ਤਂ ਧਰ੍ਮਰਾਜੋ ਵਿਮਨਾ ਇਵਾਬ੍ਰਵੀ- ਤ੍ਸਰ੍ਵੇ ਹ੍ਰਿਯਾ ਸਨ੍ਤਿ ਤਪਸ੍ਵਿਨੋऽਮੀ। ਭਵਾਨਿਦਂ ਕਿਂ ਸ੍ਮਯਤੀਵ ਹृष੍ਟ- ਸ੍ਤਪਸ੍ਵਿਨਾਂ ਪਸ਼੍ਯਤਾਂ ਮਾਮੁਦੀਕ੍ਸ਼੍ਯ
ਫਿਰ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਥੋੜਾ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ, ਕਿਹਾ: 'ਇਹ ਸਭ ਤਪਸਵੀ ਇੱਥੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਹਨ; ਪਰ ਤੁਸੀਂ, ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਹੱਸ ਰਹੇ ਹੋ?'
ਨ ਤਾਤ ਹृष੍ਯਾਮਿ ਨ ਚ ਸ੍ਮਯਾਮਿ ਪ੍ਰਹਰ੍षਜੋ ਮਾਂ ਭਜਤੇਨ ਦਰ੍ਪਃ। ਤਵਾਪਦਂ ਤ੍ਵਦ੍ਯ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਰਾਮਂ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤਂ ਦਾਸ਼ਰਥਿਂ ਸ੍ਮਰਾਮਿ
‘ਨਹੀਂ, ਪਿਆਰੇ, ਮੈਂ ਨਾਂ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ, ਨਾਂ ਹੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਕੋਈ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਪਰ ਤੇਰੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸੱਚਾ, ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।’
ਸ ਚਾਪਿ ਰਾਜਾ ਸਹ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਵਨੇ ਨਿਵਾਸਂ ਪਿਤੁਰੇਵ ਸ਼ਾਸਨਾਤ੍। ਧਨ੍ਵੀ ਚਰਨ੍ਪਾਰ੍ਥ ਮਯੈਵ ਦृष੍ਟੋ ਗਿਰੇ ਪੁਰਾ ऋष੍ਯਮੂਕਸ੍ਯ ਸਾਨੌ
ਉਹ ਰਾਜਾ ਵੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ; ਧਨੁਧਾਰੀ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵੇਖਿਆ ਸੀ।
ਸਹਸ੍ਰਨੇਤ੍ਰਪ੍ਰਤਿਮੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਯਮਸ੍ਯ ਨੇਤਾ ਨਮੁਚੇਸ਼੍ਚ ਹਨ੍ਤਾ। ਪਿਤੁਰ੍ਨਿਦੇਸ਼ਾਦਨਘਃ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਂ ਚਰਨ੍ਵਨੇ ਦਾਸ਼ਰਥਿਸ਼੍ਚਕਾਰ
ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਯਮ ਦਾ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਨਾਮੁਚੀ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਸੀ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਸੀ।
ਸ ਚਾਪਿ ਸ਼ਕ੍ਰਸ੍ ਸਮਪ੍ਰਭਾਵੋ ਮਹਾਨੁਭਾਵਃ ਸਮਰੇष੍ਵਜੇਯਃ। ਵਿਹਾਯ ਭੋਗਾਨਚਰਦ੍ਵਨੇषੁ ਨੇਸ਼ੇ ਬਲਸ੍ਯੇਤਿ ਚਰੇਦਧਰ੍ਮਮ੍
ਉਹ ਮਹਾਨ, ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਜੈਯ, ਆਨੰਦ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ; ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ 'ਤੇ ਨਾਂ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦਾ, ਸਦਾ ਧਰਮ 'ਤੇ ਚਲਦਾ ਸੀ।
ਭਾਪਾਸ਼੍ਚ ਨਾਭਾਗਭਗੀਰਥਾਦਯੋ ਮਹੀਮਿਮਾਂ ਸਾਗਰਾਨ੍ਤਾਂ ਵਿਜਿਤ੍ਯ। ਸਤ੍ਯੇਨ ਤੇऽਪ੍ਯਜਯਸ੍ਤਾਤ ਲੋਕਾ- ਨ੍ਨੇਸ਼ੇ ਬਲਸ੍ਯੇਤਿ ਚਰੇਦਧਰ੍ਮਮ੍
ਭਾਪਾ, ਨਭਾ, ਭਾਗੀਰਥ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਧਰਤੀ ਜਿੱਤੀ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ; ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ 'ਤੇ ਨਾਂ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ, ਸਦਾ ਧਰਮ 'ਤੇ ਚਲਦੇ।
ਅਲਰ੍ਕਮਾਹੁਰ੍ਨਵਰ੍ਯ ਸਨ੍ਤਂ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤਂ ਕਾਸ਼ਿਕਰੂਸ਼ਰਾਜਮ੍। ਵਿਹਾਯ ਰਾਜ੍ਯਾਨਿ ਵਸੂਨਿ ਚੈਵ ਨੇਸ਼ੇ ਬਲਸ੍ਯੇਤਿ ਚਰੇਦਧਰ੍ਮਮ੍
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਲਰਕ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਸੱਚਾ ਕਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕੁਰੂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਰਾਜ ਅਤੇ ਧਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਸ਼ਕਤੀ 'ਤੇ ਨਾਂ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦਾ, ਸਦਾ ਧਰਮ 'ਤੇ ਚਲਦਾ ਸੀ।
ਧਾਤ੍ਰਾ ਵਿਧਿਰ੍ਯੋ ਵਿਹਿਤਃ ਪੁਰਾਣੈ- ਸ੍ਤਂ ਪੂਜਯਨ੍ਤੋ ਨਰਵਰ੍ਯ ਸਨ੍ਤਃ। ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਃ ਪਾਰ੍ਥ ਦਿਵਿ ਪ੍ਰਭਾਨ੍ਤਿ ਨੇਸ਼ੇ ਬਲਸ੍ਯੇਤਿ ਚਰੇਦਧਰ੍ਮਮ੍
ਉਹ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਧਾਤਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਪੁਰਾਣੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਸਤਕਾਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ 'ਤੇ ਨਾਂ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ, ਸਦਾ ਧਰਮ 'ਤੇ ਚਲਦੇ।
ਮਹਾਬਲਾਨ੍ਪਰ੍ਵਤਕੂਟਮਾਤ੍ਰਾ- ਨ੍ਵਿषਾਣਿਨਃ ਪਸ਼੍ਯ ਗਜਾਨ੍ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰ। ਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ਨਿਦੇਸ਼ੇ ਨਰਵਰ੍ਯ ਧਾਤੁ- ਰ੍ਨੇਸ਼ੇ ਬਲਸ੍ਯੇਤਿ ਚਰੇਦਧਰ੍ਮਮ੍
ਵੇਖੋ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ ਹਨ, ਦੰਦ ਵਾਲੇ, ਧਾਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਖੜੇ ਹਨ; ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ 'ਤੇ ਨਾਂ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ, ਸਦਾ ਧਰਮ 'ਤੇ ਚਲਦੇ।
ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੂਤਾਨਿ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਪਸ਼੍ਯ ਤਥਾ ਯਥਾਵਦ੍ਵਿਹਿਤਂ ਵਿਧਾਤ੍ਰਾ। ਸ੍ਵਯੋਨਿਤਃ ਕਰ੍ਮ ਸਦਾਚਰਨ੍ਤਿ ਨੇਸੇ ਬਲਸ੍ਯੇਤਿ ਚਰੇਦਧਰ੍ਮਮ੍
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਜੋ ਧਾਤਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਤੋਂ, ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ 'ਤੇ ਨਾਂ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ, ਸਦਾ ਧਰਮ 'ਤੇ ਚਲਦੇ।
ਸਤ੍ਯੇਨਂ ਧਰ੍ਮੇਣ ਯਥਾਰ੍ਹਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਹ੍ਰਿਯਾ ਤਥਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨ੍ਯਤੀਤ੍ਯ। ਯਸ਼ਸ਼੍ਚ ਤੇਜਸ਼੍ਚ ਤਵਾਪਿ ਦੀਪ੍ਤਂ ਵਿਭਾਵਸੋਰ੍ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯੇਵ ਪਾਰ੍ਤ
ਸੱਚ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਜਿਉਣ ਨਾਲ, ਤੇ ਲਜਜਾ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਿਆ ਹੈਂ; ਤੇਰੀ ਇਜ਼ਤ ਤੇ ਚਮਕ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਅੱਗ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰੌਣਕ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਂ ਚ ਮਹਾਨੁਭਾਵ ਕृਚ੍ਛ੍ਰਂ ਵਨੇ ਵਾਸਮਿਮਂ ਨਿਰੂष੍ਯ। ਤਤਃ ਸ਼੍ਰਿਯਂ ਤੇਜਸਾ ਤੇਨ ਦੀਪ੍ਤਾ- ਮਾਦਾਸ੍ਵਸੇ ਪਾਰ੍ਥਿਵ ਕੌਰੇਵਭ੍ਯਃ
ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਜੀਵਨ ਸਹਿ ਲਿਆ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਉਸੇ ਚਮਕ ਨਾਲ ਤੂੰ ਕੌਰਵਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰੇਗਾ, ਹੇ ਰਾਜਾ।
ਤਮੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ ਮਹਰ੍षਿ- ਸ੍ਤਪਸ੍ਵਿਮਧ੍ਯੇ ਸਹਿਤਂ ਸੁਹृਦ੍ਧਿਃ। ਆਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਧੌਮ੍ਯਂ ਸਹਿਤਾਂਸ਼੍ਚ ਪਾਰ੍ਥਾਂ- ਸ੍ਤਤਃ ਪ੍ਰਤਸ੍ਥੇ ਦਿਸ਼ਮੁਤ੍ਤਰਾਂ ਸਃ
ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਵੱਡਾ ਰਿਸ਼ੀ ਜੋ ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿਚ ਮਿੱਤਰ ਸੀ, ਧੌਮਯਾ ਤੇ ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।
ਤਤੋ ਵਨਗਤਾਃ ਪਾਰ੍ਥਾਃ ਸਾਯਾਹ੍ਨੇ ਸਹ ਕृष੍ਣਯਾ। ਉਪਵਿष੍ਟਾਃ ਕਥਾਸ਼੍ਚਕ੍ਰੁਰ੍ਦੁਃਖਸ਼ੋਕਪਰਾਯਣਾਃ
ਫਿਰ, ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ, ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਗਏ ਤੇ ਦੁੱਖ-ਗ਼ਮ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
ਪ੍ਰਿਯਾ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਨੀਯਾ ਚ ਪਣ੍ਡਿਤਾ ਚ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ। ਅਥ ਕृष੍ਣਾ ਧਰ੍ਮਰਾਜਮਿਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਪਿਆਰੀ, ਸੋਹਣੀ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਸੀ, ਧਰਮਰਾਜ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ।
ਨ ਨੂਨਂ ਤਸ੍ਯ ਪਾਪਸ੍ਯ ਦੁਃਖਮਸ੍ਮਾਸੁ ਕਿਂਚਨ। ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਧਾਰ੍ਤਰਾष੍ਟ੍ਰਸ੍ਯ ਨृਸ਼ਂਸਸ੍ਯ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਃ
ਉਹ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਮਾੜਾ ਤੇ ਕ੍ਰੂਰ ਹੈ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਰਤਾ ਭੀ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ।
ਯਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਰਾਜਨ੍ਮਯਾ ਸਾਰ੍ਧਮਜਿਨੈਃ ਪ੍ਰਤਿਵਾਸਿਤਮ੍। ਵਨਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਦੁष੍ਟਾਤ੍ਮਾ ਨਾਨ੍ਵਤਪ੍ਯਤ ਦੁਰ੍ਮਤਿਃ
ਉਹ ਮਾੜਾ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਤੈਨੂੰ, ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਅਜਿਨਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਕੇ, ਰਤਾ ਭੀ ਪਛਤਾਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਆਯਸਂ ਹृਦਯਂ ਨੂਨਂ ਤਸ੍ਯ ਦੁष੍ਕृਤਕਰ੍ਮਣਃ। ਯਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਧਰ੍ਮਪਰਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਰੂਕ੍ਸ਼ਾਣ੍ਯਸ਼੍ਰਾਵਯਤ੍ਤਦਾ। `ਵਚਨਾਨ੍ਯਪਰੋਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਦੁਰ੍ਵਾਚ੍ਯਾਨਿ ਚ ਸਂਸਦਿ
ਉਹ ਮਾੜਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ, ਧਰਮ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕਠੋਰ ਤੇ ਅਣਸੁਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਾਈਆਂ, ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਪੱਕਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਸੁਖੋਚਿਤਮਦੁਃਖਾਰ੍ਹਂ ਦੁਰਾਤ੍ਮਾ ਸਸੁਹृਦ੍ਗਣਃ। ਈਦृਸ਼ਂ ਦੁਃਖਮਾਨੀਯ ਮੋਦਤੇ ਪਾਪਪੂਰੁषਃ
ਉਹ ਮਾੜਾ ਮਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਤੈਨੂੰ, ਜੋ ਆਰਾਮ ਦੇ ਆਦੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਲਾਇਕ ਨਹੀਂ, ਐਸਾ ਦੁੱਖ ਦੇ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਚਤੁਰ੍ਣਾਮੇਵ ਪਾਪਾਨਾਮਸ੍ਰਂ ਨ ਪਤਿਤਂ ਤਦਾ। ਤ੍ਵਯਿ ਭਾਰਤ ਨਿष੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਵਨਾਯਾਜਿਨਵਾਸਸਿ
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਜਦ ਤੂੰ ਅਜਿਨਾ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਚਾਰ ਮਾੜਿਆਂ ਦੇ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਹੰਝੂ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਿਆ।
ਦੁਰ੍ਯੋਧਨਸ੍ਯ ਕਰ੍ਣਸ੍ਯ ਸ਼ਕੁਨੇਸ਼੍ਚ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਃ। ਦੁਰ੍ਭ੍ਰਾਤੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚੋਗ੍ਰਸ੍ਯ ਰਾਜਨ੍ਦੁਃਖਸ਼ਾਸਨਸ੍ਯ ਚ
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਚਾਰ ਹਨ — ਦੁਰਯੋਧਨ, ਕਰਣ, ਮਾੜਾ ਮਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ਕੁਨੀ, ਤੇ ਉਹ ਕਠੋਰ ਭਰਾ ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਤਰੇषਾਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਕੁਰੂਣਾਂ ਕੁਰੁਸਤ੍ਤਮ। ਦੁਃਖੇਨਾਭਿਪਰੀਤਾਨਾਂ ਨੇਤ੍ਰੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਪਤਜ੍ਜਲਮ੍
ਪਰ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਕੁਰੁ, ਹੇ ਕੁਰੁਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਹੰਝੂ ਡਿੱਗੇ।
ਇਦਂ ਚ ਸ਼ਯਨਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਯਚ੍ਚਾਸੀਤ੍ਤੇ ਪੁਰਾਤਨਮ੍। ਸ਼ੋਚਾਮਿਤ੍ਵਾਂ ਮਹਾਰਾਜਦੁਃਖਾਨਰ੍ਹਂਸੁਖੋਚਿਤਮ੍
ਇਹ ਸੇਜ ਵੇਖ ਕੇ, ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਸਮਾਂ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਦੇ ਲਾਇਕ ਨਹੀਂ ਤੇ ਆਰਾਮ ਦੇ ਆਦੀ ਹੈ, ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ।
ਦਾਨ੍ਤਂ ਯਚ੍ਚ ਸਭਾਮਧ੍ਯ ਆਸਨਂ ਰਤ੍ਨਭੂषਿਤਮ੍। ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕੁਸ਼ਬृਸ਼ੀਂ ਚੇਮਾਂ ਸ਼ੋਕੋ ਮਾਂ ਦਾਰਯਤ੍ਯਯਮ੍
ਜਦ ਮੈਂ ਉਹ ਸਭਾ ਵਿਚ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਆਸਨ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਤੂੰ ਬੈਠਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਹੁਣ ਇਹ ਕੁਸ਼ਾ ਦੀ ਸੇਜ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ, ਇਹ ਗ਼ਮ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਦਪਸ਼੍ਯਂ ਸਭਾਯਾਂ ਤ੍ਵਾਂ ਰਾਜਭਿਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਮ੍। ਤਚ੍ਚ ਰਾਜਨ੍ਨਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਾਃ ਕਾ ਸਾਨ੍ਤਿਰ੍ਹृਦਯਸ੍ਯਮੇ
ਜਦ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਕਿਵੇਂ ਚੈਨ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਯਾ ਤ੍ਵਾऽਹ੍ਰਂ ਚਨ੍ਦਨਾਦਿਗ੍ਧਮਪਸ਼੍ਯਂ ਸੂਰ੍ਯਵਰ੍ਚਸਮ੍। ਸਾ ਤ੍ਵਾਂ ਪਙ੍ਕਮਲਾਦਿਗ੍ਧਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮੁਹ੍ਯਾਮਿ ਭਾਰਤ
ਜਦ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ।
ਯਾ ਤ੍ਵਾऽਹਂ ਕੌਸ਼ਿਕੈਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰੈਃ ਸ਼ੁਭ੍ਰੈਰਾਚ੍ਛਾਦਿਤਂ ਪੁਰਾ। ਦृष੍ਟਵਤ੍ਯਸ੍ਮਿਰਾਜੇਨਦ੍ਰ ਸਾऽਦ੍ਯ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਚੀਰਿਣਮ੍
ਜਦ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਕਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਛਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ।
ਯਚ੍ਚ ਤਦ੍ਰੁਕ੍ਮਪਾਤ੍ਰੀਭਿਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯਃ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ। ਹ੍ਰਿਯਤੇ ਤੇ ਗृਹਾਦਨ੍ਨਂ ਸਂਸ੍ਕृਤਂਸਾਰ੍ਵਕਾਮਿਕਮ੍
ਤੇ ਉਹ ਭੋਜਨ, ਜੋ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਘਰੋਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ—
ਯਤੀਨਾਮਗृਹਾਣਾਂ ਤੇ ਤਥੈਵ ਗृਹਮੇਧਿਨਾਮ੍। ਦੀਯਤੇ ਭੋਜਨਂ ਰਾਜਨ੍ਨਤੀਵ ਗੁਣਵਤ੍ਪ੍ਰਭੋ
ਮਹਾਰਾਜ, ਜੋ ਗ੍ਰਿਹਸਤ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਹ ਯਤੀ ਹੋਣ ਜਾਂ ਗ੍ਰਿਹਸਤ ਹੋਣ, ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭੋਜਨ ਵੱਡੀ ਨੇਕੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਤ੍ਕृਤਾਨਿ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸਰ੍ਵਕਾਮੈਃ ਪੁਰਾ ਗृਹੇ। ਸਰ੍ਵਕਾਮੈਃ ਸੁਵਿਹਿਤੈਰ੍ਯਦਪੂਜਯਥਾ ਦ੍ਵਿਜਾਨ੍। ਤਚ੍ਚ ਰਾਜਨ੍ਨਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਾਃ ਕਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਹृਦਯਸ੍ਯ ਮੇ
ਕਦੇ ਤੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਹਿਮਾਨ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਸਾਰੇ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਸਨ; ਜਦ ਤੂੰ ਦੁਜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਜਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਸਭ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ?