ਅਰ੍ਥਕृਚ੍ਛ੍ਰੇषੁ ਦੁਰ੍ਗੇषੁ ਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸੁ ਸ੍ਵਜਨੇष੍ਵਪਿ। ਸ਼ਾਰੀਰਮਾਨਸੈਰ੍ਦੁਃਖੈਰ੍ਨ ਸੀਦਨ੍ਤਿ ਭਵਦ੍ਵਿਧਾਃ
ਮਾਲੀ ਤੰਗੀ, ਮੁਸ਼ਕਲ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਫ਼ਤ ਜਾਂ ਸਰੀਰਕ-ਮਾਨਸਿਕ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਲੋਕ ਕਦੇ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਹਾਰਦੇ।
ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਚਾਭਿਧਾਸ੍ਯਾਮਿ ਜਨਕੇਨ ਯਥਾ ਪੁਰਾ। ਆਤ੍ਮਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਨਕਰਾਗੀਤਾਃ ਸ਼੍ਲੋਕਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ
ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਉਹ ਸ਼ਲੋਕ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਮਹਾਨ ਜਨਕ ਨੇ ਕਦੇ ਗਾਏ ਸਨ, ਜੋ ਆਤਮ-ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਮਨੋਦੇਹਸਮੁਤ੍ਥਾਭ੍ਯਾਂ ਦੁਃਖਾਭ੍ਯਾਮਰ੍ਦਿਤਂ ਜਗਤ੍। ਤਯੋਰ੍ਵ੍ਯਾਸਸਮਾਸਾਭ੍ਯਾਂਸ਼ਮੋਪਾਯਮਿਮਂ ਸ਼ृਣੁ
ਮਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਠਣ ਵਾਲੇ ਦੁਖਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਪੀੜਤ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਪੂਰੇ ਇਲਾਜ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸੁਣੋ।
ਵ੍ਯਾਧੇਰਨਿष੍ਟਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਚ੍ਛ੍ਰਮਾਦਿष੍ਟਵਿਵਰ੍ਜਨਾਤ੍। ਦੁਃਖਂ ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਸ਼ਾਰੀਰਂ ਕਾਰਣੈਃ ਸਂਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਸਰੀਰਕ ਦੁਖ ਚਾਰ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ: ਬਿਮਾਰੀ ਜਾਂ ਨਾਪਸੰਦ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ, ਥਕਾਵਟ, ਤੇ ਘਾਟ।
ਤਦਾ ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਕਾਰਾਚ੍ਚ ਸਤਤਂ ਚਾਵਿਚਿਨ੍ਤਨਾਤ੍। ਆਧਿਵ੍ਯਾਧਿਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਬਲੇਨ ਤੁ
ਉਸ ਦਾ ਇਲਾਜ, ਲਗਾਤਾਰ ਸੋਚ, ਤੇ ਅਭਿਆਸ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਆਧਿ-ਵਿਆਧਿ ਦਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਤਿਮਨ੍ਤੋ ਵ੍ਯਥੋਪੇਤਾਃ ਸ਼ਮਂ ਪ੍ਰਾਗੇਵ ਕੁਰ੍ਵਤੇ। ਮਾਨਸਸ੍ਯ ਪ੍ਰਿਯਾਖ੍ਯਾਨੈਃ ਸਂਭੋਗੋਪਨਯੈਰ੍ਨृਣਾਮ੍
ਜੋ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹਨ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਰਸ ਭਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਸੁਖ-ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ।
ਮਾਨਸੇਨ ਹਿ ਦੁਃਖੇਨ ਸ਼ਰੀਰਮੁਪਤਪ੍ਯਤੇ। ਅਯਃਪਿਣ੍ਡੇਨ ਤਪ੍ਤੇਨ ਕੁਮ੍ਭਸਂਸ੍ਥਮਿਵੋਦਕਮ੍
ਮਾਨਸਿਕ ਦੁਖ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮ ਲੋਹੇ ਨਾਲ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਪਾਣੀ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਨਸਂ ਸ਼ਮਯੇਤ੍ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜ੍ਞਾਨੇਨਾਗ੍ਨਿਮਿਵਾਮ੍ਬੁਨਾ। ਪ੍ਰਸ਼ਨ੍ਤੇ ਮਾਨਸੇ ਦੁਃਖੇ ਸ਼ਾਰੀਰਮੁਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਇਸ ਲਈ, ਮਨ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਠੰਢਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ। ਜਦ ਮਨ ਦਾ ਦੁਖ ਠੰਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰਕ ਪੀੜ ਵੀ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਨਸੋ ਦੁਃਖਮੂਲਂ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹ ਇਤ੍ਯੁਪਲਭ੍ਯਤੇ। ਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ਤੁ ਸਜ੍ਜਤੇ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਦੁਃਖਯੋਗਮੁਪੈਤਿ ਚ
ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਮਮਤਾ ਹੀ ਹੈ; ਮਮਤਾ ਨਾਲ ਜੀਵ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਨੇਹਮੂਲਾਨਿ ਦੁਃਖਾਨਿ ਸ੍ਨੇਹਜਾਨਿ ਭਯਾਨਿ ਚ। ਸ਼ੋਕਹਰ੍षੌ ਤਥਾਯਾਸਃ ਸਰ੍ਵਂ ਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਮਮਤਾ ਤੋਂ ਹੀ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਡਰ ਵੀ ਮਮਤਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਗਮ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ, ਥਕਾਵਟ — ਇਹ ਸਭ ਮਮਤਾ ਤੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ਕਾਰੁਣ੍ਯਰਾਗੌ ਚ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਵੀਰ੍ष੍ਯਾਦਯਸ੍ਤਥਾ। ਅਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਕਾਵੁਭਾਵੇਤੌ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਤਤ੍ਰ ਗੁਰੁਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਮਮਤਾ ਤੋਂ ਹੀ ਦਇਆ, ਲਗਾਵਟ, ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਰੁਝਾਨ, ਈਰਖਾ ਤੇ ਹੋਰ ਭਾਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਲਾਭਕਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਪਹਿਲਾ ਭਾਵ ਵਧੇਰੇ ਭਾਰੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕੋਟਰਾਗ੍ਨਿਰ੍ਯਥਾऽਸ਼ੇषਂ ਸਮੂਲਂ ਪਾਦਪਂ ਦਹੇਤ੍। ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਿਨਂ ਤਥਾऽਲ੍ਪੋਪਿ ਰਾਗਦੋषੋ ਵਿਨਾਸ਼ਯੇਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਖੋਹ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਪੂਰੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹ ਸਮੇਤ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਧਰਮ ਦੀ ਚਾਹ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਲਗਾਵਟ ਦੀ ਖਾਮੀ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਵਿਪ੍ਰਯੋਗੇ ਨ ਤੁ ਤ੍ਯਾਗੀ ਦੋषਦਰ੍ਸ਼ੀ ਸਮਾਗਮੇ। ਵਿਰਾਗਂ ਭਜਤੇ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਨਿਰ੍ਵੈਰੋ ਨਿष੍ਪਰਿਗ੍ਰਹਃ
ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਮਿਲਾਪ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਜੋ ਤਿਆਗ ਕਰਦਾ ਤੇ ਖਾਮੀਆਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਤੇ ਮਾਲ-ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੈਰਾਗ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਨੇਹਂ ਸ੍ਵਪਕ੍ਸ਼ੇਭ੍ਯੋ ਮਿਤ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਧਨਸਂਚਯਾਤ੍। ਸ੍ਵਸ਼ਰੀਰਸਮੁਤ੍ਥਂ ਚ ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਵਿਨਿਵਰ੍ਤਯੇਤ੍
ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਪੱਖ, ਮਿੱਤਰ, ਧਨ-ਜੋੜ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਮਮਤਾ — ਇਹ ਸਭ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਾਨ੍ਵਿਤੇषੁ ਯੁਕ੍ਤੇषੁ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞੇषੁ ਕृਤਾਤ੍ਮਸੁ। ਨ ਤੇषੁ ਸਜ੍ਜਤੇ ਸ੍ਨੇਹਃ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰੇष੍ਵਿਵੋਦਕਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆਨ, ਅਭਿਆਸ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਤੇ ਆਤਮ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਮਤਾ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ।
ਰਾਗਾਭਿਭੂਤਃ ਪੁਰੁषਃ ਕਾਮੇਨ ਪਰਿਕृष੍ਯਤੇ। ਇਚ੍ਛਾ ਸਂਜਾਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਤਤਸ੍ਤृष੍ਣਾ ਵਿਵਰ੍ਧਤੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਲਗਾਵਟ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਚਾਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਲਾਲਚ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤृष੍ਣਾ ਹਿ ਸਰ੍ਵਪਾਪਿष੍ਠਾ ਨਿਤ੍ਯੋਦ੍ਦੇਗਕਰੀ ਨृਣਾਮ੍। ਅਧਰ੍ਮਬਹੁਲਾ ਚੈਵ ਘੋਰਾ ਪਾਪਾਨੁਬਨ੍ਧਿਨੀ
ਲਾਲਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾੜੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਡਰਾਉਣੀ, ਤੇ ਪਾਪ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਾ ਦੁਸ੍ਤ੍ਯਜਾ ਦੁਰ੍ਮਤਿਭਿਰ੍ਯਾ ਨ ਜੀਰ੍ਯਤਿ ਜੀਰ੍ਯਤਃ। ਯੋਸੌ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਤਿਕੋ ਰੋਗਸ੍ਤਾਂ ਤृष੍ਣਾਂਤ੍ਯਜਤਃ ਸੁਖਮ੍
ਉਹ ਲਾਲਚ, ਜੋ ਮੂਰਖਾਂ ਲਈ ਛੱਡਣੀ ਔਖੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਮਰ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਮੌਤ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ — ਉਸ ਲਾਲਚ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹੀ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਾ ਤੁ ਸਾ ਤृष੍ਣਾ ਅਨ੍ਤਰ੍ਦੇਹਗਤਾ ਨृਣਾਮ੍। ਵਿਨਾਸ਼ਯਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਅਯੋਨਿਜ ਇਵਾਨਲਃ
ਉਹ ਲਾਲਚ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜਣਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅੱਗ।
ਯਥੈਧਃ ਸ੍ਵਸਮੁਤ੍ਥੇਨ ਵਹ੍ਨਿਨਾ ਨਾਸ਼ਮृਚ੍ਛਤਿ। ਤਥਾऽਕृਤਾਤ੍ਮਾ ਲੋਭੇਨ ਸਹਜੇਨ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਆਪਣੀ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਪੱਕੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਨਮਜਾਤ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾਜਤਃ ਸਲਿਲਾਦਗ੍ਨੇਸ਼੍ਚੋਰਤਃ ਸ੍ਵਜਨਾਦਪਿ। `ਅਰ੍ਥਿਭ੍ਯਃ ਕਾਲਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਮਰ੍ਥਵਤਾਂ ਭਯਮ੍'। ਭਯਮਰ੍ਥਵਤਾਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਮृਤ੍ਯੋਃ ਪ੍ਰਾਣਭृਤਾਮਿਵ
ਰਾਜਿਆਂ ਤੋਂ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ, ਅੱਗ ਤੋਂ, ਚੋਰਾਂ ਤੋਂ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ, ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ — ਧਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਧਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਡਰ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ।
ਯਥਾ ਹ੍ਯਾਭਿषਮਾਕਾਸ਼ੇ ਪਕ੍ਸ਼ਿਭਿਃ ਸ਼੍ਵਾਪਦੈਰ੍ਭੁਵਿ। ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਸਲਿਲੇ ਮਤ੍ਸ੍ਯੈਸ੍ਤਥਾ ਸਰ੍ਵੇਣ ਵਿਤ੍ਤਵਾਨ੍
ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀਆਂ ਸੱਪ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਧਨ ਵਾਲਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਖਪ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਰ੍ਥ ਏਵ ਹਿ ਕੇषਾਂਚਿਦਨਰ੍ਥਂ ਭਜਤੇ ਨृਣਾਮ੍। ਅਰ੍ਥਸ਼੍ਰੇਯਸਿ ਚਾਸਕ੍ਤੋ ਨ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਵਿਨ੍ਦਤੇ ਨਰਃ। ਤਸ੍ਮਾਦਰ੍ਥਾਗਮਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮਨੋਮੋਹਵਿਵਰ੍ਧਨਾਃ
ਕਈਆਂ ਲਈ ਧਨ ਹੀ ਅਨਰਥ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਧਨ ਦੀ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਨਾਲ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਮਨ ਦੇ ਭਟਕਾਵ ਨੂੰ ਹੀ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਕਾਰ੍ਪਣ੍ਯਂ ਦਰ੍ਪਮਾਨੌ ਚ ਭਯਮੁਦ੍ਵੇਗ ਏਵ ਚ। ਅਰ੍ਥਜਾਨਿ ਵਿਦੁਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾ ਦੁਃਖਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਦੇਹਿਨਾਮ੍
ਬੁਧੀਮਾਨ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੰਗਾਲੀ, ਅਹੰਕਾਰ, ਘਮੰਡ, ਡਰ ਤੇ ਚਿੰਤਾ — ਇਹ ਸਭ ਧਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਹਨ।
ਅਰ੍ਥਸ੍ਯੋਪਾਰ੍ਜਨੇ ਦੁਃਖਮਾਰ੍ਜਿਤਾਨਾਂ ਚ ਰਕ੍ਸ਼ਣੇ। ਨਾਸ਼ੇ ਦੁਃਖਂ ਵ੍ਯਯੇ ਦੁਃਖਂ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਚੈਵਾਰ੍ਥਕਾਰਣਾਤ੍
ਧਨ ਕਮਾਉਣ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ, ਕਮਾਏ ਹੋਏ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ, ਉਸ ਦੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਤੇ ਖਰਚ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁੱਖ — ਇਹ ਸਭ ਧਨ ਕਾਰਨ ਹੀ ਪੀੜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਰ੍ਥਾ ਦੁਃਖਂ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤੁਂ ਪਾਲਿਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ਤ੍ਰਵਃ। ਦੁਃਖੇਨ ਚਾਧਿਗਮ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤੇषਾਂ ਨਾਸ਼ਂ ਨ ਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍
ਧਨ ਛੱਡਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੈਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਅਸਨ੍ਤੋषਪਰਾ ਮੂਢਾਃ ਸਂਤੋषਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਪਣ੍ਡਿਤਾਃ। ਅਨ੍ਤੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਪਿਪਾਸਾਯਾਃ ਸਂਤੋषਃ ਪਰਮਂ ਸੁਖਮ੍। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਂਤੋषਮੇਵੇਹ ਪਰਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਣ੍ਡਿਤਃ
ਮੂਰਖ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਛਾ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਖ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਅਨਿਤ੍ਯਂ ਯੌਵਨਂ ਰੂਪਂ ਜੀਵਿਤਂ ਰਤ੍ਨਸਂਚਯਃ। ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਪ੍ਰਿਯਸਂਵਾਸੋ ਗृਦ੍ਧ੍ਯੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਨ ਪਣ੍ਡਿਤਃ
ਜਵਾਨੀ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਜੀਵਨ, ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਇਕੱਠ, ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਪਿਆਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ — ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅਸਥਿਰ ਹੈ; ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ।
ਤ੍ਯਜੇਤ ਸ ਚ ਯਾਂਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਜ੍ਜਾਨ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਨ੍ਸਹੇਤ ਚ। ਨ ਹਿ ਸਂਚਯਵਾਨ੍ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਨਿਰੁਪਦ੍ਰਵਃ। ਅਤਸ਼੍ਚ ਧਾਰ੍ਮਿਕੈਃ ਪੁਮ੍ਭਿਰਨੀਹਾਰ੍ਥਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਲਈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਣਾ ਤੇ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਵਸਤੂਆਂ ਇਕੱਠ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਬਿਨਾ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਲਾਭ ਲਈ ਦੌੜ-ਧੂੜ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਂ ਯਸ੍ਯ ਵਿਤ੍ਤੇਹਾ ਵਰਂ ਤਸ੍ਯ ਨਰੀਹਤਾ। ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲਨਾਦ੍ਧਿ ਪਙ੍ਕਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਹ੍ਯਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਂ ਨृਣਾਮ੍
ਜਿਸ ਦਾ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕੇਵਲ ਧਰਮ ਲਈ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਬਿਨਾ ਦੌੜ-ਧੂੜ ਦੇ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਧੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਓਹੀ ਧਨ ਨਾਲ ਵੀ ਹੈ।