ਨ ਮੋਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇ ਵੈ ਵਦਮਾਨੋ ਨਿਮਜ੍ਜਨ੍ ਜਲਂ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਃ ਸਰਿਤਾਮਿਵਾਧਨਃ। ਹੁਤਾਸ਼ਨਸ੍ਯੇਵ ਸਮਿਦ੍ਧਤੇਜਸਃ ਸ੍ਥਿਰੋ ਭਵਸ੍ਵੇਹ ਮਮਾਦ੍ਯ ਵਨ੍ਦਿਨ੍
ਤੂੰ ਵਾਦ ਕਰਕੇ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੀਬ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਇੰਧਨ ਨਾਲ ਭੜਕਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਡਟ ਕੇ ਖੜਾ ਰਹੋ, ਵੰਦਨ।
ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਂ ਸ਼ਯਾਨਂ ਪ੍ਰਤਿ ਮਾ ਪ੍ਰਬੋਧ ਆਸ਼ੀਵਿषਂ ਸृਕ੍ਵਿਣੀ ਸਂਲਿਹਾਨਮ੍। ਪਦਾ ਹਤਸ੍ਯੇਹ ਸ਼ਿਰੋਭਿਹਤ੍ਯ ਨਾਦष੍ਟੋ ਵੈ ਮੋਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇ ਤਨ੍ਨਿਬੋਧ
ਸੁੱਤੇ ਬਾਘ ਨੂੰ ਨਾ ਜਗਾ, ਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਚੁੰਨ ਨਾ ਲੈ; ਜੇ ਪੈਰ ਜਾਂ ਸਿਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਤੂੰ ਡਸਿਆ ਜਾਵੇਂਗਾ—ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ।
ਯੋ ਵੈ ਦਰ੍ਪਾਤ੍ਸਂਹਨਨੋਪਪਨ੍ਨਃ ਸੁਦੁਰ੍ਬਲਃ ਪਰ੍ਵਤਮਾਵਿਹਨ੍ਤਿ। ਤਸ੍ਯੈਵ ਪਾਣਿਃ ਸਨਖੋ ਵਿਦੀਰ੍ਯਤੇ ਨ ਚੈਵ ਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਹਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਵ੍ਰਣਃ
ਜੋ ਮਾਣ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਤੇ ਨਖ ਜਖਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਕੋਈ ਚੋਟ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਸਰ੍ਵੇ ਰਾਜ੍ਞੋ ਮੈਥਿਲਸ੍ਯ ਮੈਨਾਕਸ੍ਯੇਵ ਪਰ੍ਵਤਾਃ। ਨਿਕृष੍ਟਭੂਤਾ ਰਾਜਾਨੋ ਵਤ੍ਸਾ ਹ੍ਯਨਡੁਹੋ ਯਥਾ
ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਮੈਥਿਲਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਮੈਨਾਕ ਪਹਾੜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਰ ਪਹਾੜਾਂ ਜਾਂ ਗਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੱਛਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਘੱਟ ਹਨ।
ਯਥਾ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਪ੍ਰਵਰਃ ਸੁਰਾਣਾਂ ਨਦੀषੁ ਗਙ੍ਗਾ ਪ੍ਰਵਰਾ ਯਥੈਵ। ਤਥਾ ਨृਪਾਣਾਂ ਪ੍ਰਵਰਸ੍ਤ੍ਵਮੇਕੋ ਵਨ੍ਦਿਂ ਸਮਭ੍ਯਾਨਯ ਮਤ੍ਸਕਾਸ਼ਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਮਹਿੰਦਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਤੇ ਗੰਗਾ ਨਦੀਆਂ ਵਿਚ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਇਕੱਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਵੰਦਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਲਿਆ।
ਏਵਮष੍ਟਾਵਕ੍ਰਃ ਸਮਿਤੌ ਹਿ ਗਰ੍ਜ- ਞ੍ਜਾਤਕ੍ਰੋਧੋ ਵਨ੍ਦਿਨਮਾਹ ਰਾਜਨ੍। ਉਕ੍ਤੇ ਵਾਕ੍ਯੇ ਚੋਤ੍ਤਰਂ ਮੇ ਬ੍ਰਵੀਹਿ ਵਾਕ੍ਯਸ੍ਯ ਚਾਪ੍ਯੁਤ੍ਤਰਂ ਤੇ ਬ੍ਰਵੀਮਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰਾ ਨੇ ਸਭਾ ਵਿਚ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਗੱਜ ਕੇ ਵੰਦਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਮੇਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇ, ਤੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿਆਂਗਾ।'
ਏਕ ਏਵਾਗ੍ਨਿਰ੍ਬਹੁਧਾ ਸਮਿਧ੍ਯਤੇ ਏਕਃ ਸੂਰ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਵਿਭਾਤਿ। ਏਕੋऽਵੀਰੋ ਦੇਵਰਾਜੋऽਰਿਹਨ੍ਤਾ ਯਮਃ ਪਿਤृਣਾਮੀਸ਼੍ਵਰਸ਼੍ਚੈਕ ਏਵ
ਇੱਕ ਹੀ ਅੱਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਹੈ; ਇੱਕ ਹੀ ਸੂਰਜ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਚਮਕਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਹੀ ਇੰਦਰ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਯਮ ਹੀ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ।
ਦ੍ਵਾਵਿਨ੍ਦ੍ਰਾਗ੍ਨੀ ਚਰਤੋ ਵੈ ਸਖਾਯੌ ਦ੍ਵੌ ਦੇਵਰ੍षੀ ਨਾਰਦਪਰ੍ਵਤੌ ਚ। ਦ੍ਵਾਵਸ਼੍ਵਿਨੌ ਦ੍ਵੇ ਰਥਸ੍ਯਾਪਿ ਚਕ੍ਰੇ ਭਾਰ੍ਯਾਪਤੀ ਦ੍ਵੌ ਵਿਹਿਤੌ ਵਿਧਾਤ੍ਰਾ
ਇੰਦਰ ਤੇ ਅੱਗ ਦੋ ਹਨ, ਜੋ ਦੋਸਤ ਵਾਂਗ ਇਕੱਠੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ; ਦੋ ਦੇਵ-ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਤੇ ਪਰਵਤ ਹਨ; ਦੋ ਅਸ਼ਵਿਨ ਹਨ; ਰਥ ਦੇ ਦੋ ਪਹੀਏ ਹਨ; ਤੇ ਦੋ, ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਹਨ।
ਤ੍ਰਿਃ ਸੂਯਤੇ ਕਰ੍ਮਣਾ ਵੈ ਪ੍ਰਜੇਯਂ ਤ੍ਰਯੋ ਯੁਕ੍ਤਾ ਵਾਜਪੇਯਂ ਵਹਨ੍ਤਿ। ਅਧ੍ਵਰ੍ਯਵਸ੍ਤ੍ਰਿਸਵਨਾਨਿ ਤਨ੍ਵਤੇ ਤ੍ਰਯੋ ਲੋਕਾਸ੍ਤ੍ਰੀਣਿ ਜ੍ਯੋਤੀਂषਿ ਚਾਹੁਃ
ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਜੋੜੇ ਘੋੜੇ ਵਾਜਪੇਯਾ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ; ਤਿੰਨ ਅਧਵਰਯੁ ਤਿੰਨ ਸੋਮਾ ਯਜਨਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਤੇ ਤਿੰਨ ਚਾਨਣ ਬਾਰੇ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਚਤੁष੍ਟਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਨਿਕੇਤਂ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਵਰ੍ਣਾ ਯਜ੍ਞਮਿਮਂ ਵਹਨ੍ਤਿ। ਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰੋ ਵਰ੍ਣਚਤੁष੍ਟਯਂ ਚ ਚਤੁष੍ਪਦਾ ਗੌਰਪਿ ਸ਼ਸ਼੍ਵਦੁਕ੍ਤਾ
ਚਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਵਾਸ ਹਨ; ਚਾਰ ਜਾਤੀਆਂ ਇਹ ਯਜਨ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ; ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਚਾਰ ਜਾਤੀਆਂ ਆਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਗਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੀ ਆਖੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪਞ੍ਚਾਗ੍ਨਯਃ ਪਞ੍ਚਪਦਾ ਚ ਪਙ੍ਕ੍ਤਿ- ਰ੍ਯਜ੍ਞਾਃ ਪਞ੍ਚੈਵਾਪ੍ਯਥ ਪਞ੍ਚੇਨਦ੍ਰਿਯਾਣਿ। ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵੇਦੇ ਪਞ੍ਚਚੂਡਾਪ੍ਸਰਾਸ਼੍ਚ ਲੋਕੇ ਖ੍ਯਾਤਂ ਪਞ੍ਚਨਦਂ ਚ ਪੁਣ੍ਯਮ੍
ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ, ਪੰਜ ਪਦਾਂ ਵਾਲੀ ਛੰਦ, ਪੰਕਤੀ, ਪੰਜ ਯਜਨ, ਤੇ ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ—ਵੇਦ ਵਿਚ ਪੰਜ ਚੁਟੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਵੇਖੀ ਗਈ ਹੈ।
षਡਾਧਾਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮਾਹੁਰੇਕੇ षਟ੍ ਚੈਵੇਮੇ ऋਤਵਃ ਕਾਲਚਕ੍ਰਮ੍। षਡਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯੁਤ षਟ੍ ਕृਤ੍ਤਿਕਾਸ਼੍ਚ षਟ੍ ਸਾਦ੍ਯਸ੍ਕਾਃ ਸਰ੍ਵਵੇਦੇषੁ ਦृष੍ਟਾਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਛੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਦੀ ਰੀਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਛੇ ਹੀ ਰੁੱਤਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਵੀ। ਛੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਛੇ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਤਾਰੇ, ਤੇ ਛੇ ਸਾਦਯਸਕ ਵੀ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਪ੍ਤ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਃ ਪਸ਼ਵਃ ਸਪ੍ਤ ਵਨ੍ਯਾਃ ਸਪ੍ਤ ਚ੍ਛਨ੍ਦਾਂਸਿ ਕ੍ਰਤੁਮੇਕਂ ਵਹਨ੍ਤਿ। ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਃ ਸਪ੍ਤ ਚਾਪ੍ਯਰ੍ਹਣਾਨਿ ਸਪ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਥਿਤਾ ਚੈਵ ਵੀਣਾ
ਸੱਤ ਪੱਲੂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਸੱਤ ਘਰ ਦੇ ਪਸ਼ੂ, ਸੱਤ ਛੰਦ ਇੱਕ ਯਜਨ ਨੂੰ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੱਤ ਭੇਟਾਂ, ਤੇ ਸੱਤ ਤੰਤੀਆਂ ਵਾਲੀ ਵੀਣਾ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਅष੍ਟੌ ਸ਼ਾਣਾਃ ਸ਼ਤਮਾਨਂ ਵਹਨ੍ਤਿ ਤਥਾष੍ਟਪਾਦਃ ਸ਼ਰਭਃ ਸਿਂਹਘਾਤੀ। ਅष੍ਟੌ ਵਸੂਞ੍ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਮ ਦੇਵਤਾਸੁ ਯੂਪਸ਼੍ਚਾष੍ਟਾਸ੍ਰਿਰ੍ਵਿਹਿਤਃ ਸਰ੍ਵਯਜ੍ਞੇ
ਅੱਠ ਧਾਗੇ ਸੌ ਮਾਪਾਂ ਨੂੰ ਢੋਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਅੱਠ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਰਭਾ, ਜੋ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਅੱਠ ਵਸੂ ਸੁਣੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਰ ਯਜਨ ਵਿਚ ਅੱਠ ਕੋਣਾਂ ਵਾਲਾ ਯੂਪਾ ਲਾਭੂ ਹੈ।
ਨਵੈਵੋਕ੍ਤਾਃ ਸਾਮਿਧੇਨ੍ਯਃ ਪਿਤॄਣਾਂ ਤਥਾ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਨਵਯੋਗਂ ਵਿਸਰ੍ਗਮ੍। ਨਵਾਕ੍ਸ਼ਰਾ ਬृਹਤੀ ਸਂਪ੍ਰਦਿष੍ਟਾ ਨਵੈਵ ਯੋਗੋ ਗਣਨਾਮੇਤਿ ਸ਼ਸ਼੍ਵਤ੍
ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਨੌ ਸਮਿਧਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਨੌ ਜੋੜਾਂ ਵਾਲੀ ਭੇਟ ਵੀ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਤੀ ਛੰਦ ਨੌ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਨੌ ਹੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਿਣਤੀ ਲਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦਿਸ਼ੋ ਦਸ਼ੋਕ੍ਤਾਃ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਲੋਕੇ ਸਹਸ੍ਰਮਾਹੁਰ੍ਦਸ਼ਪੂਰ੍ਣਂ ਸ਼ਤਾਨਿ। ਦਸ਼ੈਵ ਮਾਸਾਨ੍ਬਿਭ੍ਰਤਿ ਭਰ੍ਗਵਤ੍ਯੋ ਦਸ਼ੈਰਕਾ ਦਸ਼ਦਾਸ਼ਾ ਦਸ਼ਾਰ੍ਹਾਃ
ਮਾਨਵ ਲੋਕ ਵਿਚ ਦਸ ਦਿਸਾਵਾਂ ਆਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਹਜ਼ਾਰ ਦਸ ਗੁਣਾ ਸੌ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਗਵ ਵੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦਸ ਮਹੀਨੇ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਦਸ ਉਂਗਲਾਂ, ਦਸ ਦਾਨ, ਤੇ ਦਸ ਯੋਗ ਹਨ।
ਏਕਾਦਸ਼ੈਕਾਦਸ਼ਿਨਃ ਪਸ਼ੂਨਾ- ਮੇਕਾਦਸ਼ੈਵਾਤ੍ਰ ਭਵਨ੍ਤਿ ਯੂਪਾਃ। ਏਕਾਦਸ਼ ਪ੍ਰਾਣਭृਤਾਂ ਵਿਕਾਰਾ ਏਕਾਦਸ਼ੋਕ੍ਤਾ ਦਿਵਿ ਦੇਵੇषੁ ਰੁਦ੍ਰਾਃ
ਇਕਾਦਸ਼ੀਨ ਪਸ਼ੂ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਗਿਆਰਾਂ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਵੀ ਗਿਆਰਾਂ ਯੂਪਾ ਹਨ। ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਰੂਪ ਹਨ, ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਮਾਸਮਾਹੁ- ਰ੍ਜਗਤ੍ਯਾਃ ਪਾਦੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੈਵਾਕ੍ਸ਼ਰਾਣਿ। ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਹਃ ਪ੍ਰਾਕृਤੋ ਯਜ੍ਞ ਉਕ੍ਤੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਦਿਤ੍ਯਾਨ੍ਕਥਯਨ੍ਤੀਹ ਘੀਰਾਃ
ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿਚ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਗਤੀ ਛੰਦ ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਯਜਨ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏਤਾਵਦੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਰਰਾਮ ਵਨ੍ਦੀ ਸ਼੍ਲੋਕਸ੍ਯਾਰ੍ਧਂ ਵ੍ਯਾਜਹਾਰਾष੍ਟਵਕ੍ਰਃ
ਇੰਨੀ ਗੱਲ ਕਰ ਕੇ ਵੰਦੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰ ਨੇ ਅੱਧਾ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਿਆ।
ਤਤੋ ਮਹਾਨੁਦਤਿष੍ਠਨ੍ਨਿਨਾਦ- ਸ੍ਤੂष੍ਣੀਂਭੂਤਂ ਸੂਤਪੁਤ੍ਰਂ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ। ਅਧੋਮੁਖਂ ਧ੍ਯਾਨਪਰਂ ਤਦਾਨੀ- ਮष੍ਟਾਵਕ੍ਰਂ ਚਾਪ੍ਯੁਦੀਰ੍ਯਨ੍ਤਮੇਵ
ਫਿਰ, ਜਦ ਵੱਡੀ ਧੁਨ ਉਠੀ, ਰਥੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਹੋਇਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਮਗਨ ਤੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਲਿਆ। ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰ ਨੇ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਥਾ ਸਂਕੁਲੇ ਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ਸ੍ਫੀਤੇ ਯਜ੍ਞੇ ਜਨਕਸ੍ਯੋਤ ਰਾਜ੍ਞਃ। ਅष੍ਟਾਵਕ੍ਰਂ ਪੂਜਯਨ੍ਤੋऽਭ੍ਯੁਪੇਯੁ- ਰ੍ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਯਃ ਪ੍ਰਤੀਤਾਃ
ਜਦ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਦੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਯਜਨ ਵਿਚ ਇਹ ਹਲਚਲ ਹੋਈ, ਸਾਰੇ ਖੁਸ਼ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ ਆਏ।
ਅਨੇਨੈਵ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਵਾਂਸੋ ਵਾਦੇ ਜਿਤ੍ਵਾ ਸਲਿਲੇ ਮਜ੍ਜਿਤਾਃ ਪ੍ਰਾਕ੍। ਤਾਨੇਵ ਧਰ੍ਮਾਨਯਮਦ੍ਯ ਵਨ੍ਦੀ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤੁ ਗृਹ੍ਯਾਸ਼ੁ ਨਿਮਜ੍ਜਯੈਨਮ੍
ਇਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ, ਵਾਦ ਵਿਚ ਜਿੱਤ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ, ਉਹੀ ਧਰਮ ਵੰਦੀ ਅੱਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ—ਉਸ ਨੂੰ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜਲਦੀ ਡੁਬੋ।
ਅਹਂ ਪੁਤ੍ਰੋ ਵਰੁਣਸ੍ਯੋਤ ਰਾਜ੍ਞ- ਸ੍ਤਤ੍ਰਾਸ ਸਤ੍ਰਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਾਰ੍षਿਕਂ ਵੈ। ਸਤ੍ਰੇਣ ਤੇ ਜਨਕ ਤੁਲ੍ਯਕਾਲਂ ਤਦਰ੍ਥਂ ਤੇ ਪ੍ਰਹਿਤਾ ਮੇ ਦ੍ਵਿਜਾਗ੍ਰ੍ਯਾਃ
ਮੈਂ ਵਰੁਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ; ਉੱਥੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਯਜਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਤੇਰੇ ਯਜਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਨਕ, ਮੇਰੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਭੇਜੇ ਗਏ।
ਤੇ ਤੁ ਸਰ੍ਵੇ ਵਰੁਣਸ੍ਯੋਤ ਯਜ੍ਞਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਗਤਾ ਇਮ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਭੂਯਃ। ਅष੍ਟਾਵਕ੍ਰਂ ਪੂਜਯੇ ਪੂਜਨੀਯਂ ਯਸ੍ਯ ਹੇਤੋਰ੍ਜਨਿਤਾਰਂ ਸਮੇष੍ਯੇ
ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਯਜਨ ਵੇਖਣ ਗਏ ਸਨ, ਹੁਣ ਮੁੜ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਖਾਤਰ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲਾਂਗਾ।
ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾਮ੍ਭਸਿ ਮਜ੍ਜਿਤਾ ਯੇ ਵਾਚਾ ਜਿਤਾ ਮੇਧਯਾ ਵਾ ਵਿਦਾਨਾਃ। ਤਾਂ ਮੇਧਯਾ ਵਾਚਮਥੋਜ੍ਜਹਾਰ ਯਥਾ ਵਾਚਮਵਚਿਨ੍ਵਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਃ
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ, ਬੋਲੀ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜਿੱਤੇ, ਉਸ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮੁੜ ਉਠਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਸਿਆਣੇ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਗ੍ਨਿਰ੍ਦਹਞ੍ਜਾਤਵੇਦਾਃ ਸਤਾਂ, ਗृਹਾਨ੍ ਵਿਸਰ੍ਜਯਂਸ੍ਤੇਜਸਾ ਨ ਸ੍ਮ ਧਾਕ੍ਸ਼ੀਤ੍। ਬਾਲੇषੁ ਪੁਤ੍ਰੇषੁ ਕृਪਣਂ ਵਦਤ੍ਸੁ ਤਥਾ ਵਾਚਮਵਚਿਨ੍ਵਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਃ
ਅੱਗ, ਜਾਤਵੇਦ, ਚੰਗਿਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਾੜਦੀ; ਇੰਝ ਹੀ, ਜਦ ਬੱਚੇ ਜਾਂ ਦੁਖੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਸਿਆਣੇ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਲੇष੍ਮਾਤਕੀ ਕ੍ਸ਼ੀਣਵਰ੍ਚਾਃ ਸ਼ृਣੋषਿ ਉਤਾਹੋ ਤ੍ਵਾਂ ਸ੍ਤੁਤਯੋ ਮਾਦਯਨ੍ਤਿ। ਹਸ੍ਤੀਵ ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਤੁਤਯੋ ਮਾਦਯਨ੍ਤਿ। ਨ ਮਾਮਿਕਾਂ ਵਾਚਮਿਮਾਂ ਸ਼ृਣੋषਿ
ਕੀ ਤੂੰ ਝੜਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਸਲੇਸ਼ਮਾਤਕੀ ਵ੍ਰੱਖ ਵਾਂਗ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਜਾਂ ਤਾਰੀਫਾਂ ਤੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ? ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਤਾਰੀਫਾਂ ਤੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ? ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਇਹ ਬੋਲੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ।
ਸ਼ृਣੋਮਿ ਵਾਚਂ ਤਵ ਦਿਵ੍ਯਰੂਪਾ- ਮਮਾਨੁषੀਂ ਦਿਵ੍ਯਰੂਪੋऽਸਿ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍। ਅਜੈषੀਰ੍ਯਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਿਨਂ ਤ੍ਵਂ ਵਿਵਾਦੇ ਨਿਸृष੍ਟ ਏष ਤਵ ਕਾਮੋऽਦ੍ਯ ਵਨ੍ਦੀ
ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਬੋਲੀ ਸੁਣਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਮਨੁੱਖੀ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਵਾਦ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ; ਅੱਜ, ਵੰਦੀ, ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ।
ਨਾਨਨ ਜੀਵਤਾ ਕਸ਼੍ਚਿਦਰ੍ਥੋ ਮੇ ਵਨ੍ਦਿਨਾ ਨृਪ। ਪਿਤਾ ਯਦ੍ਯਸ੍ਯ ਵਰੁਣੋ ਮਜ੍ਜਯੈਨਂ ਜਲਾਸ਼ਯੇ
ਮੇਰੇ ਲਈ, ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਵੰਦੀ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ, ਰਾਜਾ ਜੀ। ਜੇ ਇਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਵਰੁਣ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋ ਦਿਓ।
ਅਹਂ ਪੁਤ੍ਰੋ ਵਰੁਣਸ੍ਯੋਤ ਰਾਜ੍ਞੋ ਨ ਮੇ ਭਯਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਮਜ੍ਜਿਤਸ੍ਯ। ਇਮਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਪਿਤਰਂ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇऽਯ- ਮष੍ਟਾਵਕ੍ਰਸ਼੍ਚਿਰਨष੍ਟਂ ਕਹੋਲ਼ਮ੍
ਮੈਂ ਵਰੁਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ, ਰਾਜੇ ਦਾ ਵੀ। ਮੈਨੂੰ ਡੁੱਬਣ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕਹੋਲ ਨੂੰ, ਜੋ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਗੁੰਮ ਸੀ, ਵੇਖ ਲਵੇਗਾ।