ਮਹਾਭਾਰਤਮ੍

नारायणं सुरगुरुं जगदेकनाथं' भक्तप्रियं सकललोकनमस्कृतं च। त्रैगुण्यवर्जितमजं विभुमाद्यमीशं वन्दे भवघ्नममरासुरसिद्धवन्द्यम्

ਮੈਂ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਇਕੋ ਮਾਲਕ, ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਜਨਮਾ, ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ, ਪ੍ਰਭੂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

नमो धर्माय महते नमः कृष्णाय वेधसे। ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्य धर्मान्वक्ष्यामि शाश्वतान्

ਧਰਮ ਮਹਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਰਚਨਹਾਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਧਰਮ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ॐ नमो भगवते वासुदेवाय। ॐ नमः पितामहाय। ॐ नमः प्रजापतिभ्यः। ॐ नमः कृष्णद्वैपायनाय। ॐ नमः सर्वविघ्नविनायकेभ्यः

ਓਂ, ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਓਂ, ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਓਂ, ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਓਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਵੈਪਾਇਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਓਂ, ਸਾਰੇ ਵਿਘਨ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

रोमहर्षणपुत्र उग्रश्रवाः सौतिः पौराणिको नैमिशारण्ये शौनकस्य कुलपतेर्द्वादशवार्षिके सत्रे

ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਗ੍ਰਸ਼੍ਰਵਾ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਨੈਮੀਸ਼ਾਰਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ੌਨਕ ਕੁਲਪਤੀ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿਚ ਆਇਆ।

सुखासीनानभ्यगच्छद्ब्रह्मर्षीन्संशितव्रतान्। विनयावनतो भूत्वा कदाचित्सूतनन्दनः

ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਸੁਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਕਠੋਰ ਵਰਤਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ ਜਦ ਉਹ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ।

तमाश्रममनुप्राप्य नैमिशारण्यवासिनः। `उवाच तानृषीन्सर्वान्धन्यो वोऽस्म्यद्यदर्शनात्

ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਨੈਮੀਸ਼ਾਰਣ ਦੇ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਅੱਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਧੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।'

वेद वैयासिकीः सर्वाः कथा धर्मार्यैसंहिताः। वक्ष्यामि वो द्विजश्रेष्ठाः शृण्वन्त्वद्य तपोधनाः

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਆਸ ਜੀ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਧਰਮੀ ਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ; ਅੱਜ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲੇ।

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा नैमिशारण्यवासिनः। चित्रा श्रोतुं कथास्तत्र परिव्रुस्तपस्विनः

ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਨੈਮੀਸ਼ਾਰਣ ਦੇ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਤਪੱਸਵੀ, ਅਜੋਕੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।

अभिवाद्य मुनींस्तांस्तु सर्वानेव कुताञ्जलिः। अपृच्छत्स तपोवृद्धिं सद्भिश्चैवाभिपूजितः

ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਚੰਗਿਆਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ, ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਵਾਧੂ ਪੁੱਛੀ।

अथ तेषूपविष्टेषु सर्वेष्वेव तपस्विषु। निर्दिष्टमासनं भेजे विनयाद्रौमहर्षणिः

ਫਿਰ, ਜਦ ਸਾਰੇ ਤਪੱਸਵੀ ਬੈਠ ਗਏ, ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।

सुखासीनं ततस्तं तु विश्रान्तमुपलक्ष्य च। अथापृच्छदृषिस्तत्र कश्चित्प्रस्तावयन्कथाः

ਉਸ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠਿਆ ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਿਆਂ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।

कुत आगम्यते सौते क्वचायं विहृतस्त्वया। कालः कमलपत्राक्ष शंसैतत्पृच्छतो मम

ਹੇ ਸੂਤ, ਤੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਕਿੱਥੇ-ਕਿੱਥੇ ਤੂੰ ਫਿਰਿਆ ਹੈਂ? ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਣ, ਮੈਂ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਸਮਾਂ ਦੱਸ।

एवं पृष्टोऽब्रवीत्सम्यग्यथावद्रौमहर्षणिः। वाक्यं वचनसंपन्नस्तेषां च चरिताश्रयम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਅਰਥਪੂਰਨ ਬੋਲ ਬੋਲਿਆ।

तस्मिन्सदसि विस्तीर्णे मुनीनां भावितात्मनाम्

ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਭਾ, ਜਿੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ,

समीपे पार्थिवेन्द्रस्य सम्यक्पारिक्षितस्य च। कृष्णद्वैपायनप्रोक्ताः सुपुण्या विविधाः कथाः

ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਖੇ ਹੋਏ ਪਾਰਥੀਵ ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਵੈਪਾਇਨ ਵਲੋਂ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ।

कथिताश्चापि विधिवद्या वैशंपायनेन वै। श्रुत्वाऽहं ता विचित्रार्था महाभारतसंश्रिताः

ਉਹ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਜੋ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਤੇ ਅਜੋਕੇ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਵੈਸ਼ੰਪਾਇਨ ਵਲੋਂ ਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੁਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ, ਜੋ ਮੈਂ ਸੁਣੀਆਂ।

बहूनि संपरिक्रम्य तीर्थान्यायतनानि च। समन्तपञ्चकं नाम पुण्यं द्विजनिषेवितम्

ਕਈ ਤੀਰਥ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਦਾ ਫੇਰਾ ਲਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਸਮੰਤਪੰਚਕ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਆਇਆ।

गतवानस्मि तं देशं युद्धं यत्राभवत्पुरा। कुरूणां पाण्डवानां च सर्वेषां च महीक्षिताम्

ਮੈਂ ਉਹ ਥਾਂ ਵੇਖ ਆਇਆ ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੌਰਵਾਂ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ ਸੀ।

दिदृक्षुंरागतस्तस्मात्समीपं भावतामिह। आयुष्मन्तः सर्व एव ब्रह्मभाता हि मे मताः।। अस्मिन्यज्ञे महाभङ्गाः सूर्यपावकवर्चसः

ਉਹ ਥਾਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਹੀ ਲੱਗਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ।

कृताभिषेकाः शुचयः कृतजप्या हुताग्नयः। भवन्त आसते स्वस्था ब्रवीमि किमहं द्विजाः

ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ, ਜਪ ਕਰ ਲਏ ਹੋ, ਤੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਹਵਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠੇ ਹੋ। ਦੋਵੇਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਆਖਾਂ?

पुराणसंहिताः पुण्याः कथा धर्मार्थसंश्रिताः। इतिवृत्तं नरेन्द्राणामृषीणां च महात्मनाम्

ਪੁਰਾਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ, ਜੋ ਧਰਮ ਤੇ ਲਾਭ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

द्वैपायनेन यत्प्रोक्तं पुराणं परमर्षिणा। सुरैर्ब्रह्मर्षिभिश्चैव श्रुत्वा यदभिपूजितम्

ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦਵੈਪਾਇਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੁਣ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ—

तस्याख्यानवरिष्ठस्य विचित्रपदपर्वणः। सूक्ष्मार्थन्याययुक्तस्य वेदार्थैर्भूषितस्य च

ਉਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਥਾ ਦੀ, ਜਿਸਦੇ ਭਾਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁਖਮ ਅਰਥ ਤੇ ਤਰਕ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ—

भारतस्येतिहासस्य पुण्यां ग्रन्थार्थसंयुताम्। संस्कारोपगतां ब्राह्मीं नानाशास्त्रोपबृंहिताम्

ਉਸ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੀ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਅਰਥ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖੀ ਹੋਈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ—

जनमेजयस्य यां राज्ञो वैशंपायन उक्तवान्। यथावत्स ऋषिः पृष्टः सत्रे द्वैपायनाज्ञया

ਜੋ ਰਾਜਾ ਜਨਮੇਜਯ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਵੈਸ਼ੰਪਾਇਨ ਨੇ ਦਵੈਪਾਇਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਠੀਕ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਾਈ ਸੀ—

वेदैश्चतुर्भिः सयुक्तां व्यासस्याद्भुतकर्मणः। संहितां श्रोतुमिच्छामः पुण्यां पापभयापहाम्

ਉਹ ਸੰਕਲਨ, ਜੋ ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਆਸ ਦੇ ਅਸਾਧਾਰਣ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਬਣਾਇਆ, ਅਸੀਂ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪਾਪ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।

आद्यं पुरुषमीशानं पुरुहूतं पुरुष्टुतम्। ऋतमेकाक्षरं ब्रह्म व्यक्ताव्यक्तं सनातनम्

ਉਹ ਆਦਿ ਪੁਰਖ, ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੇ ਹੋਏ, ਇਕ ਅੱਖਰ ਵਾਲਾ ਸੱਚ, ਬ੍ਰਹਮ, ਜੋ ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ, ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—

असच्च सच्चैव च यद्विश्वं सदसतः परम् परावराणां स्रष्टारं पुराणं परमव्ययम्

ਉਹ ਜੋ ਅਸੱਤ ਤੇ ਸੱਤ ਦੋਹਾਂ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਤੇ ਜੋ ਸੱਤ-ਅਸੱਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਉੱਚੇ-ਹੇਠਲੇ ਸਭ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਪੁਰਾਣਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਕਦੇ ਨਾ ਨਾਸ ਹੋਣ ਵਾਲਾ—

मङ्गल्यं मङ्गलं विष्णुं वरेण्यमनघं शुचिम्। नमस्कृत्य हृषीकेशं चराचरगुरुं हरिम्

ਮੈਂ ਉਹ ਮੰਗਲਕਾਰੀ, ਮੰਗਲ ਵਾਲੇ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਪਵਿੱਤਰ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਸਭ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ, ਹਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।