ਅष੍ਟਾਵਕ੍ਰਃ ਕੇਨ ਚਾਸੌ ਬਭੂਵ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਮੇ ਲੋਮਸ਼ ਸ਼ਂਸ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮ੍
ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰ ਕਿਵੇਂ ਇੰਝ ਹੋਇਆ? ਲੋਮਸ਼ਾ, ਇਹ ਸਭ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸੋ।
ਉਦ੍ਦਾਲਕਸ੍ਯ ਨਿਯਤਃ ਸ਼ਿष੍ਯ ਏਕੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਕਹੋਲ਼ੇਤਿ ਬਭੂਵ ਰਾਜਨ੍। ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषੁਰਾਚਾਰ੍ਯਵਸ਼ਾਨੁਵਰ੍ਤੀ ਦੀਰ੍ਘ ਕਾਲਂ ਸੋऽਧ੍ਯਯਨਂ ਚਕਾਰ
ਉਦਾਲਕ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਠਵਾਨ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕਹੋਲ ਸੀ, ਰਾਜਾ; ਉਹ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਦਾ ਸੀ ਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਿਹਾ।
ਤਂ ਵੈ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਪਰ੍ਯਭਵਂਸ੍ਤੁ ਸ਼ਿਖਾ- ਸ੍ਤਂ ਚ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਂ ਗੁਰੁਃ ਸਃ। ਤਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਾਦਾਤ੍ਸਦ੍ਯ ਏਵ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਚ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਚ ਵੈ ਦੁਹਿਤਰਂ ਸ੍ਵਾਂ ਸੁਜਾਤਾਮ੍
ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਲਈ ਤੰਗ ਕੀਤਾ; ਇਹ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਗਿਆਨ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਚੰਗੀ ਕੁੜੀ ਵੀ ਵਿਆਹ ਲਈ ਦਿੱਤੀ।
ਤਸ੍ਯਾਂ ਗਰ੍ਭਃ ਸਮਭਵਦਗ੍ਨਿਕਲ੍ਪਃ ਸੋऽਧੀਯਾਨਂ ਪਿਤਰਮਥਾਭ੍ਯੁਵਾਚ। ਸਰ੍ਵਾਂ ਰਾਤ੍ਰਿਮਧ੍ਯਯਨਂ ਕਰੋषਿ ਨੇਦਂ ਪਿਤਃ ਸਮ੍ਯਗਿਵੋਪਵਰ੍ਤਤੇ
ਉਸ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਿਆ; ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਪਿਤਾ, ਇਹ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ।'
ਉਪਾਲਬ੍ਧਃ ਸ਼ਿष੍ਯਮਧ੍ਯੇ ਮਹਰ੍षਿਃ ਸ ਤਂ ਕੋਪਾਦੁਦਰਸ੍ਥਂ ਸ਼ਸ਼ਾਪ। ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਵਕ੍ਰਂ ਵਰ੍ਤਮਾਨੋ ਬ੍ਰਵੀषਿ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਕ੍ਰੋ ਭਵਿਤਾਸ੍ਯष੍ਟਧੈਵ
ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਡਾਂਟਿਆ ਗਿਆ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, 'ਜਦ ਤੂੰ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ ਟੇਢੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਅੱਠ ਥਾਂ ਟੇਢਾ ਹੋਵੇਂਗਾ।'
ਸ ਵੈ ਤਥਾ ਵਕ੍ਰ ਏਵਾਭ੍ਯਜਾਯ- ਦष੍ਟਾਵਕ੍ਰਃ ਪ੍ਰਥਿਤੋ ਮਾਨਵੇषੁ। ਅਸ੍ਯਾਸੀਦ੍ਵੈ ਮਾਤੁਲਃ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁਃ ਸ ਤੇਨ ਤੁਲ੍ਯੋ ਵਯਸਾ ਬਭੂਵ
ਉਹ ਇੰਝ ਹੀ ਟੇਢਾ ਜੰਮਿਆ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਦਾ ਮਾਮਾ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਉਮਰ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸਂਪੀਡ੍ਯਮਾਨਾ ਤੁ ਤਦਾ ਸੁਜਾਤਾ ਵਿਵਰ੍ਧਮਾਨੇਨ ਸੁਤੇਨ ਕੁਕ੍ਸ਼ੌ। ਉਵਾਚ ਭਰ੍ਤਾਰਮਿਦਂ ਰਹੋਗਤਾ ਪ੍ਰਸਾਦ੍ਯ ਹੀਨਾ ਵਸੁਨਾ ਧਨਾਰ੍ਥਿਨੀ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੁਜਾਤਾ, ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਮਿਲੀ। ਉਹ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਗਰੀਬੀ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕਥਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮ੍ਯਧੁਨਾ ਮਹਰ੍षੇ ਮਾਸਸ਼੍ਚਾਯਂ ਦਸ਼ਮੋ ਵਰ੍ਤਤੇ ਮੇ। ਨੈਵਾਸ੍ਤਿ ਮੇ ਵਸੁ ਕਿਂਚਿਤ੍ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਯੇਂਨਾਹਮੇਤਾਮਾਪਦਂ ਨਿਸ੍ਤਰੇਯਮ੍
ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਜੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ? ਇਹ ਦਸਵਾਂ ਮਹੀਨਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਨਾ ਧਨ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਾਂ।
ਉਕ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵੇਵਂ ਭਾਰ੍ਯਯਾ ਵੈ ਕਹੋਲ਼ੋ ਵਿਤ੍ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਜਨਕਮਥਾਭ੍ਯਗਚ੍ਛਤ੍। ਸ ਵੈ ਤਦਾ ਵਾਦਵਿਦਾ ਨਿਗृਹ੍ਯ ਨਿਮਜ੍ਜਿਤੋ ਵਨ੍ਦਿਨੇਹਾਪ੍ਸੁ ਵਿਪ੍ਰਃ
ਭਾਰਿਆ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਕਹੋਲੋ ਧਨ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਥੇ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਵਾਦ ਵਿਚ ਹਾਰ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਫੜ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁਬਾ ਦਿੱਤਾ।
ਉਦ੍ਦਾਲਕਸ੍ਤਂ ਤੁ ਤਦਾ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਸੂਤੇਨ ਵਾਦੇऽਪ੍ਸੁ ਨਿਮਜ੍ਜਿਤਂ ਤਥਾ। ਉਵਾਚ ਤਾਂ ਤਤ੍ਰਤਤਃ ਸੁਜਾਤ- ਮष੍ਟਵਕ੍ਰੇ ਗੂਹਿਤਵ੍ਯੋऽਯਮਰ੍ਥਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਉੱਦਾਲਕ ਨੇ ਰਥੀ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਕਹੋਲੋ ਵਾਦ ਵਿਚ ਹਾਰ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁਬ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉੱਦਾਲਕ ਨੇ ਸੁਜਾਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਗੱਲ ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰ ਨੂੰ ਲੁਕਾਈ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।'
ਰਰਕ੍ਸ਼ ਸਾ ਚਾਪਿ ਤਮਸ੍ ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਜਾਤੋऽਪ੍ਯਸੌ ਨੈਵ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਵਿਪ੍ਰਃ। ਉਦ੍ਦਾਲਕਂ ਪਿਤਰਂ ਸੋऽਭਿਮੇਨੇ ਤਥਾऽष੍ਟਾਵਕ੍ਰੋ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁਮ੍
ਸੁਜਾਤਾ ਨੇ ਉਸ ਗੁਪਤ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰ ਵਾਂਗ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਨਾ ਚਲਿਆ। ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰ ਨੇ ਉੱਦਾਲਕ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਮੰਨਿਆ, ਤੇ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ ਨੂੰ ਭਰਾ ਸਮਝਿਆ।
ਤਤੋ ਵਰ੍षੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ- ਰष੍ਟਾਵਕ੍ਰਂ ਪਿਤੁਰਙ੍ਕੇ ਨਿषਣ੍ਣਮ੍। ਅਪਾਕਰ੍षਦ੍ਗृਹ੍ਯਪਾਣੌ ਰੁਦਨ੍ਤਂ ਨਾਯਂ ਤਵਾਙ੍ਕਃ ਪਿਤੁਰਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਵਾਂਸ਼੍ਚ
ਫਿਰ, ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਸਾਲ, ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ ਨੇ ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਖਿੱਚਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੋਦ ਨਹੀਂ ਹੈ।'
ਯਤ੍ਤੇਨੋਕਤਂ ਦੁਰੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਤਦਾਨੀਂ ਹृਦਿ ਸ੍ਥਿਤਂ ਤਸ੍ਯ ਸੁਦੁਃਖਮਾਸੀਤ੍। ਗृਹਂ ਗਤ੍ਵਾ ਮਾਤਰਂ ਸੋऽਥ ਵਿਗ੍ਰਃ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛੇਦਂ ਕ੍ਵ ਨੁ ਤਾਤੋ ਮਮੇਤਿ
ਉਹ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਏ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘਣੀ ਦੁਖੀ ਹੋਈ। ਘਰ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਮਾਂ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, 'ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?'
ਤਤਃ ਸੁਜਾਤਾ ਪਰਮਾਰ੍ਤਰੂਪਾ ਸ਼ਾਪਾਦ੍ਭੀਤਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਸ੍ਯਾਚਚਕ੍ਸ਼ੇ। ਤਦ੍ਵੈ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂਸਰ੍ਵਮਾਜ੍ਞਾਯ ਰਾਤ੍ਰਾ- ਵਿਤ੍ਯਬ੍ਰਵੀਚ੍ਛ੍ਵੇਤਕੇਤੁਂ ਸ ਵਿਪ੍ਰਃ
ਤਦ ਸੁਜਾਤਾ, ਵੱਡੀ ਪੀੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਤੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਡਰੀ ਹੋਈ, ਸੱਚਾਈ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਗਚ੍ਛਾਵ ਯਜ੍ਞਂ ਜਨਕਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞੋ ਬਹ੍ਵਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਯਜ੍ਞਃ। ਸ਼੍ਰੋष੍ਯਾਵੋऽਤ੍ਰ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਵਿਵਾਦ- ਮਨ੍ਨਂ ਚਾਗ੍ਰ੍ਯਂ ਤਤ੍ਰਭੋਕ੍ਸ਼੍ਯਾਵਹੇ ਚ
ਆਓ, ਅਸੀਂ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਦੇ ਯਜਨ ਤੇ ਚੱਲੀਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਯਜਨ ਵੱਡੀਆਂ ਵਿਲੱਖਣਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਥੇ ਅਸੀਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਵਾਦ ਸੁਣਾਂਗੇ ਤੇ ਚੰਗਾ ਭੋਜਨ ਖਾਵਾਂਗੇ।
ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਤ੍ਵਂ ਚ ਭਵਿष੍ਯਤੇ ਨੌ ਸ਼ਿਵਸ਼੍ਚ ਸੌਮ੍ਯਸ਼੍ਚ ਹਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਘੋषਃ
ਉਥੇ ਸਾਨੂੰ ਸਮਝ ਆਵੇਗੀ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਸੁਰ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ।
ਤੌ ਜਗ੍ਮਤੁਰ੍ਮਾਤੁਲਭਾਗਿਨੇਯੌ ਯਜ੍ਞਂ ਸਮृਦ੍ਧਂ ਜਮਕਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞਃ। ਅष੍ਟਾਵਕ੍ਰਃ ਪਥਿ ਰਾਜ੍ਞਾ ਸਮੇਤ੍ਯ ਪ੍ਰੋਤ੍ਸਾਰ੍ਯਮਾਣੋ ਵਾਕ੍ਯਮਿਦਂ ਜਗਾਦ
ਮਾਮਾ ਤੇ ਭਾਨਜਾ ਇਕੱਠੇ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯਜਨ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਅਨ੍ਧਸ੍ਯ ਪਨ੍ਥਾ ਬਧਿਰਸ੍ਯ ਪਨ੍ਥਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਪਨ੍ਥਾ ਭਾਰਵਾਹਸ੍ਯ ਪਨ੍ਥਾਃ। ਰਾਜ੍ਞਃ ਪਨ੍ਥਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਨਾਸਮੇਤ੍ਯ ਸਮੇਤ੍ਯ ਤੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯੈਵ ਪਨ੍ਥਾਃ
ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਇਕ ਰਾਹ ਹੈ, ਬਹਿਰਿਆਂ ਲਈ ਇਕ ਰਾਹ ਹੈ, ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਇਕ ਰਾਹ ਹੈ, ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਕ ਰਾਹ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਦਾ ਰਾਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰਾਹ ਕਦੇ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਪਨ੍ਥਾ ਅਯਂ ਤੇऽਦ੍ਯ ਮਯਾ ਨਿਸृष੍ਟੋ ਯੇਨੇਚ੍ਛਸੇ ਤੇਨ ਕਾਮਂ ਵ੍ਰਜਸ੍ਵ। ਨ ਪਾਵਕੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਵੈ ਲਘੀਯਾ- ਨਿਨ੍ਦ੍ਰੋਪਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨਮਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਮ੍
ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਹ ਰਾਹ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਉਥੇ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈਂ। ਅੱਗ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ ਏਵਮੁਕ੍ਤੋ ਮਾਤੁਲੇਨੈਵ ਸਾਰ੍ਧਂ ਯਥੇष੍ਟਮਾਰ੍ਗੋ ਯਜ੍ਞਨਿਵੇਸ਼ਨਂ ਤਤ੍। ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਧਰ੍ਮੇਣ ਨਿਵਾਰਿਤਃ ਸਨ੍ ਦ੍ਵਾਰਿ ਦ੍ਵਾਃਸ੍ਥਂ ਵਾਕ੍ਯਮਿਦਂ ਬਭਾषੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਨਾਲ ਯਜਨ ਦੇ ਥਾਂ ਵੱਲ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲ ਪਏ। ਪਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਰੱਖਵਾਲੀ ਨੇ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਯਜ੍ਞਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਨ੍ਤੌ ਸ੍ਮ ਤਾਤ ਕੌਤੂਹਲਂ ਬਲਵਦ੍ਵੈ ਵਿਵृਦ੍ਧਮ੍। ਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਵਤਿਥੀ ਸਂਪ੍ਰਵੇਸ਼ਂ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਾਵਹੇ ਦ੍ਵਾਰਪਤੇ ਤਵਾਜ੍ਞਾਮ੍
ਅਸੀਂ ਯਜਨ ਦੇਖਣ ਆਏ ਹਾਂ, ਸੱਜਣੋ, ਸਾਡੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਈ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਆਏ ਹਾਂ, ਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਾਲੇ, ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ।
ਐਨ੍ਦ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨੇਰ੍ਯਜ੍ਞਦृਸ਼ਾਵਿਹਾਵਾਂ ਵਿਵਕ੍ਸ਼ੂ ਵੈ ਜਨਕੇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਦਿਦृਕ੍ਸ਼ੂ। ਨ ਵੈ ਕ੍ਰੁਧ੍ਯੋ ਵਨ੍ਦਿਨਾ ਚੋਤ੍ਤਮੇਨ ਸਂਯੋਜਯ ਦ੍ਵਾਰਪਾਲ ਕ੍ਸ਼ਣੇਨ
ਅਸੀਂ ਇੰਦਰਦਯੁਮਨ ਦੇ ਯਜਨ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਗਾਇਕ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਾਲੇ, ਸਾਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।
ਵਨ੍ਦੇਃ ਸਮਾਦੇਸ਼ਕਰਾ ਵਯਂ ਸ੍ਮ ਨਿਬੋਧ ਵਾਕ੍ਯਂ ਚ ਮਯੇਰ੍ਯਮਾਣਮ੍। ਨ ਵੈ ਬਾਲਾਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਵਿਪ੍ਰਾ ਵृਦ੍ਧਾ ਵਿਦਗ੍ਧਾਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਿਜਾਗ੍ਰ੍ਯਾਃ
ਅਸੀਂ ਗਾਇਕ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ: ਇੱਥੇ ਬੱਚੇ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੇ, ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਵੱਡੇ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੀ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਯਦ੍ਯਤ੍ਰਵृਦ੍ਧੇषੁ ਕृਤਃ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ੋ ਯੁਕ੍ਤਂ ਮਯਾ ਦ੍ਵਾਰਪਾਲ ਪ੍ਰਵੇष੍ਟੁਮ੍। ਵਯਂ ਹਿ ਵृਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚਰਿਤਵ੍ਰਤਾਸ਼੍ਚ ਵੇਦਪ੍ਰਭਾਵੇਨ ਸਮਨ੍ਵਿਤਾਸ਼੍ਚ
ਜੇ ਇੱਥੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਾਲੇ, ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ। ਅਸੀਂ ਵੱਡੇ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਾਂ, ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਾਂ।
ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਵਸ਼੍ਚਾਪਿ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਚ ਜ੍ਞਾਨਾਗਮੇ ਚਾਪਿ ਗਤਾਃ ਸ੍ਮ ਨਿष੍ਠਾਮ੍। ਨ ਬਾਲ ਇਤ੍ਯੇਵ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯਮਾਹੁ- ਰ੍ਬਾਲੋऽਪ੍ਯਗ੍ਨਿਰ੍ਦਹਤਿ ਸ੍ਪृਸ਼੍ਯਮਾਨਃ
ਅਸੀਂ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਬੱਚਾ ਨਾ ਸਮਝੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੱਚਾ ਵੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਛੂਹਣ 'ਤੇ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰਸ੍ਵਤੀਮੀਰਯ ਵੇਦ ਜੁष੍ਟਾ- ਮੇਕਾਕ੍ਸ਼ਰਾਂ ਬਹੁਰੂਪਾਂ ਵਿਰਾਜਮ੍। ਅਙ੍ਗਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸਮਵੇਕ੍ਸ਼ਸ੍ਵ ਬਾਲਂ ਕਿਂ ਸ਼੍ਲਾਘਸੇ ਦੁਰ੍ਲਭਾ ਵਾਦਸਿਦ੍ਧਿਃ
ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਇਕ ਅੱਖਰ ਵਾਲੀ, ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਸੱਦਾ। ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਸਮਝੋ—ਫਿਰ ਕਿਉਂ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਵਾਦ ਵਿਚ ਜਿੱਤਣਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ।
ਨ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਕਾਯਵृਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਿਵृਦ੍ਧਿ- ਰ੍ਯਥਾऽष੍ਠੀਲਾ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੇਃ ਸਂਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਾਃ। ਹ੍ਰਸ੍ਵੋऽਲ੍ਪਕਾਯਃ ਫਲਿਤੋ ਵਿਵृਦ੍ਧੋ ਯਸ਼੍ਚਾਫਲਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨ ਵृਦ੍ਧਭਾਵਃ
ਸਰੀਰ ਦੀ ਵਧੋ-ਵਧੀ ਤੋਂ ਪੱਕਾਪਣ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਲਮਲ ਦਾ ਰੁੱਖ ਵੱਡਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਪਰ ਫਲ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਰ ਫਲਦਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਪੱਕਾ ਹੈ; ਜੇ ਫਲ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ।
ਵृਦ੍ਧੇਭ੍ਯ ਏਵੇਹ ਮਤਿਂ ਸ੍ਮ ਬਾਲਾ ਗृਹ੍ਣਨ੍ਤਿ ਕਾਲੇਨ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵृਦ੍ਧਾਃ। ਨ ਹਿ ਜ੍ਞਾਤੁਮਲ੍ਪਕਾਲੇਨ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਬਾਲਃ ਸ੍ਥਵਿਰ ਇਵ ਪ੍ਰਭਾषਸੇ
ਬੱਚੇ ਵੱਡਿਆਂ ਤੋਂ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਆਪ ਵੀ ਪੱਕੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ—ਤਾਂ ਤੂੰ, ਬੱਚਾ ਹੋ ਕੇ, ਵੱਡਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕਿਉਂ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
ਨ ਤੇਨ ਸ੍ਥਵਿਰੋ ਭਵਤਿ ਯੇਨਾਸ੍ਯ ਪਲਿਤਂ ਸ਼ਿਰਃ। ਬਾਲੋਪਿ ਯਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਤਿ ਤਂ ਦੇਵਾਃ ਸ੍ਥਵਿਰਂ ਵਿਦੁਃ
ਸਿਰ ਚਿੱਟਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ; ਜੇ ਬੱਚਾ ਸਮਝ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਨ ਹਾਯਨੈਰ੍ਨ ਪਲਿਤੈਰ੍ਨ ਵਿਤ੍ਤੈਰ੍ਨ ਚ ਬਨ੍ਧੁਭਿਃ। ऋषਯਸ਼੍ਚਕ੍ਰਿਰੇ ਧਰ੍ਮਂ ਯੋऽਨੂਚਾਨਃ ਸ ਨੋ ਮਹਾਨ੍
ਨਾ ਉਮਰ ਨਾਲ, ਨਾ ਚਿੱਟੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਧਨ ਨਾਲ, ਨਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਧਰਮ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ; ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ।