ਦਹ੍ਯਮਾਨਃ ਸ ਸ਼ੋਕੇਨ ਦਿਵਾਰਾਤ੍ਰਮਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਃ। ਨਿਸ਼ਾਕਾਲੇ ਸ੍ਮਰਂਸ੍ਤਸ੍ਯਾਃ ਸ਼੍ਲੋਕਮੇਕਂ ਸ੍ਮ ਗਾਯਤਿ
ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਸੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਦਿਨ ਰਾਤ ਬਿਨਾ ਥੱਕੇ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਤੇ ਇੱਕ ਹੀ ਸ਼ਲੋਕ ਗਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਵਿਭ੍ਰਮਨ੍ਮਹੀਂ ਸਰ੍ਵਾਂ ਕ੍ਵਚਿਦਾਸਾਦ੍ਯ ਕਿਂਚਨ। ਵਸਤ੍ਯਨਰ੍ਹਸ੍ਤਦ੍ਦੁਃਖਂ ਭੂਯ ਏਵਾਨੁਸਂਸ੍ਮਰਨ੍
ਉਹ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਦਾ, ਕਦੇ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਠਹਿਰ ਜਾਂਦਾ, ਪਰ ਜੋ ਦੁੱਖ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਅਣਛੋਹਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਾ ਤੁ ਤਂ ਪੁਰੁषਂ ਨਾਰੀ ਕृਚ੍ਛੇऽਪ੍ਯਨੁਗਤਾ ਵਨੇ। ਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਤੇਨਾਲ੍ਪਭਾਗ੍ਯੇਨ ਦੁष੍ਕਰਂ ਯਦਿ ਜੀਵਤਿ
ਉਹ ਔਰਤ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਸਹਿ ਕੇ ਚੱਲੀ, ਉਸ ਮੰਦੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਜੇ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਜਿਉਂਦੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਏਕਾ ਬਾਲਾऽਨਭਿਜ੍ਞਾ ਚ ਮਾਰ੍ਗਮਾਣਾऽਤਥੋਚਿਤਾ। ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਪਿਪਾਸਾਪਰੀਤਾਙ੍ਗੀ ਦੁष੍ਕਰਂ ਯਦਿ ਜੀਵਤਿ
ਉਹ ਇਕੱਲੀ, ਨੌਜਵਾਨ, ਅਣਜਾਣ, ਰਸਤਾ ਲੱਭਦੀ, ਅਜਿਹੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੀ ਆਦੀ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ—ਜੇ ਉਹ ਜਿਉਂਦੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਸ਼੍ਵਾਪਦਾਚਰਿਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਨੇ ਮਹਤਿ ਦਾਰੁਣੇ। ਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਤੇਨਾਲ੍ਪਭਾਗ੍ਯੇਨ ਮਨ੍ਦਪ੍ਰਜ੍ਞੇਨ ਮਾਰਿष
ਉਹ ਮੰਦੇ ਭਾਗਾਂ ਤੇ ਮੰਦੇ ਅਕਲ ਵਾਲੇ ਨੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਉਹ ਵੱਡੇ, ਡਰਾਉਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਾਨਵਰ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਨੈषਧੋ ਰਾਜਾ ਦਮਯਨ੍ਤੀਮਨੁਸ੍ਮਰਨ੍। ਅਜ੍ਞਾਤਵਾਸਂ ਨ੍ਯਵਸਦ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨਵੇਸ਼ਨੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨੈਸ਼ਧ ਰਾਜਾ ਨਲ, ਦਮਯੰਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਅਣਜਾਣ ਬਣ ਕੇ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਹृਤਰਾਜ੍ਯੇ ਨਲੇ ਭੀਮਃ ਸਭਾਰ੍ਯੇऽਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਗਤੇ। `ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਬਹੁਸ਼ਃ ਸਹਾਮਾਤ੍ਯੈਰ੍ਨਰਾਧਿਪਃ
ਜਦ ਨਲ ਤੋਂ ਰਾਜ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਅਣਦੇਖਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਭੀਮ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ।
ਸਮਾਹੂਯ ਦ੍ਵਿਜਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨਿਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍। ਅਗ੍ਰਹਾਰਂ ਚ ਦਾਸ੍ਯਾਮਿਗ੍ਰਾਮਂ ਨਗਰਸਂਮਿਤਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਆਖਿਆ: 'ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇ, ਦਾਨ ਵਿਚ ਦੇਵਾਂਗਾ।'
ਦਮਯਨ੍ਤੀਂ ਨਲਂ ਚੈਵ ਪਰ੍ਯਨ੍ਵੇषਤਿ ਯੋ ਦ੍ਵਿਜਃ। ਗਵਾਂ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਦਾਤਾ ਤਸ੍ਮੈ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯੇ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਕੋਈ ਦਮਯੰਤੀਆਂ ਤੇ ਨਲ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇਗਾ, ਉਸ ਦੋਵੇਂ ਜਨਿਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੁਜਾਤੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਲੱਖ ਗਾਂ ਦਿਵਾਂਗਾ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਸਮਾਹੂਯ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਨ੍। ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਤਦਾ ਤਯੋਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯਾ
ਇਹ ਗੱਲ ਆਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸਂਦਿਦੇਸ਼ ਚ ਤਾਨ੍ਭੀਮੋ ਵਸੁ ਦਤ੍ਤਾ ਚ ਪੁष੍ਕਲਮ੍। ਮृਗਯਧ੍ਵਂ ਨਲਂ ਚੈਵ ਦਮਯਨ੍ਤੀਂ ਚ ਮੇ ਸੁਤਾਮ੍
ਭੀਮ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਧਨ ਦੇ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੀ ਧੀ ਦਮਯੰਤੀਆਂ ਤੇ ਨਲ ਨੂੰ ਲੱਭੋ।"
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਕਰ੍ਮਣਿ ਨਿष੍ਪਨ੍ਨੇ ਵਿਜ੍ਞਾਤੇ ਨਿषਧਾਧਿਪੇ। ਗਵਾਂ ਸਹਸ੍ਰਂ ਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਯੋ ਵਸ੍ਤਾਵਾਨਯਿष੍ਯਤਿ
ਜਦ ਇਹ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤੇ ਨਿਸ਼ਧ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਵੇਗਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਦਿਵਾਂਗਾ।
ਅਗ੍ਰਹਾਰਾਂਸ਼੍ਚ ਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਗ੍ਰਾਮਂ ਨਗਰਸਂਮਿਤਮ੍। ਹਿਰਣ੍ਯਂਚ ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਚ ਦਾਸੀਦਾਸਂ ਤਥੈਵ
ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਲਾਗਤ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ, ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪਿੰਡ, ਸੋਨਾ-ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਨੌਕਰ-ਚਾਕਰ ਵੀ ਦਿਵਾਂਗਾ।
ਨ ਚੇਚ੍ਛਕ੍ਯਾਵਿਹਾਨੇਤੁਂ ਦਮਯਨ੍ਤੀ ਨਲੋऽਪਿ ਵਾ। ਜ੍ਞਾਤਮਾਤ੍ਰੇऽਪਿ ਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਗਵਾਂ ਦਸ਼ਸ਼ਤਂ ਧਨਮ੍
ਜੇ ਦਮਯੰਤੀਆਂ ਜਾਂ ਨਲ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਨਾ ਲਿਆ ਸਕੇ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਤੇ ਧਨ ਦਿਵਾਂਗਾ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਯਯੁਰ੍ਹृष੍ਟਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਸਰ੍ਵਤੋ ਦਿਸ਼ਮ੍। ਪੁਰਰਾष੍ਟ੍ਰਾਣਿ ਚਿਨ੍ਵਨ੍ਤੋ ਨੈषਧਂ ਸਹ ਭਾਰ੍ਯਯਾ। ਨੈਵ ਕ੍ਵਾਪਿ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਨਲਂ ਵਾ ਭੀਮਪੁਤ੍ਰਿਕਾਮ੍
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਨਿਕਲ ਪਏ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਲ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਲ ਜਾਂ ਭੀਮ ਦੀ ਧੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।
ਤਤਸ਼੍ਚੇਦਿਪੁਰੀਂ ਰਮ੍ਯਾਂ ਸੁਦੇਵੋ ਨਾਮ ਵੈ ਦ੍ਵਿਜਃ। ਵਿਚਿਨ੍ਵਾਨੋऽਥ ਵੈਦਰ੍ਭੀਮਪਸ਼੍ਯਦ੍ਰਾਜਵੇਸ਼੍ਮਨਿ
ਫਿਰ ਚੇਦੀ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ, ਸੁਦੇਵ ਨਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਖੋਜ ਕਰਦਿਆਂ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਵਿਦਰਭ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ।
ਤਯੈਵ ਰਾਜਮਾਤਾ ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਪਰ੍ਯਵੇषਯਤ੍। ਭੋਜਨਾਰ੍ਥੇ ਸੁਦੇਵੋऽਪਿ ਤਤ੍ਰੈਵ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਹ
ਉਥੇ ਰਾਣੀ ਮਾਂ ਨੇ ਸੁਨੰਦਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ, ਤੇ ਸੁਦੇਵ ਵੀ ਉਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਕृਸ਼ਾਂ ਵਿਵਰ੍ਣਾਂ ਮਲਿਨਾਂ ਭਰ੍ਤृਸ਼ੋਕਪਰਾਯਣਾਮ੍। ਪੁਣ੍ਯਾਹਵਾਚਨੇ ਰਾਜ੍ਞਃ ਸੁਨਨ੍ਦਾਸਹਿਤਾਂ ਸ੍ਥਿਤਾਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਪੀਲੀ, ਗੰਦੀ ਤੇ ਪਤੀ ਦੇ ਗਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਸੁਨੰਦਾ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਸੀ।
ਮਨ੍ਦਂ ਪ੍ਰਖ੍ਯਾਯਮਾਨੇਨ ਰੂਪੇਣਾਪ੍ਰਤਿਮੇਨ ਤਾਮ੍। ਨਿਬਦ੍ਧਾਂ ਧੂਮਜਾਲੇਨ ਪ੍ਰਭਾਮਿਵ ਵਿਭਾਵਸੋਃ
ਉਸ ਦੀ ਸੋਹਣੀਅਤ ਮੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਧੂੰਏਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਚਾਨਣ।
ਤਾਂ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ੀਮਧਿਕਂ ਮਲਿਨਾਂ ਕृਸ਼ਾਮ੍। ਤਰ੍ਕਯਾਮਾਸ ਭੈਮੀਤਿ ਕਾਰਣੈਰੁਪਪਾਦਯਨ੍
ਉਸ ਨੂੰ ਚੌੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਗੰਦੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਭੀਮ ਦੀ ਧੀ ਹੀ ਹੈ।
ਯਥੇਯਂ ਮੇ ਪੁਰਾ ਦृष੍ਟਾ ਤਥਾਰੂਪੇਯਮਙ੍ਗਨਾ। ਕृਤਾਰ੍ਥੋਸ੍ਮ੍ਯਦ੍ਯ ਦृष੍ਟ੍ਵੇਮਾਂ ਲੋਕਕਾਨ੍ਤਾਮਿਵ ਸ਼੍ਰਿਯਂ
ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਔਰਤ ਹੁਣ ਵੀ ਓਹੀ ਹੈ; ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਕismet ਵਰਗੀ ਇਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪੂਰ੍ਣਚਨ੍ਦ੍ਰਾਨਨਾਂ ਸ਼੍ਯਾਮਾਂ ਚਾਰੁਵृਤ੍ਤਪਯੋਧਰਾਮ੍। ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੀਂ ਪ੍ਰਭਯਾ ਦੇਵੀਂ ਸਰ੍ਵਾਵਿਤਿਮਿਰਾ ਦਿਸ਼ਃ
ਇਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਰਗਾ, ਰੰਗ ਸਲੇਟੀ, ਛਾਤੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਗੋਲ, ਕਦੇ ਇਹ ਆਪਣੀ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੇਵੀ।
ਚਾਰੁਪਦ੍ਮਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ੀਂ ਮਨ੍ਮਥਸ੍ਯ ਰਤੀਮਿਵ। ਇष੍ਟਾਂ ਸਮਸ੍ਤਲੋਕਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਣਚਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਭਾਮਿਵ
ਇਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ, ਮਨਮਥ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਰਤੀ ਵਰਗੀ, ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਚਾਹਤ, ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਰਗੀ ਚਮਕ।
ਵਿਦਰ੍ਭਸਰਸਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੈਵਦੋषਾਦਿਵੋਦ੍ਧृਤਾਮ੍। ਮਲਪਙ੍ਕਾਨੁਲਿਪ੍ਤਾਙ੍ਗੀਂ ਪ੍ਰਮ੍ਲਾਨਾਂ ਨਲਿਨੀਮਿਵ
ਹੁਣ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੁੱਖ ਕਾਰਨ ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਝੀਲ ਤੋਂ ਕੱਢ ਲਈ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਦੇ ਅੰਗ ਮੈਲ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਮੁਰਝਾਈ ਹੋਈ ਕਮਲ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਪੌਰ੍ਣਮਾਸੀਮਿਵ ਨਿਸ਼ਾਂ ਰਾਹੁਗ੍ਰਸ੍ਤਨਿਸ਼ਾਕਰਾਮ੍। ਪਤਿਸ਼ੋਕਾਕੁਲਾਂ ਦੀਨਾਂ ਕृਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੋਤਾਂ ਨਦੀਮਿਵ
ਪੂਰਨਮਾਸ ਦੀ ਰਾਤ ਵਰਗੀ, ਜਿਸਦਾ ਚੰਦ ਰਾਹੂ ਨੇ ਡੁੰਘ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਤੀ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਦਰਿਆ ਵਰਗੀ।
ਵਿਧ੍ਵਸ੍ਤਪਰ੍ਣਕਮਲਾਂ ਵਿਤ੍ਰਾਸਿਤਵਿਹਂਗਮਾਮ੍। ਹਸ੍ਤਿਹਸ੍ਤਪਰਿਕ੍ਲਿष੍ਟਾਂ ਵ੍ਯਾਕੁਲਾਮਿਵ ਪਦ੍ਮਿਨੀਮ੍
ਜਿਸ ਤਲਾਬ ਦੇ ਪੱਤੇ ਤੇ ਕਮਲ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣ, ਪੰਛੀ ਡਰ ਕੇ ਉੱਡ ਗਏ ਹੋਣ, ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੁੰਡ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤਲਾਬ ਜਿਵੇਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਸੁਕੁਮਾਰੀਂ ਸੁਜਾਤਾਙ੍ਗੀਂ ਰਤ੍ਨਗਰ੍ਭਗृਹੋਚਿਤਾਮ੍। ਦਹ੍ਯਮਾਨਾਮਿਵਾਰ੍ਕੇਣ ਮृਣਾਲੀਮਿਵ ਚੋਦ੍ਧृਤਾਮ੍
ਨਾਜੁਕ ਤੇ ਉੱਚੀ ਜਾਤ ਵਾਲੀ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਘਰ ਦੀ ਆਦਤ ਵਾਲੀ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਾਪ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਹੋਈ ਲਗਦੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪੋਖ ਤੋਂ ਉਖਾੜੀ ਹੋਈ ਕਮਲ ਦੀ ਡੰਡੀ।
ਰੂਪੌਦਾਰ੍ਯਗੁਣੋਪੇਤਾਂ ਮਣ੍ਡਨਾਰ੍ਹਾਮਮਣ੍ਡਿਤਾਮ੍। ਚਨ੍ਦ੍ਰਲੇਖਾਮਿਵ ਨਵਾਂਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਨੀਲਾਭ੍ਰਸਂਵृਤਾਮ੍
ਸੁੰਦਰਤਾ, ਵਡਿਆਈ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਜਾਵਟ ਦੇ ਯੋਗ ਪਰ ਅਸਜੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਨੀਲੇ ਬੱਦਲ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਨਵੀਂ ਚੰਦ ਦੀ ਕਿਰਣ ਵਾਂਗ ਲਗਦੀ ਸੀ।
ਕਾਮਭੋਗੈਃ ਪ੍ਰਿਯੈਰ੍ਹੀਨਾਂ ਹੀਨਾਂ ਬਨ੍ਧੁਜਨੇਨ ਚ। ਦੇਹਂ ਧਾਰਯਤੀਂ ਦੀਨਂ ਭਰ੍ਤृਦਰ੍ਸ਼ਨਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯਾ
ਇੱਛਾ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਤੇ ਪਿਆਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ, ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪਤੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲ ਰਹੀ ਸੀ।
ਭਰ੍ਤਾ ਨਾਮ ਪਰਂ ਨਾਰ੍ਯਾ ਭੂषਣਂ ਭੂषਣੈਰ੍ਵਿਨਾ। ਏषਾ ਹਿ ਰਹਿਤਾ ਤੇਨ ਸ਼ੋਭਮਾਨਾ ਨ ਸ਼ੋਭਤੇ
ਇਕ ਔਰਤ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗਹਣਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਗਹਣਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵੀ। ਉਹ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਚਮਕਦੀ ਨਹੀਂ।