ਭੁਕ੍ਤਮੇਤੇਨ ਬਹ੍ਵਨ੍ਨਂ ਕ੍ਰੀਡਤਾ ਨਗਮੂਰ੍ਧਨਿ। ਇਤਿ ਤੇ ਭੀष੍ਣ ਸ਼ृਣ੍ਵਾਨਾਃ ਪਰੇ ਵਿਸ੍ਮਯਮਾਗਤਾਃ
ਇਹ ਨੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਖੇਡਦਿਆਂ ਬਹੁਤ ਖਾਣਾ ਖਾ ਲਿਆ—ਇਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਭੀਸ਼ਮ। ਹੋਰ ਲੋਕ ਜਦ ਇਹ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਸ੍ਯ ਚਾਨੇਨ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਭੁਕ੍ਤਮਨ੍ਨਂ ਬਲੀਯਸਃ। ਸ ਚਾਨੇਨ ਹਤਃ ਕਂਸ ਇਤ੍ਯੇਤਤ੍ਤੁ ਬਲੀਯਸਃ
ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਬਲਵਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਬਲਵਾਨ ਬਾਰੇ।
ਸ ਚਾਨੇਨ ਹਤਃ ਕਂਸ ਇਤ੍ਯੇਤਤ੍ਤੁ ਮਹਾਦ੍ਭੁਤਮ੍।। ਨ ਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤਮਿਦਂ ਭੀष੍ਮ ਨੂਨਂ ਕਥਯਤਾਂ ਸਤਾਮ੍
ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ—ਇਹ ਵੱਡੀ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਹੈ। ਭੀਸ਼ਮ, ਇਹ ਗੱਲ ਤੂੰ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਯਦ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਤ੍ਵਾਮਧਰ੍ਮਜ੍ਞਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਕੁਰੁਕੁਲਾਧਮ।। ਸ੍ਤ੍ਰੀषੁ ਗੋषੁ ਨ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਪਾਤਯੇਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇषੁ ਚ
ਜੋ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਅਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਕੁਰੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਕਲੰਕ, ਉਹ ਇਹ ਹੈ: ਔਰਤਾਂ, ਗਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ 'ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੁੱਟਣੇ ਚਾਹੀਦੇ।
ਇਤਿ ਸਨ੍ਤੋऽਨੁਸ਼ਾਸਨ੍ਤਿ ਸਞ੍ਜਨਾ ਧਰ੍ਮਿਣਃ ਸਦਾ। ਭੀष੍ਮ ਲੋਕੇ ਹਿ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਤਥਂ ਤ੍ਵਯਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਭੀਸ਼ਮ, ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਝੂਠਾ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਵृਦ੍ਧਂ ਚ ਵृਦ੍ਧਂ ਚ ਭੂਯਾਂਸਂ ਕੇਸ਼ਵਂ ਮਮ। ਅਜਾਨਤ ਇਵਾਖ੍ਯਾਸਿ ਸਂਸ੍ਤੁਵਨ੍ਕੌਰਵਾਧਮ
ਤੂੰ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਅਜਿਹਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕੌਰਵਾਂ ਦੇ ਕਲੰਕ।
ਗੋਘ੍ਰਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਘ੍ਨਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ਭੀष੍ਮ ਤ੍ਵਦ੍ਵਾਕ੍ਯਾਦ੍ਯਦਿ ਪੂਜ੍ਯਤੇ। ਏਵਮ੍ਭੂਤਸ਼੍ਚ ਯੋ ਭੀष੍ਮ ਕਥਂ ਸਂਸ੍ਤਵਮਰ੍ਹਤਿ
ਜੇ ਭੀਸ਼ਮ, ਤੇਰੇ ਬੋਲਾਂ ਕਰਕੇ ਗਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਤਕਾਰ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਡਿਆਈ ਦੇ ਸਕੀਦਾ?
ਅਸੌ ਮਤਿਮਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਯ ਏष ਜਗਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਸਮ੍ਭਾਵਯਤਿ ਚਾਪ੍ਯੇਵਂ ਤ੍ਵਦ੍ਵਾਕ੍ਯਾਚ੍ਚ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ। ਏਵਮੇਤਤ੍ਸਰ੍ਵਮਿਤਿ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਤਥਂ ਧ੍ਰੁਵਮ੍
ਇਹ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਤੇਰੇ ਬੋਲਾਂ ਕਰਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਝੂਠਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਾਨਮਾਤ੍ਮਨਾऽऽਧਾਤੁਂ ਯਦਿ ਸ਼ਕ੍ਤੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ। ਅਕਾਮਯਨ੍ਤਂ ਤਂ ਭੀष੍ਮ ਕਥਂ ਸਾਧ੍ਵਿਵ ਪਸ਼੍ਯਸਿ
ਜੇ ਜਨਾਰਦਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜਰੀਏ ਟਿਕਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਭੀਸ਼ਮ, ਤਾਂ ਜਦ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝਦਾ ਹੈ?
ਨ ਗਾਥਾ ਗਾਥਿਨਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤਿ ਬਹੁਚੇਦਪਿ ਗਾਯਤਿ। ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਕੁਲਿਙ੍ਗਸ਼ਕੁਨਿਰ੍ਯਥਾ
ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਗੀਤ ਗਾ ਲਏ, ਗੀਤ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ। ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਜਾਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ।
ਨੂਨਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਰੇषਾ ਤੇ ਜਘਨ੍ਯਾ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਟਃ। `ਨਦੀਸੁਤਤ੍ਵਾਤ੍ਤੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਚਞ੍ਚਲਂ ਨ ਸ੍ਥਿਰਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਇਹ ਤੇਰੀ ਘਟੀਆ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਨਦੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤੇਰਾ ਮਨ ਚੰਚਲ ਹੈ, ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਇਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤਃ ਪਾਪੀਯਸੀ ਚੈषਾਂ ਪਾਣ੍ਡਵਾਨਾਮਪੀष੍ਯਤੇ। ਯੇषਾਮਰ੍ਚ੍ਯਤਮਃ ਕृष੍ਣਸ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਯੇषਾਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਕਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਪਾਂਡਵਾਂ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਵਾਂਸ੍ਤ੍ਵਮਧਰ੍ਮਜ੍ਞਃ ਸਤਾਂ ਮਾਰ੍ਗਾਦਵਪ੍ਲੁਤਃ। ਕੋ ਹਿ ਧਰ੍ਮਿਣਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਜਾਨਞ੍ਜ੍ਞਾਨਵਿਦਾਂ ਵਰਃ
ਤੂੰ, ਅਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਧਰਮਵਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਚੰਗਿਆਂ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੌਣ, ਆਪਣਾ ਆਪ ਚੰਗਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਜਾਣ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਕਰਦਾ?
ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾ ਤ੍ਵਯਾ ਭੀषਮ ਕृਤਂ ਧਰ੍ਮਮਵੇਕ੍ਸ਼ਤਾ। ਚੇਤ੍ਤ੍ਵਂ ਧਰ੍ਮਂ ਵਿਜਾਨਾਸਿ ਯਦਿ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾ ਮਤਿਸ੍ਤਵ
ਕੌਣ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਤੇਰੇ ਵਾਂਗ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਭੀਸ਼ਮ, ਜੇ ਤੂੰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਸਮਝ ਹੈ?
ਅਨ੍ਯਕਾਮਾ ਹਿ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਾ ਕਨ੍ਯਕਾ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਮਾਨਿਨਾ। ਅਮ੍ਬਾ ਨਾਮੇਤਿ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ਕਥਂ ਸਾऽਪਹृਤਾ ਤ੍ਵਯਾ
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕੁੜੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਜਾਣਦੀ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਤੂੰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸਮਝ ਕੇ, ਅੰਬਾ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ—ਇਹ ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਲਿਆ?
ਤਾਂ ਤ੍ਵਯਾऽਪਹृਤਾਂ ਭੀष੍ਮ ਕਨ੍ਯਾਂ ਨੈषਿਤਵਾਨ੍ਨृਪਃ। ਭ੍ਰਾਤਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰ੍ਯਸ੍ਤੇ ਸਤਾਂ ਮਾਰ੍ਗਮਨੁਸ੍ਮਰਨ੍
ਜੋ ਕੁੜੀ ਤੂੰ ਲੈ ਗਿਆ, ਭੀਸ਼ਮ, ਉਹ ਰਾਜਾ, ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ, ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ; ਉਹ ਚੰਗਿਆਂ ਦੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਭਾਰ੍ਯਯੋਰ੍ਯਸ੍ਯ ਚਾਨ੍ਯੇਨ ਮਿषਤਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਮਾਨਿਨਃ। ਤਵ ਜਾਤਾਨ੍ਯਪਤ੍ਯਾਨਿ ਸਜ੍ਜਨਾਚਰਿਤੇ ਪਥਿ
ਅਤੇ, ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਬੱਚੇ, ਜਦ ਤੂੰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸਮਝ ਕੇ, ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ—ਇਹ ਤੇਰੇ ਹੀ ਸੰਤਾਨ ਹਨ, ਚੰਗਿਆਂ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ।
ਕੋ ਹਿ ਧਰ੍ਮੋऽਸ੍ਤਿ ਤੇ ਭੀषਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਮਿਦਂ ਵृਥਾ। ਯਦ੍ਧਾਰਯਸਿ ਮੋਹਾਦ੍ਵਾ ਕ੍ਲੀਬਤ੍ਵਾਦ੍ਵਾ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਤੇਰੇ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਭੀਸ਼ਮ? ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦਾ ਵਚਨ ਵਿਅਰਥ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਤੂੰ ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਨਪੁੰਸਕਤਾ ਕਰਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਨ ਤ੍ਵਂ ਤਵ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਪਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯੁਪਚਰਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍। ਨ ਹਿ ਤੇ ਸੇਵਿਤਾ ਵृਦ੍ਧਾ ਯ ਏਵਂ ਧਰ੍ਮਮਬ੍ਰਵੀਃ
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਕਦੇ ਵੀ ਧਰਮ ਅਮਲ ਕਰਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ; ਤੇ ਤੂੰ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
ਇष੍ਟਂ ਦਤ੍ਤਮਧੀਤਂ ਚ ਯਜ੍ਞਾਸ਼੍ਚ ਬਹੁਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਃ। ਸਰ੍ਵਮੇਤਦਪਤ੍ਯਸ੍ਯ ਕਲਾਂ ਨਾਰ੍ਹਨ੍ਤਿ षੋਡਸ਼ੀਮ੍
ਪੂਜਾ, ਦਾਨ, ਪਾਠ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਯਜਨ—all ਇਹਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ, ਵੰਸ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਸੋਲਵੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ਵ੍ਰਤੋਪਵਾਸੈਰ੍ਬਹੁਭਿਃ ਕृਤਂ ਭਵਤਿ ਭੀष੍ਮ ਯਤ੍। ਸਰ੍ਵਂ ਤਦਨਪਤ੍ਯਸ੍ਯ ਮੋਘਂ ਭਵਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਾਤ੍
ਭੀਸ਼ਮ, ਕਈ ਵਾਰ ਵ੍ਰਤ ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਹੀ, ਜੇ ਵੰਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੋऽਨਪਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਵृਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਮਿਥ੍ਯਾਧਰ੍ਮਾਨੁਸ਼ਾਸਨਾਤ੍। ਹਂਸਵਤ੍ਤ੍ਵਮਪੀਦਾਨੀਂ ਜ੍ਞਾਤਿਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾ ਵਧਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੰਸ਼ ਰਹਿਤ ਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹੋ ਕੇ, ਝੂਠੀ ਧਰਮ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਤੂੰ ਹੁਣ, ਹੰਸ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮੌਤ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈਂ।
ਏਵਂ ਹਿ ਕਥਯਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਨਰਾ ਜ੍ਞਾਨਵਿਦਃ ਪੁਰਾ। ਭੀष੍ਮ ਯਤ੍ਤਦਹਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਵ ਸ਼ृਣ੍ਵਤਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇੰਝ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਭੀਸ਼ਮ; ਉਹ ਜੋ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਵृਦ੍ਧਃ ਕਿਲ ਸਮੁਦ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਧਂਸੋऽਭਵਤ੍ਪੁਰਾ। ਧਰ੍ਮਵਾਗਨ੍ਯਥਾਵृਤ੍ਤਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਃ ਸੋऽਨੁਸ਼ਾਸ੍ਤਿ ਚ
ਕਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਇੱਕ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹੰਸ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਕਰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਕਰਮ ਵੱਖਰੇ ਸੀ; ਉਹ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।
ਧਰ੍ਮ ਚਰਤ ਮਾऽਧਰ੍ਮਮਿਤਿ ਤਸ੍ਯ ਵਚਃ ਕਿਲ। ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਃ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਵੁਰ੍ਭੀष੍ਮ ਸਤਤਂ ਧਰ੍ਮਵਾਦਿਨਃ
‘ਧਰਮ ਕਰੋ, ਅਧਰਮ ਤੋਂ ਬਚੋ’—ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ, ਭੀਸ਼ਮ, ਜੋ ਪੰਛੀ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਸਨ, ਲਗਾਤਾਰ ਸੁਣਦੇ ਰਹੇ।
ਹਂਸਸ੍ਯ ਤੁ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮੁਦਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵਪਕ੍ਸ਼ਿਣਃ। ਊਚੁਸ਼੍ਚੈਵ ਸ੍ਵਗਾ ਹਂਸਂ ਪਰਿਵਾਰ੍ਯ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਹੰਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ, ਸਾਰੇ ਪੰਛੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ; ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਹੰਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ।
ਕਥਯਸ੍ਵ ਭਵਾਨ੍ਸਰ੍ਵਂ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਤੁ ਸਮਾਸਤਃ। ਕੋ ਹਿ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਬ੍ਰੂਹਿ ਨੋ ਧਰ੍ਮ ਉਤ੍ਤਮਃ
ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ, ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਸਾਰੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ; ਕੌਣ, ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧਰਮ ਜਾਣਦਾ ਹੈ?
ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਵਹਿਂਸਾ ਧਰ੍ਮੋ ਵੈ ਹਿਂਸਾऽਧਰ੍ਮਃ ਖਗਵ੍ਰਜਾਃ। ਏਤਦੇਵਾਨੁਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਃ ਸਮਾਸਤਃ
ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਅਹਿੰਸਾ ਹੀ ਧਰਮ ਹੈ, ਹਿੰਸਾ ਅਧਰਮ ਹੈ, ਪੰਛੀਓ; ਇਹੀ ਗੱਲ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਸਮਝੋ, ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੀ।
ਵृਦ੍ਧਹਂਸਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਸ੍ਤੇ ਸੁਸਂਹਿਤਾਃ। ਊਚੁਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮਲੁਬ੍ਧਾਸ੍ਤੇ ਸ੍ਮਯਮਾਨਾ ਇਵਾਣ੍ਡਜਾਃ
ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹੰਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ, ਪੰਛੀ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਧਰਮ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿਚ, ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਗੱਲ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
ਧਰ੍ਮਂ ਯਃ ਕੁਰੁਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਲੋਕੇ ਧੀਰਤਰੋऽਣ੍ਡਜਃ। ਸ ਯਤ੍ਰ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਤਨ੍ਮੇ ਬ੍ਰੂਹੀਹ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ
ਜੋ ਪੰਛੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਮਝਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਦੱਸੋ, ਉਸ ਦੀ ਮੰਜਿਲ ਕੀ ਹੈ?