ਕृਤਕृਤ੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਵਵਰ੍ਣਾ ਯਦਿ ਵृਤ੍ਤਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ। ਸਂਕਰਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਰ ਨਾਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਬਲਵਾਨ੍ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ਸ਼ਿਤਃ
ਜੇ ਸਾਰੇ ਵਰਨ, ਆਪਣਾ ਕਰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਚਲਣ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਤਾਂ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਇਥੇ ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਗੜਬੜ ਸਪਸ਼ਟ ਤੇ ਵਧੀਕ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰੇਦਾਨੀਂ ਮਹਾਸਰ੍ਪ ਸਂਸ੍ਕृਤਂ ਵृਤ੍ਤਮਿष੍ਯਤੇ। ਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਮਹਂ ਪੂਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ਭੁਜਗੋਤ੍ਤਮ
ਜਿੱਥੇ, ਮਹਾਨ ਨਾਗ, ਪਵਿੱਤਰ ਚਲਣ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ, ਨਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ।
ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਵਿਦਿਤਵੇਦ੍ਯਸ੍ਯ ਤਵ ਵਾਕ੍ਯਂ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰ। ਭਕ੍ਸ਼ਯੇਯਮਹਂ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਤੇ ਵृਕੋਦਰਮ੍
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਲਈ। ਦੱਸ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ ਨੂੰ ਖਾਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?
ਭਵਾਨੇਤਾਦृਸ਼ੋ ਲੋਕੇ ਵੇਦਵੇਦਾਙ੍ਗਪਾਰਗਃ। ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਵਤਃ ਕਰ੍ਮ ਭਵੇਦ੍ਗਤਿਰਨੁਤ੍ਤਮਾ ।। 1
ਤੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੈਦ ਤੇ ਵੈਦਾਂਗਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਦੱਸ, ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਪਾਤ੍ਰੇ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਯਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਭਾਰਤ। ਅਹਿਂਸਾਨਿਰਤਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਗਚ੍ਛੇਦਿਤਿ ਮਤਿਰ੍ਮਮ
ਜੋ ਯੋਗਿਆ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਵੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੇ, ਸੱਚ ਬੋਲੇ ਤੇ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੇ, ਉਹ, ਭਾਰਤ, ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ, ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਦਾਨਾਦ੍ਵਾ ਸਰ੍ਪ ਸਤ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਕਿਮਤੋ ਗੁਰੁ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ। ਅਹਿਂਸਾਪ੍ਰਿਯਯੋਸ਼੍ਚੈਵ ਗੁਰੁਲਾਘਵਮੁਚ੍ਯਤਾਮ੍
ਸਰਪ, ਦਾਨ ਤੇ ਸੱਚ ਵਿਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਵੱਡਾ ਹੈ? ਤੇ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਜਾਂ ਪਿਆਰ, ਦੱਸ, ਕਿਹੜਾ ਭਾਰੀ ਹੈ?
ਦਾਨਂ ਚ ਸਤ੍ਯਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਾ ਅਹਿਂਸਾ ਪ੍ਰਿਯਮੇਵ ਚ। ਏषਾਂ ਕਾਰ੍ਯਗਰੀਯਸ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਗੁਰੁਲਾਘਵਮ੍
ਦਾਨ, ਸੱਚ, ਅਸਲ, ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਤੇ ਪਿਆਰ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਲੋੜ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੱਡਾ-ਛੋਟਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਦਾਨਪ੍ਰਯੋਗਾਦ੍ਧਿ ਸਤ੍ਯਮੇਵ ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ। ਸਤ੍ਯਵਾਕ੍ਯਾਚ੍ਚ ਰਾਜੇਨਦ੍ਰ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਦਾਨਂ ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਕਦੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਸੱਚ ਵੱਡਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਕਦੇ, ਰਾਜੇ, ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਦਾਨ ਵੱਡਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਮੇਵ ਮਹੇष੍ਵਾਸ ਪ੍ਰਿਯਵਾਕ੍ਯਾਨ੍ਮਹੀਪਤੇ। ਅਹਿਂਸਾ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਗੁਰ੍ਵੀ ਤਤਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਿਯਮਿष੍ਯਤੇ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਜੇ, ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਵੱਡਾ ਦਿੱਖਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਏਵਮੇਤਦ੍ਭਵੇਦ੍ਰਾਜਨ੍ਕਾਰ੍ਯਾਪੇਕ੍ਸ਼ਮਨਨ੍ਤਰਮ੍। ਯਦਭਿਪ੍ਰੇਤਮਨ੍ਯਤ੍ਤੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਯਾਵਦ੍ਬ੍ਰਵੀਮ੍ਯਹਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੈ, ਰਾਜੇ; ਕੰਮ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਹੀ ਮਹੱਤਵ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਦੱਸ, ਮੈਂ ਜਵਾਬ ਦੇਵਾਂਗਾ।
ਕਥਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਗਤਿਃ ਸਰ੍ਪ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਚ ਫਲਂ ਧ੍ਰੁਵਮ੍। ਅਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯੇਤ ਪ੍ਰਬ੍ਰੂਹਿ ਵਿषਯਾਂਸ਼੍ਚ ਮੇ
ਸਰਪ, ਸੁਰਗ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਪੱਕਾ ਫਲ ਕੀ ਹੈ? ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਦਿੱਖਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।
ਤਿਸ੍ਰੋ ਵੈ ਗਤਯੋ ਰਾਜਨ੍ਪਰਿਦृष੍ਟਾਃ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਭਿਃ। ਮਾਨੁषਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਵਾਸਸ਼੍ਚ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯੋਨਿਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਰਿਧਾ
ਤਿੰਨ ਰਾਹ, ਰਾਜੇ, ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ, ਸੁਰਗ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ, ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿਚ ਜਨਮ—ਇਹ ਤਿੰਨ।
ਤਤ੍ਰ ਵੈ ਮਾਨੁषਾਲ੍ਲੋਕਾਦ੍ਦਾਨਾਦਿਭਿਰਨਾਦਿਭਿਃ। ਅਹਿਂਸਾਰ੍ਥਸਮਾਯੁਕ੍ਤੈਃ ਕਾਰਣੈਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਸ਼੍ਨੁਤੇ
ਮਨੁੱਖਾ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ, ਦਾਨ ਤੇ ਹੋਰ ਅਜਿਹੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਵਾਲੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਪਰੀਤੈਸ਼੍ਚ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਕਾਰਣੈਰ੍ਮਾਨੁषੋ ਭਵੇਤ੍। ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯੋਨਿਸ੍ਤਥਾ ਤਾਤ ਵਿਸ਼ੇषਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਉਲਟ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਜੇ, ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਪਿਆਰੇ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿਚ ਜਨਮ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਵੱਖਰਾ ਪੱਖ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਕ੍ਰਾਮਕ੍ਰੋਧਸਮਾਯੁਕ੍ਤੋ ਹਿਂਸਾਲੋਭਸਮਨਵਿਤਃ। ਮਨੁष੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ਪਰਿਬ੍ਰष੍ਟਸ੍ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯੋਨੌ ਪ੍ਰਸੂਯਤੇ
ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਕਠੋਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਹਿੰਸਾ ਤੇ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਤਾ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯੋਨ੍ਯਾਃ ਪृਥਗ੍ਭਾਵੋ ਮਨੁष੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਵਿਧੀਯਤੇ। ਗਵਾਦਿਭ੍ਯਸ੍ਤਥਾऽਸ਼੍ਵੇਭ੍ਯੋ ਦੇਵਤ੍ਵਮਪਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਪਸ਼ੂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿਚ ਵੱਖਰਾ ਪੱਖ ਮਨੁੱਖਾ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਗਾਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਦੇਵਤਾ ਬਣਨਾ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੋਯਮੇਤਾ ਗਤੀਸ੍ਤਾਤ ਜਨ੍ਤੁਸ਼੍ਚਰਤਿ ਕਾਰ੍ਯਵਾਨ੍। ਨਿਮ੍ਨੇ ਮਹਤਿ ਚਾਤ੍ਮਾਨਮਵਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਚ ਵੈ ਨृਪ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਆਰੇ, ਜੀਵ ਇਹ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਵੱਡੇ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਰਾਜੇ।
ਜਾਤੋ ਜਾਤਸ਼੍ਚ ਬਲਵਾਨ੍ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਨਾਮ੍ਨਾऽਥ ਦੇਹਵਾਨ੍। ਫਲਾਰ੍ਥਸ੍ਤਾਤ ਨਿष੍ਪृਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਜਾਲਕ੍ਸ਼ਣਭਾਵਨਃ
ਜੀਵ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ, ਤਾਕਤਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਸਰੀਰ ਤੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਪਿਆਰੇ, ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬ੍ਦੇ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇ ਚ ਰੂਪੇ ਚ ਤਥੈਵ ਰਸਗਨ੍ਧਯੋਃ। ਤਸ੍ਯਾਧਿष੍ਠਾਨਮਵ੍ਯਗ੍ਰੋ ਬ੍ਰੂਹਿ ਸਰ੍ਪ ਯਥਾਤਥਮ੍
ਆਵਾਜ਼, ਛੂਹ, ਰੂਪ, ਸਵਾਦ ਤੇ ਸੁਗੰਧ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ, ਸਰਪ, ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਦੱਸ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਅਡੋਲ ਅਧਾਰ ਹੈ?
ਕਿਂ ਨ ਗृਹ੍ਣਾਸਿ ਵਿषਯਾਨ੍ਯੁਗਪਤ੍ਤ੍ਵਂ ਮਹਾਮਤੇ। ਏਤਾਵਦੁਚ੍ਯਤਾਂ ਚੋਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪਨ੍ਨਗਸਤ੍ਤਮ
ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਫੜਦਾ, ਵੱਡੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ? ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਪੰਨਗਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਸਮਝਾ ਦੇ।
ਤਦਾਤ੍ਮਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਯੁष੍ਮਨ੍ਦੇਹਸਂਸ਼੍ਰਯਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍। ਕਰਣਾਧਿष੍ਠਿਤਂ ਭੋਗਾਨੁਪਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਯਥਾਵਿਥਿ
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਪਦਾਰਥ, ਆਯੁ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੁਖ-ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਂ ਚੈਵਾਤ੍ਰ ਬੁਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਕਮਸ਼੍ਚ ਭਰਤਰ੍षਭ। ਤਸ੍ਯ ਭੋਗਾਧਿਕਰਣੇ ਕਰਣਾਨਿ ਨਿਬੋਧ ਮੇ
ਇੱਥੇ, ਭਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਗਿਆਨ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਇੱਛਾ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ; ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣ, ਭੋਗਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਬਾਰੇ।
ਮਨਸਾ ਤਾਤ ਪਰ੍ਯੇਤਿ ਕ੍ਰਮਸ਼ੋ ਵਿषਯਾਨਿਮਾਨ੍। ਵਿषਯਾਯਤਨਤ੍ਵੇਨ ਭੂਤਾਤ੍ਮਾ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਵਿष੍ਠਿਤਃ
ਪਿਆਰੇ, ਮਨ ਇਹਨਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਵਜੋਂ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਜੀਵ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰਚਾਪਿ ਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਮਨੋ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ਵਿਧੀਯਤੇ। ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯੁਗਪਦਤ੍ਰਾਸ੍ਯ ਗ੍ਰਹਣਂ ਨੋਪਪਦ੍ਯਤੇ
ਉਥੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਜੀਵ ਦਾ ਮਨ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸਭ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਫੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਸ ਆਤ੍ਮਾ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਭ੍ਰੁਵੋਰਨ੍ਤਰਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ। ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇषੁ ਸृਜਤਿ ਵਿਵਿਧੇषੁ ਪਰਾਵਰਾਮ੍
ਉਹ ਆਤਮਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਭ੍ਰੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਉੱਚੇ ਤੇ ਹੇਠਲੇ, ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਭੇਜਦਾ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧੇਰੁਤ੍ਤਰਕਾਲਂ ਚ ਵੇਦਨਾ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ। ਏष ਵੈ ਰਾਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਵਿਧਿਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਭਾਵਨਃ
ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਅਨੁਭਵ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਖੇਤਰ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।
ਮਨਸਸ਼੍ਚਾਪਿ ਬੁਦ੍ਧੇਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਪਰਮ੍। ਏਤਦਧ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਦੁषਾਂ ਪਰਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਧੀਯਤੇ
ਮਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਉੱਚ ਲੱਛਣ ਵੀ ਦੱਸੋ; ਇਹ ਆਤਮ-ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧਿਰਾਤ੍ਮਾਨੁਗਾऽਤੀਵ ਉਤ੍ਪਾਤੇਨ ਵਿਧੀਯਤੇ। ਤਦਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ਹਿ ਸਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਤਸ੍ਯੈषਿਣੀ ਭਵੇਤ੍
ਬੁੱਧੀ ਆਤਮਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਸਮਝੋ ਕਿ ਬੁੱਧੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧਿਰੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਮਨਸ੍ਤੂਤ੍ਪਨ੍ਨਮੇਵ ਹਿ। ਬੁਦ੍ਧੇਰ੍ਗੁਣਵਿਧਾਨੇਨ ਮਨਸ੍ਤਦ੍ਗੁਣਵਦ੍ਭਵੇਤ੍
ਬੁੱਧੀ ਕਰਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਨ ਵੀ ਉਹੀ ਗੁਣ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤਦ੍ਵਿਸ਼ੇषਣਂ ਤਾਤ ਮਨੋਬੁਦ੍ਧ੍ਯੋਰ੍ਮਯੇਰਿਤਮ੍। ਤ੍ਵਮਪ੍ਯਤ੍ਰਾਭਿਸਂਬੁਦ੍ਧਃ ਕਥਂ ਵਾ ਮਨ੍ਯਸੇ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਇਹ ਮਨ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ, ਪਿਆਰੇ, ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਤੂੰ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੀ ਸੋਚਦਾ ਹੈਂ?