ਚਾਕਾਸ਼ਵਾਤਯੋਃ
ਧਰਤੀ ਦੇ ਪੰਜ ਗੁਣ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਚਾਰ। ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਹਨ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਵੀ ਤਿੰਨ ਹਨ।
ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਰੂਪਂ ਚ ਰਸੋ ਗਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਮਃ। ਏਤੇਗੁਣਾਃ ਪਞ੍ਚ ਭੂਮੇਃ ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯੋ ਗੁਣਵਤ੍ਤਰਾਃ
ਧੁਨੀ, ਛੂਹ, ਰੂਪ, ਸਵਾਦ ਤੇ ਪੰਜਵਾਂ — ਸੁਗੰਧ। ਇਹ ਪੰਜ ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ।
ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਰੂਪਂ ਚ ਸਰਸ਼੍ਚਾਪਿ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ। ਅਪਾਮੇਤੇ ਗੁਣਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਸ੍ਤਵ ਸੁਵ੍ਰਤ
ਧੁਨੀ, ਛੂਹ, ਰੂਪ ਤੇ ਸਵਾਦ — ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਚੰਗੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।
ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਰੂਪਂ ਚ ਤੇਜਸੋऽਥ ਗੁਣਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ। ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਵਾਯੌ ਤੁ ਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਚਾਕਾਸ਼ ਏਵ ਤੁ
ਧੁਨੀ, ਛੂਹ ਤੇ ਰੂਪ — ਇਹ ਅੱਗ ਦੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਹਨ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ ਤੇ ਛੂਹ ਹਨ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਧੁਨੀ ਹੈ।
ਏਤੇ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਗੁਣਾ ਭੂਤੇषੁ ਪਞ੍ਚਸੁ। ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਯੇषੁ ਲੋਕਾਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾਃ
ਪੰਡਿਤ ਜੀ, ਇਹ ਪੰਦਰਾਂ ਗੁਣ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਮ੍ਯਕ੍ਵ ਭਵਤਿ ਦ੍ਵਿਜ। ਯਦਾ ਤੁ ਵਿषਮਂ ਭਾਵਮਾਚਰਨ੍ਤਿ ਚਰਾਚਰਾਃ
ਇਹ ਗੁਣ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਮੇਲ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਚਲਦੇ ਤੇ ਨਾ ਚਲਦੇ ਜੀਵ ਅਸਮਝੀ ਨਾਲ ਵਰਤਦੇ ਹਨ,
ਤਦਾ ਦੇਹੀ ਦੇਹਮਨ੍ਯਂ ਵ੍ਯਤਿਰੋਹਤਿ ਕਾਲਤਃ। ਪ੍ਰਾਤਿਲੋਮ੍ਯਾਦ੍ਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਚਾਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਤਾਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੀਵ ਦੂਜੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਰੋਧ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰਹਿ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਧਾਤਵਃ ਪਾਞ੍ਚਭੌਤਿਕਾਃ। ਯੈਰਾਵृਤਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍
ਹਰ ਥਾਂ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਧਾਤੂ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਚਲਦਾ ਤੇ ਨਾ ਚਲਦਾ, ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।