ਆਸ਼ਾਨੁਬਨ੍ਧੋ ਹਿ ਤਵਾਤ੍ਰ ਯਤ੍ਨਃ ਸ ਵਨ੍ਦਿਮਾਸਾਦ੍ਯਤਥਾ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ। ਵਿਜ੍ਞਾਨਵਨ੍ਤੋ ਨਿਕृਤਾਸ੍ਤੁ ਤਾਤ ਕਥਂ ਸਦਸ੍ਤਰ੍ਤੁਮਿਦਂ ਸਮਰ੍ਥਃ
ਤੇਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਇੱਥੇ ਆਸ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਜਦ ਗਾਇਕ ਸਾਹਮਣੇ ਆਵੇਗਾ, ਇਹ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਵੀ ਹਾਰੇ ਹਨ—ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ, ਤੂੰ ਇਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਜਿੱਤ ਸਕੇਂਗਾ?
ਵਿਵਾਦਿਤੋऽਸੌ ਨ ਹਿ ਮਾਦृਸ਼ੈਰ੍ਹਿ ਸਿਂਹੀਕृਤਸ੍ਤੇਨ ਵਦਨ੍ਯਭੀਤਃ। ਸਮੇਤ੍ਯ ਮਾਂ ਨਿਹਤਃ ਸ਼ੇष੍ਯਤੇऽਦ੍ਯ ਮਾਰ੍ਗੇ ਭਗ੍ਨਂ ਸ਼ਕਟਮਿਵਾਬਲਾਕ੍ਸ਼ਮ੍
ਉਹ ਕਿਸੇ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਵਲੋਂ ਹਾਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਾਦੀ ਤੋਂ ਡਰਿਆ। ਪਰ ਅੱਜ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਹ 'ਤੇ ਟੁੱਟੇ ਰਥ ਵਾਂਗ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਬਲਦ ਵਲੋਂ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਾਰ ਕੇ ਪਿਆ ਰਹੇਗਾ।
षਣ੍ਨਾਭੇਰ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਪਰ੍ਵਣਃ। ਯਸ੍ਤ੍ਰਿषष੍ਟਿਸ਼ਤਾਰਸ੍ਯ ਵੇਦਾਰ੍ਥਂ ਸ ਪਰਃ ਕਵਿਃ
ਜੋ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਛੇ ਸਪੋਕ, ਬਾਰਾਂ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਚੌਵੀ ਸੇਗਮੈਂਟਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗਿਆਨੀ ਹੈ।
ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਪਰ੍ਵ ਤ੍ਵਾਂ षਣਅਨਾਭਿ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਪ੍ਰਧਿ। ਤਤ੍ਰਿषष੍ਟਿਸ਼ਤਾਰਂ ਵੈ ਚਕ੍ਰਂ ਪਾਤੁ ਸਦਾਗਤਿ
ਚੌਵੀ ਸੇਗਮੈਂਟਾਂ, ਛੇ ਸਪੋਕ ਤੇ ਬਾਰਾਂ ਕਿਨਾਰੇ ਵਾਲਾ ਚੱਕਰ ਤੇਰੀ ਰਾਹ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੇ।
ਬਡਬੇ ਇਵ ਸਂਯੁਕ੍ਤੇ ਸ਼੍ਯੇਨਪਾਤੇ ਦਿਵੌਕਸਾਮ੍। ਕਸ੍ਤਯੋਰ੍ਗਰ੍ਭਮਾਧਤ੍ਤੇ ਗਰ੍ਭਂ ਸੁषੁਵਤੁਸ਼੍ਚ ਕਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਘੋੜੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾਂ ਰਾਬੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਉੱਡਦੀ ਹੈ, ਕੌਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬੀਜ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੌਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਮਾ ਸ੍ਮ ਭੂਃ ਸ੍ਵਗृਹੇ ਰਾਜਞ੍ਸ਼ਾਤ੍ਰਵਾਣਾਮਪਿ ਧ੍ਰੁਵਮ੍। ਵਾਤਸਾਰਥਿਰਾਧਤ੍ਤੇ ਗਰ੍ਭਂ ਸੁषੁਵਤੁਸ਼੍ਚ ਤਮ੍
ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਨਾ ਰਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਵੈਰੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਰਥਵਾਨ ਬੀਜ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਿਂਸ੍ਵਿਤ੍ਸ੍ਤੁਪ੍ਤਂ ਨ ਨਿਮਿषਤਿ ਕਿਂਸ੍ਵਿਜ੍ਜਾਤਂ ਨ ਚੋਪਤਿ। ਕਸ੍ਯਖਿਦ੍ਧृਦਯਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਿਂਸ੍ਵਿਦ੍ਵੇਗੇਨ ਵਰ੍ਧਤੇ
ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਵੀ ਅੱਖਾਂ ਨਹੀਂ ਮੂੰਦਦੀ? ਕਿਹੜੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਪਰ ਉੱਠਦੀ ਨਹੀਂ? ਕਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ? ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਹੈ?
ਮਤ੍ਸ੍ਯਃ ਸੁਪ੍ਤੋ ਨ ਨਿਮਿषਤ੍ਯਣ੍ਡਂ ਜਾਤਂ ਨ ਚੋਪਤਿ। ਅਸ਼੍ਮਨੋ ਹृਦਯਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਨਦੀ ਵੇਗੇਨ ਵਰ੍ਧਤੇ
ਮੱਛੀ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਵੀ ਅੱਖਾਂ ਨਹੀਂ ਮੂੰਦਦੀ; ਅੰਡਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਪਰ ਉੱਠਦਾ ਨਹੀਂ; ਪੱਥਰ ਦਾ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਦਰਿਆ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਨ ਤ੍ਵਾਂ ਮਨ੍ਯੇ ਮਾਨੁषਂ ਦੇਵਸਤ੍ਵ ਨ ਤ੍ਵਂ ਬਾਲਃ ਸ੍ਥਵਿਰਃ ਸਂਮਤੋ ਮੇ। ਨ ਤੇ ਤੁਲ੍ਯੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਵਾਕ੍ਪ੍ਰਲਾਪੇ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦ੍ਵਾਰਂ ਵਿਤਰਾਮ੍ਯੇष ਵਿਦ੍ਵਨ੍
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦਿਵਿਆਤਮਤਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਾ ਬੱਚਾ ਹੈ, ਨਾ ਬੁਜ਼ੁਰਗ। ਤੇਰੀ ਵਾਕ-ਚਾਤੁਰਤਾ ਦੀ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਗਿਆਨੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਅਤ੍ਰੋਗ੍ਰਸੇਨਸਮਿਤੇषੁ ਰਾਜਨ੍ ਸਮਾਗਤੇष੍ਵਪ੍ਰਤਿਮੇषੁ ਰਾਜਸੁ। ਨ ਮੇ ਵਿਵਿਤ੍ਸਾਨ੍ਤਰਮਸ੍ਤਿ ਵਾਦਿਨਾਂ ਮਹਾਜਨੇ ਹਂਸਵਿਵਾਦਿਨਾਮਿਵ
ਇੱਥੇ, ਰਾਜਾ, ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਵਰਗੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ, ਮੈਨੂੰ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਹੰਸ ਵੱਡੀ ਭੀੜ ਵਿਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਨ ਮੋਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇ ਵੈ ਵਦਮਾਨੋ ਨਿਮਜ੍ਜਨ੍ ਜਲਂ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਃ ਸਰਿਤਾਮਿਵਾਧਨਃ। ਹੁਤਾਸ਼ਨਸ੍ਯੇਵ ਸਮਿਦ੍ਧਤੇਜਸਃ ਸ੍ਥਿਰੋ ਭਵਸ੍ਵੇਹ ਮਮਾਦ੍ਯ ਵਨ੍ਦਿਨ੍
ਤੂੰ ਵਾਦ ਕਰਕੇ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੀਬ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਇੰਧਨ ਨਾਲ ਭੜਕਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਡਟ ਕੇ ਖੜਾ ਰਹੋ, ਵੰਦਨ।
ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਂ ਸ਼ਯਾਨਂ ਪ੍ਰਤਿ ਮਾ ਪ੍ਰਬੋਧ ਆਸ਼ੀਵਿषਂ ਸृਕ੍ਵਿਣੀ ਸਂਲਿਹਾਨਮ੍। ਪਦਾ ਹਤਸ੍ਯੇਹ ਸ਼ਿਰੋਭਿਹਤ੍ਯ ਨਾਦष੍ਟੋ ਵੈ ਮੋਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇ ਤਨ੍ਨਿਬੋਧ
ਸੁੱਤੇ ਬਾਘ ਨੂੰ ਨਾ ਜਗਾ, ਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਚੁੰਨ ਨਾ ਲੈ; ਜੇ ਪੈਰ ਜਾਂ ਸਿਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਤੂੰ ਡਸਿਆ ਜਾਵੇਂਗਾ—ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ।
ਯੋ ਵੈ ਦਰ੍ਪਾਤ੍ਸਂਹਨਨੋਪਪਨ੍ਨਃ ਸੁਦੁਰ੍ਬਲਃ ਪਰ੍ਵਤਮਾਵਿਹਨ੍ਤਿ। ਤਸ੍ਯੈਵ ਪਾਣਿਃ ਸਨਖੋ ਵਿਦੀਰ੍ਯਤੇ ਨ ਚੈਵ ਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਹਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਵ੍ਰਣਃ
ਜੋ ਮਾਣ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਤੇ ਨਖ ਜਖਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਕੋਈ ਚੋਟ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਸਰ੍ਵੇ ਰਾਜ੍ਞੋ ਮੈਥਿਲਸ੍ਯ ਮੈਨਾਕਸ੍ਯੇਵ ਪਰ੍ਵਤਾਃ। ਨਿਕृष੍ਟਭੂਤਾ ਰਾਜਾਨੋ ਵਤ੍ਸਾ ਹ੍ਯਨਡੁਹੋ ਯਥਾ
ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਮੈਥਿਲਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਮੈਨਾਕ ਪਹਾੜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਰ ਪਹਾੜਾਂ ਜਾਂ ਗਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੱਛਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਘੱਟ ਹਨ।
ਯਥਾ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਪ੍ਰਵਰਃ ਸੁਰਾਣਾਂ ਨਦੀषੁ ਗਙ੍ਗਾ ਪ੍ਰਵਰਾ ਯਥੈਵ। ਤਥਾ ਨृਪਾਣਾਂ ਪ੍ਰਵਰਸ੍ਤ੍ਵਮੇਕੋ ਵਨ੍ਦਿਂ ਸਮਭ੍ਯਾਨਯ ਮਤ੍ਸਕਾਸ਼ਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਮਹਿੰਦਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਤੇ ਗੰਗਾ ਨਦੀਆਂ ਵਿਚ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਇਕੱਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਵੰਦਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਲਿਆ।
ਏਵਮष੍ਟਾਵਕ੍ਰਃ ਸਮਿਤੌ ਹਿ ਗਰ੍ਜ- ਞ੍ਜਾਤਕ੍ਰੋਧੋ ਵਨ੍ਦਿਨਮਾਹ ਰਾਜਨ੍। ਉਕ੍ਤੇ ਵਾਕ੍ਯੇ ਚੋਤ੍ਤਰਂ ਮੇ ਬ੍ਰਵੀਹਿ ਵਾਕ੍ਯਸ੍ਯ ਚਾਪ੍ਯੁਤ੍ਤਰਂ ਤੇ ਬ੍ਰਵੀਮਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰਾ ਨੇ ਸਭਾ ਵਿਚ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਗੱਜ ਕੇ ਵੰਦਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਮੇਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇ, ਤੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿਆਂਗਾ।'
ਏਕ ਏਵਾਗ੍ਨਿਰ੍ਬਹੁਧਾ ਸਮਿਧ੍ਯਤੇ ਏਕਃ ਸੂਰ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਵਿਭਾਤਿ। ਏਕੋऽਵੀਰੋ ਦੇਵਰਾਜੋऽਰਿਹਨ੍ਤਾ ਯਮਃ ਪਿਤृਣਾਮੀਸ਼੍ਵਰਸ਼੍ਚੈਕ ਏਵ
ਇੱਕ ਹੀ ਅੱਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਹੈ; ਇੱਕ ਹੀ ਸੂਰਜ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਚਮਕਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਹੀ ਇੰਦਰ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਯਮ ਹੀ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ।
ਦ੍ਵਾਵਿਨ੍ਦ੍ਰਾਗ੍ਨੀ ਚਰਤੋ ਵੈ ਸਖਾਯੌ ਦ੍ਵੌ ਦੇਵਰ੍षੀ ਨਾਰਦਪਰ੍ਵਤੌ ਚ। ਦ੍ਵਾਵਸ਼੍ਵਿਨੌ ਦ੍ਵੇ ਰਥਸ੍ਯਾਪਿ ਚਕ੍ਰੇ ਭਾਰ੍ਯਾਪਤੀ ਦ੍ਵੌ ਵਿਹਿਤੌ ਵਿਧਾਤ੍ਰਾ
ਇੰਦਰ ਤੇ ਅੱਗ ਦੋ ਹਨ, ਜੋ ਦੋਸਤ ਵਾਂਗ ਇਕੱਠੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ; ਦੋ ਦੇਵ-ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਤੇ ਪਰਵਤ ਹਨ; ਦੋ ਅਸ਼ਵਿਨ ਹਨ; ਰਥ ਦੇ ਦੋ ਪਹੀਏ ਹਨ; ਤੇ ਦੋ, ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਹਨ।
ਤ੍ਰਿਃ ਸੂਯਤੇ ਕਰ੍ਮਣਾ ਵੈ ਪ੍ਰਜੇਯਂ ਤ੍ਰਯੋ ਯੁਕ੍ਤਾ ਵਾਜਪੇਯਂ ਵਹਨ੍ਤਿ। ਅਧ੍ਵਰ੍ਯਵਸ੍ਤ੍ਰਿਸਵਨਾਨਿ ਤਨ੍ਵਤੇ ਤ੍ਰਯੋ ਲੋਕਾਸ੍ਤ੍ਰੀਣਿ ਜ੍ਯੋਤੀਂषਿ ਚਾਹੁਃ
ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਜੋੜੇ ਘੋੜੇ ਵਾਜਪੇਯਾ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ; ਤਿੰਨ ਅਧਵਰਯੁ ਤਿੰਨ ਸੋਮਾ ਯਜਨਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਤੇ ਤਿੰਨ ਚਾਨਣ ਬਾਰੇ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਚਤੁष੍ਟਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਨਿਕੇਤਂ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਵਰ੍ਣਾ ਯਜ੍ਞਮਿਮਂ ਵਹਨ੍ਤਿ। ਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰੋ ਵਰ੍ਣਚਤੁष੍ਟਯਂ ਚ ਚਤੁष੍ਪਦਾ ਗੌਰਪਿ ਸ਼ਸ਼੍ਵਦੁਕ੍ਤਾ
ਚਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਵਾਸ ਹਨ; ਚਾਰ ਜਾਤੀਆਂ ਇਹ ਯਜਨ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ; ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਚਾਰ ਜਾਤੀਆਂ ਆਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਗਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੀ ਆਖੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪਞ੍ਚਾਗ੍ਨਯਃ ਪਞ੍ਚਪਦਾ ਚ ਪਙ੍ਕ੍ਤਿ- ਰ੍ਯਜ੍ਞਾਃ ਪਞ੍ਚੈਵਾਪ੍ਯਥ ਪਞ੍ਚੇਨਦ੍ਰਿਯਾਣਿ। ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵੇਦੇ ਪਞ੍ਚਚੂਡਾਪ੍ਸਰਾਸ਼੍ਚ ਲੋਕੇ ਖ੍ਯਾਤਂ ਪਞ੍ਚਨਦਂ ਚ ਪੁਣ੍ਯਮ੍
ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ, ਪੰਜ ਪਦਾਂ ਵਾਲੀ ਛੰਦ, ਪੰਕਤੀ, ਪੰਜ ਯਜਨ, ਤੇ ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ—ਵੇਦ ਵਿਚ ਪੰਜ ਚੁਟੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਵੇਖੀ ਗਈ ਹੈ।
षਡਾਧਾਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮਾਹੁਰੇਕੇ षਟ੍ ਚੈਵੇਮੇ ऋਤਵਃ ਕਾਲਚਕ੍ਰਮ੍। षਡਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯੁਤ षਟ੍ ਕृਤ੍ਤਿਕਾਸ਼੍ਚ षਟ੍ ਸਾਦ੍ਯਸ੍ਕਾਃ ਸਰ੍ਵਵੇਦੇषੁ ਦृष੍ਟਾਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਛੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਦੀ ਰੀਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਛੇ ਹੀ ਰੁੱਤਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਵੀ। ਛੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਛੇ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਤਾਰੇ, ਤੇ ਛੇ ਸਾਦਯਸਕ ਵੀ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਪ੍ਤ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਃ ਪਸ਼ਵਃ ਸਪ੍ਤ ਵਨ੍ਯਾਃ ਸਪ੍ਤ ਚ੍ਛਨ੍ਦਾਂਸਿ ਕ੍ਰਤੁਮੇਕਂ ਵਹਨ੍ਤਿ। ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਃ ਸਪ੍ਤ ਚਾਪ੍ਯਰ੍ਹਣਾਨਿ ਸਪ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਥਿਤਾ ਚੈਵ ਵੀਣਾ
ਸੱਤ ਪੱਲੂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਸੱਤ ਘਰ ਦੇ ਪਸ਼ੂ, ਸੱਤ ਛੰਦ ਇੱਕ ਯਜਨ ਨੂੰ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੱਤ ਭੇਟਾਂ, ਤੇ ਸੱਤ ਤੰਤੀਆਂ ਵਾਲੀ ਵੀਣਾ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਅष੍ਟੌ ਸ਼ਾਣਾਃ ਸ਼ਤਮਾਨਂ ਵਹਨ੍ਤਿ ਤਥਾष੍ਟਪਾਦਃ ਸ਼ਰਭਃ ਸਿਂਹਘਾਤੀ। ਅष੍ਟੌ ਵਸੂਞ੍ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਮ ਦੇਵਤਾਸੁ ਯੂਪਸ਼੍ਚਾष੍ਟਾਸ੍ਰਿਰ੍ਵਿਹਿਤਃ ਸਰ੍ਵਯਜ੍ਞੇ
ਅੱਠ ਧਾਗੇ ਸੌ ਮਾਪਾਂ ਨੂੰ ਢੋਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਅੱਠ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਰਭਾ, ਜੋ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਅੱਠ ਵਸੂ ਸੁਣੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਰ ਯਜਨ ਵਿਚ ਅੱਠ ਕੋਣਾਂ ਵਾਲਾ ਯੂਪਾ ਲਾਭੂ ਹੈ।
ਨਵੈਵੋਕ੍ਤਾਃ ਸਾਮਿਧੇਨ੍ਯਃ ਪਿਤॄਣਾਂ ਤਥਾ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਨਵਯੋਗਂ ਵਿਸਰ੍ਗਮ੍। ਨਵਾਕ੍ਸ਼ਰਾ ਬृਹਤੀ ਸਂਪ੍ਰਦਿष੍ਟਾ ਨਵੈਵ ਯੋਗੋ ਗਣਨਾਮੇਤਿ ਸ਼ਸ਼੍ਵਤ੍
ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਨੌ ਸਮਿਧਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਨੌ ਜੋੜਾਂ ਵਾਲੀ ਭੇਟ ਵੀ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਤੀ ਛੰਦ ਨੌ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਨੌ ਹੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਿਣਤੀ ਲਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦਿਸ਼ੋ ਦਸ਼ੋਕ੍ਤਾਃ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਲੋਕੇ ਸਹਸ੍ਰਮਾਹੁਰ੍ਦਸ਼ਪੂਰ੍ਣਂ ਸ਼ਤਾਨਿ। ਦਸ਼ੈਵ ਮਾਸਾਨ੍ਬਿਭ੍ਰਤਿ ਭਰ੍ਗਵਤ੍ਯੋ ਦਸ਼ੈਰਕਾ ਦਸ਼ਦਾਸ਼ਾ ਦਸ਼ਾਰ੍ਹਾਃ
ਮਾਨਵ ਲੋਕ ਵਿਚ ਦਸ ਦਿਸਾਵਾਂ ਆਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਹਜ਼ਾਰ ਦਸ ਗੁਣਾ ਸੌ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਗਵ ਵੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦਸ ਮਹੀਨੇ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਦਸ ਉਂਗਲਾਂ, ਦਸ ਦਾਨ, ਤੇ ਦਸ ਯੋਗ ਹਨ।
ਏਕਾਦਸ਼ੈਕਾਦਸ਼ਿਨਃ ਪਸ਼ੂਨਾ- ਮੇਕਾਦਸ਼ੈਵਾਤ੍ਰ ਭਵਨ੍ਤਿ ਯੂਪਾਃ। ਏਕਾਦਸ਼ ਪ੍ਰਾਣਭृਤਾਂ ਵਿਕਾਰਾ ਏਕਾਦਸ਼ੋਕ੍ਤਾ ਦਿਵਿ ਦੇਵੇषੁ ਰੁਦ੍ਰਾਃ
ਇਕਾਦਸ਼ੀਨ ਪਸ਼ੂ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਗਿਆਰਾਂ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਵੀ ਗਿਆਰਾਂ ਯੂਪਾ ਹਨ। ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਰੂਪ ਹਨ, ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਮਾਸਮਾਹੁ- ਰ੍ਜਗਤ੍ਯਾਃ ਪਾਦੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੈਵਾਕ੍ਸ਼ਰਾਣਿ। ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਹਃ ਪ੍ਰਾਕृਤੋ ਯਜ੍ਞ ਉਕ੍ਤੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਦਿਤ੍ਯਾਨ੍ਕਥਯਨ੍ਤੀਹ ਘੀਰਾਃ
ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿਚ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਗਤੀ ਛੰਦ ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਯਜਨ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏਤਾਵਦੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਰਰਾਮ ਵਨ੍ਦੀ ਸ਼੍ਲੋਕਸ੍ਯਾਰ੍ਧਂ ਵ੍ਯਾਜਹਾਰਾष੍ਟਵਕ੍ਰਃ
ਇੰਨੀ ਗੱਲ ਕਰ ਕੇ ਵੰਦੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰ ਨੇ ਅੱਧਾ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਿਆ।
ਤਤੋ ਮਹਾਨੁਦਤਿष੍ਠਨ੍ਨਿਨਾਦ- ਸ੍ਤੂष੍ਣੀਂਭੂਤਂ ਸੂਤਪੁਤ੍ਰਂ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ। ਅਧੋਮੁਖਂ ਧ੍ਯਾਨਪਰਂ ਤਦਾਨੀ- ਮष੍ਟਾਵਕ੍ਰਂ ਚਾਪ੍ਯੁਦੀਰ੍ਯਨ੍ਤਮੇਵ
ਫਿਰ, ਜਦ ਵੱਡੀ ਧੁਨ ਉਠੀ, ਰਥੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਹੋਇਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਮਗਨ ਤੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਲਿਆ। ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰ ਨੇ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।