ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਛੋਟਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਅੱਗ—ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੋਮ ਦੀ ਭੇਟ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇੰਨੀ ਕ੍ਰੋਧਤ ਹੋ ਕੇ ਖਾਂਡਵਨ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖਾਂਡਵਨ ਦਾ ਦਾਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅੱਗ ਨੇ ਖਾਂਡਵਨ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਸਾੜਿਆ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਸੁਣ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਉਹ ਪੁਰਾਣੀ ਘਟਨਾ ਜਿਸਦੀ ਸਾਧੂ ਲੋਕ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਖਾਂਡਵਨ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਵੇਤਕੀ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸ਼ੌਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰਿ ਅਤੇ ਹਯਾ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਉਹ ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦਾਨੀ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਸੀ—ਉਸ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਲਿਆ। ਉਸਦੇ ਯਜਨ ਦੌਰਾਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਯਜਨ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇਂਦਾ। ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇੱਕੋ ਹੀ ਸੋਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ—ਯਜਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇਣੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਯਜਨ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਸਮਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਫਿਰ, ਉਹ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ, ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ ਥੱਕ ਗਏ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਗਏ। ਰਾਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਣ ਕਰਕੇ, ਹੁਣ ਯਜਨ ਕਰਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਮਾਂ ਲੰਘਦਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਹਰ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਯਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਵੀ, ਉਹ ਪੁਰੋਹਿਤ ਮੁੜ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੋਏ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਦਰ, ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਜਤਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨੈ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਉਹ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ, ਉਹ ਰਾਜਾ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ: “ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ, ਪਰ ਅੱਜ ਯਜਨ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨੂੰ ਨਾਸ ਨਾ ਕਰੋ। ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਜ੍ਹਾ ਦੇ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।” “ਮੈਂ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ, ਦਾਨ ਆਦਿ ਦੇ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਦੱਸੋ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਵੈਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੋਰ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਕੋਲ ਯਜਨ ਲਈ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਰਾਜਾ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦ ਉਹ ਪੁਰੋਹਿਤ ਉਸ ਦਾ ਯਜਨ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਪੁਰੋਹਿਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ: “ਤੇਰਾ ਯਜਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਦੇ ਮੁੱਕਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਥੱਕ ਗਏ ਹਾਂ, ਸਦਾ ਹੀ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਨਾ ਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਥੱਕ ਗਏ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਤੇਰਾ ਮਨ ਭਟਕ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਾ ਕੇ ਤੂੰ ਆਪ ਰੁਦ੍ਰ ਕੋਲ ਜਾ, ਜੇ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਸਹਿ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੇਰਾ ਯਜਨ ਕਰਵਾਏ।” ਇਹ ਤਨਕ ਕਰਕੇ ਕਹੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਚਿੱਟੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕੈਲਾਸ ਪਰਬਤ ਤੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ, ਪੱਕੇ ਵ੍ਰਤ ਨਾਲ, ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ, ਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ ਉਹ ਕੁਝ ਮੁਲਾਂ ਅਤੇ ਫਲ ਖਾਂਦਾ। ਉਹ ਹੱਥ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਅੱਖ ਨਾ ਝਪਕ ਕੇ, ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਹੱਤ ਮੂਰਤ ਵਾਂਗ, ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਖੜਾ ਰਿਹਾ। ਜਦ ਉਹ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਰਾਜਾ ਐਹੋ ਜਿਹਾ ਵੱਡਾ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ: “ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤਪ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਵਾਲੇ। ਕੋਈ ਵੀ ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ।” ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਸ਼ਵੇਤਕੀ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ: “ਜੇਕਰ ਭਗਵਾਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ, ਤਾਂ ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਹੇ ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਮੇਰਾ ਯਜਨ ਕਰਵਾਓ।” ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਮੁਸਕੁਰਾ ਕੇ ਆਖਦੇ ਹਨ: “ਸਾਨੂੰ ਯਜਨ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਤੂੰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਸਨੇ ਵੱਡਾ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਤੇ ਯਜਨ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਦਿਵਾਂਗਾ।” “ਜੇ ਤੂੰ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਅੱਗ ਨੂੰ ਘੀ ਦੀ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਵੀ ਇੱਛਾ ਤੂੰ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ।” ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਵੇਤਕੀ ਨੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਠੀਕ ਠੀਕ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਮਹਾਦੇਵ ਮੁੜ ਆਏ। ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਬੜੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ਵੇਤਕੀ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ...