ਮੁਚ੍ਯਤਾਮਯਮਾਯੁष੍ਮਨ੍ਭ੍ਰਾਤਾ ਮੇऽਮਿਤਵਿਕ੍ਰਮਃ। ਗਮ੍ਯਤਾਂ ਨੇਹ ਸ੍ਥਾਤਵ੍ਯਂ ਸ਼੍ਵੋ ਭਵਾਨਪਿ ਮੇ ਭਵੇਤ੍
ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਹੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਬੇਹੱਦ ਹੈ; ਇੱਥੋਂ ਚਲਾ ਜਾ, ਇੱਥੇ ਨਾ ਰਹਿ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕੱਲ੍ਹ ਤੂੰ ਵੀ ਮੇਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਵ੍ਰਤਮੇਤਨ੍ਮਹਾਬਾਹੋ ਵਿषਯਂ ਮਮ ਯੋ ਬ੍ਰਜੇਤ੍। ਸ ਮ ਭਕ੍ਸ਼ੋ ਭਵੇਤ੍ਤਾਤ ਤ੍ਵਂ ਚਾਪਿ ਵਿषਯੇ ਮਮ
ਹੇ ਵੱਡੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਵਚਨ ਹੈ: ਜੋ ਮੇਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਵੇ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਖਾਣਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਵੀ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਚਿਰੇਣਾਦ੍ਯ ਮਯਾऽऽਹਾਰਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋऽਯਮਨੁਜਸ੍ਤਵ। ਨਾਹਮੇਨਂ ਵਿਮੋਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨ ਚਾਨ੍ਯਮਭਿਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯੇ ।।]
ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਖਾਣਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਾਂਗਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਦੇਵੋ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਦੈਤ੍ਯ ਉਰਗੋ ਵਾ ਭਵਾਨ੍ਯਦਿ। ਸਤ੍ਯਂ ਸਰ੍ਪ ਵਚੋ ਬ੍ਰੂਹਿ ਪृਚ੍ਛਤਿ ਤ੍ਵਾਂ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਃ
ਤੂੰ ਚਾਹੇ ਦੇਵਤਾ ਹੋਵੇ, ਦੈਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੱਪ ਹੋਵੇ, ਸੱਚ ਬੋਲ, ਹੇ ਸੱਪ; ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ।
ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਚ ਤ੍ਵਯਾ ਗ੍ਰਸ੍ਤੋ ਭੀਮਸੇਨੋ ਭੁਜਂਗਮ। ਕਿਮਾਹृਤ੍ਯਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਵਾ ਪ੍ਰੀਤਿਸ੍ਤੇ ਸ੍ਯਾਦ੍ਭੁਜਂਗਮ। ਕਿਮਾਹਾਰਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਾਮਿ ਕਥਂ ਮੁਞ੍ਚੇਦ੍ਭਵਾਨਿਮਮ੍
ਤੂੰ ਭੀਮਸੇਨ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਫੜਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਸੱਪ? ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਖਾਣਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਖਾਣਾ ਦੇਵਾਂ, ਤੇ ਤੂੰ ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡੇਂਗਾ?
ਨਹੁषੋ ਨਾਮ ਰਾਜਾऽਹਮਾਸਂ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਤਵਾਨਘ। ਪ੍ਰਥਿਤਃ ਪਞ੍ਚਮਃ ਸੋਮਾਦਾਯੋਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਨਰਾਧਿਪ
ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੁਸ਼ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਸੋਮਾ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।
ਕ੍ਰਤੁਭਿਸ੍ਤਪਸਾ ਚੈਵਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯੇਨ ਦਮੇਨ ਚ। ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮਵ੍ਯਗ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋऽਹਂਵਿਕਰ੍ਮੇਣ ਚ
ਯਜਨਾਂ, ਤਪ, ਪਾਠ, ਤੇ ਸੰਜਮ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿਰਵਿਗਨਤਾ ਨਾਲ ਰਾਜ ਮਿਲਿਆ।
ਤਦੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਦਰ੍ਪੋ ਮਾਮਗਮਤ੍ਤਦਾ। ਸਹਸ੍ਰਂ ਹਿ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਮੁਵਾਹ ਸ਼ਿਵਿਕਾਂ ਮਮ
ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਰਾਜ ਮਿਲਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਆ ਗਿਆ; ਹਜ਼ਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਮੇਰੀ ਪਲਕੀਨ ਚੁੱਕੀ।
ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮਦਮਤ੍ਤੋऽਹਮਵਮਤ੍ਯ ਤਤੋ ਦ੍ਵਿਜਾਨ੍। ਇਮਾਮਗਸ੍ਤ੍ਯੇਨ ਦਸ਼ਾਮਾਨੀਤ ਇਤਿਮੇ ਸ੍ਮृਤਿਃ
ਰਾਜ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਗਸਤਿ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ।
ਨ ਤੁ ਮਾਮਜਹਾਤ੍ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਯਾਵਦਨ੍ਵੇਤਿ ਪਾਣ੍ਡਵਃ। ਤਸ੍ਯੈਵਾਨੁਗ੍ਰਹਾਦ੍ਰਾਜਨ੍ਨਗਸ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਪਰ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡੀ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਜਦ ਤੂੰ ਆਇਆ; ਇਹ ਮਹਾਨ ਅਗਸਤਿ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਇਆ।
षष੍ਠੇ ਕਾਲੇ ਮਯਾऽऽਹਾਰਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋऽਯਮਨੁਜਸ੍ਤਵ। ਨਾਹਮੇਨਂ ਵਿਮੋਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨ ਚਾਨ੍ਯਦਪਿ ਕਾਮਯੇ
ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਖਾਣਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਾਂਗਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਾਨੁਚ੍ਚਾਰਿਤਾਨਦ੍ਯ ਵਾਯਹਰਿष੍ਯਸਿ ਚੇਨ੍ਮਮ। ਤਥਾਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਿਮੋਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਤੇ ਵृਕੋਦਰਮ੍
ਜੇ ਤੂੰ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਪੁੱਛੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦੇਵੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗਾ।
ਬ੍ਰੂਹਿ ਸਰ੍ਪ ਯਥਾਕਾਮਂ ਪ੍ਰਤਿਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤੇ ਵਚਃ। ਅਪਿ ਚਚ੍ਛਕ੍ਨੁਯਾਂ ਪ੍ਰੀਤਿਮਾਹਰ੍ਤੁਂ ਤੇ ਭੁਜਙ੍ਗਮ੍
ਹੇ ਸੱਪ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਪੁੱਛ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਬੋਲਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਵਾਂ, ਹੇ ਸੱਪ।
ਵੇਦ੍ਯਂਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਨੇਹ ਤਦ੍ਭਵਾਨ੍ਵੇਤ੍ਤਿ ਕੇਵਲਮ੍। ਸਰ੍ਪਰਾਜ ਤਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤਿਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤੇ ਵਚਃ
ਜੋ ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੂੰ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ; ਇਸ ਲਈ, ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਬੋਲਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਵਾਂਗਾ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਕੋ ਭਵੇਦ੍ਰਾਜਨ੍ਵੇਦ੍ਯਂ ਕਿਂਚ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰ। ਬ੍ਰਵੀਹ੍ਯਤਿਮਤਿਂ ਤ੍ਵਾਂ ਹਿ ਵਾਕ੍ਯੈਰਨਿਮਿਨੋਮਿ ਤੇ
ਰਾਜਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੌਣ ਹੈ ਤੇ ਕੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ? ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਬੁਧੀ ਦੀ ਪਰਖ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਸਤ੍ਯਂ ਦਾਨਂ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਸ਼ੀਲਮਾਨृਸ਼ਂਸ੍ਯਂ ਤਪੋ ਘृਣਾ। ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਤ੍ਰਨਾਗੇਨ੍ਦ੍ਰਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜਿੱਥੇ ਸਚ, ਦਾਨ, ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ, ਚੰਗਾ ਚਲਣ, ਦਇਆ, ਤਪ, ਤੇ ਪਛਤਾਵਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਉਥੇ ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵੇਦ੍ਯਂ ਸਰ੍ਪ ਪਰਂ ਬ੍ਰ੍ਹਮ ਨਿਰ੍ਦੁਃਖਮਸੁਖਂ ਚ ਯਤ੍। ਯਤ੍ਰਗਤ੍ਵਾ ਨ ਸ਼ੋਚਨ੍ਤਿ ਭਵਤਃ ਕਿਂ ਵਿਵਕ੍ਸ਼ਿਤਂ
ਨਾਗ, ਜੋ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੁਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਜਿਸਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਕੋਈ ਗਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਹੋਰ ਕੀ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?
ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਸਤ੍ਯਂ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚੈਵ ਹਿ। ਆਨृਸ਼ਂਸ੍ਯਮਹਿਂਸਾ ਚ ਘृਣਾ ਚੈਵ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰ
ਚਾਰ ਵਰਨ, ਮਾਣਤਾ, ਸਚ, ਬ੍ਰਹਮ, ਦਇਆ, ਅਹਿੰਸਾ ਤੇ ਪਛਤਾਵਾ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ—
ਵੇਦ੍ਯਂ ਯਚ੍ਚਾਤ੍ਰ ਨਿਰ੍ਦੁਃਖਮਸੁਖਂ ਚ ਨਰਾਧਿਪ। ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਹੀਨਂ ਪਦਂ ਚਾਨ੍ਯਨ੍ਨ ਤਦਸ੍ਤੀਤਿ ਲਕ੍ਸ਼ਯੇ
ਰਾਜਾ, ਜੋ ਇਥੇ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ ਤੇ ਦੁੱਖ-ਸੁਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ—ਜੇ ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ।
ਸ਼ੂਦ੍ਰੇ ਤੁ ਯਦ੍ਭਵੇਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ ਦ੍ਵਿਜੇ ਤਚ੍ਚ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ। ਨ ਵੈ ਸ਼ੂਦ੍ਰੋ ਭਵੇਚ੍ਛੂਦ੍ਰੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਨ ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ
ਜੋ ਲਕੜੀ ਸ਼ੂਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਨਾ ਸ਼ੂਦਰ ਸਦਾ ਸ਼ੂਦਰ ਹੈ, ਨਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰੈਤਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਪ ਵृਤ੍ਤਂ ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਤਤ੍ਰੈਤਨ੍ਨ ਵੇਤ੍ਸਰ੍ਪ ਤਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਮਿਤਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍
ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਚਲਣ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਗ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਨਾਗ, ਉਸਨੂੰ ਸ਼ੂਦਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਪੁਨਰ੍ਭਵਤਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਨ ਵੇਦ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇਤਿ ਚ। ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਹੀਨਮਤੋऽਨ੍ਯਤ੍ਰ ਪਦਂ ਨਾਸ੍ਤੀਤਿ ਚੇਦਪਿ
ਜੋ ਤੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੋਈ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਜੇ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਅਵਸਥਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਨਹੀਂ।
ਏਵਮੇਤਨ੍ਮਤਂ ਸਰ੍ਪ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਹੀਨਂ ਤੁ ਵਿਦ੍ਯਤੇ। ਯਥਾ ਸ਼ੀਤੋष੍ਣਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਭਵੇਨ੍ਨੋष੍ਣਂ ਨ ਸ਼ੀਤਤਾ
ਇਹੀ ਹੈ, ਨਾਗ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਅਵਸਥਾ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਠੰਡ ਤੇ ਗਰਮੀ ਵਿਚਕਾਰ ਨਾ ਗਰਮੀ ਹੁੰਦੀ, ਨਾ ਠੰਡ।
ਏਵਂ ਵੈ ਸੁਖਦੁਃਖਾਭ੍ਯਾਂ ਹੀਨਮਸ੍ਤਿ ਪਦਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍। ਏषਾ ਮਮ ਮਤਿਃ ਸਰ੍ਪ ਯਥਾ ਵਾ ਮਨ੍ਯਤੇ ਭਵਾਨ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਦੇ ਕਦੇ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਹੈ, ਨਾਗ, ਪਰ ਤੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਸੋਚ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਯਦਿ ਤੇ ਵृਤ੍ਤਤੋ ਰਾਜਨ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ਸ਼ਿਤਃ। ਵृਥਾ ਜਾਤਿਸ੍ਤਦਾਯੁष੍ਮਨ੍ਕृਤਿਰ੍ਯਾਵਨ੍ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਜੇ ਰਾਜਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚਲਣ ਨਾਲ ਪਰਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜਨਮ ਵਿਅਰਥ ਹੈ, ਜਦ ਤਕ ਸਹੀ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਜਾਤਿਰਤ੍ਰਮਹਾਸਰ੍ਪ ਮਨੁष੍ਯਤ੍ਵੇ ਮਹਾਮਤੇ। ਸਂਕਰਾਤ੍ਸਰ੍ਵਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਦੁष੍ਪਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯੇਤਿ ਮੇ ਮਤਿਃ
ਮਹਾਨ ਨਾਗ, ਇਥੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜਨਮ ਹੀ ਮਾਪਦੰਡ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਵਰਨਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਪਰਖਣਾ ਔਖਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਵਪਤ੍ਯਾਨਿ ਜਨਯਨ੍ਤਿ ਯਦਾ ਨਰਾਃ। ਵਾਙ੍ਮੈਥੁਨਮਥੋ ਜਨ੍ਮ ਮਰਣਂ ਚ ਸਮਂ ਨृਣਾਮ੍
ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਵਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਬੋਲ, ਮਿਲਾਪ, ਜਨਮ ਤੇ ਮੌਤ ਸਭ ਲਈ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ।
ਇਦਮਾਰ੍षਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਯੇ ਯਜਾਮਹ ਇਤ੍ਯਪਿ। ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛੀਲਂ ਪ੍ਰਧਾਨੇष੍ਟਂ ਵਿਦੁਰ੍ਯੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ
ਇਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮਾਣਤਾ ਹੈ: 'ਅਸੀਂ ਯਜਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।' ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਸਚ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਚਲਣ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਙ੍ਗਾਭਿਵਰ੍ਧਨਾਤ੍ਪੁਂਸੋ ਜਾਤਕਰ੍ਮ ਵਿਧੀਯਤੇ। `ਤਥੋਪਨਯਨਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍'। ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਯ ਮਾਤਾ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਪਿਤਾ ਤ੍ਵਾਚਾਰ੍ਯ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਧਣ ਤੋਂ ਜਨਮ ਸੰਸਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਦੁਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਉਪਨਯਨ ਵੀ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਮਾਂ ਸਾਵਿਤਰੀ ਤੇ ਪਿਤਾ ਅਚਾਰਯਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸਮੋ ਹ੍ਯੇष ਯਾਵਦ੍ਵੇਦੇਨ ਜਾਯਤੇ। ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵਂ ਮਤਿਦ੍ਵੈਧੇ ਮਨੁਃ ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਚਲਣ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੂਦਰ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤਕ ਵੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਵਾਂ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ; ਇਸ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਮਨੁ ਸਵਾਯੰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ।