ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਅਸ਼ਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਤੇਜ਼, ਚਮਕਦਾਰ, ਕਦੇ ਨਾ ਵੱਡਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਦਿਵ੍ਯ ਘੋੜਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਘੋੜਾ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮਿਆ? ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਮਥਨੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ? ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਵ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਜਾਣਨ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਜਨਮੀ। ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਕਿ ਅਮ੍ਰਿਤ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਜਿਸ ਮਥਨੀ ਨਾਲ ਅਮ੍ਰਿਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਅਸਲ ਅਮ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚੀ ਘਟਨਾ ਸੀ। ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਅਚਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਇਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਚਮਕਦਾਰ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲਾ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਰੋਸ਼ਨੀ ਛੱਡਦਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਤੇ ਪਾਪੀਆਂ ਲਈ ਅਪਹੁੰਚ ਸੀ। ਇਹ ਪਰਬਤ ਡਰਾਉਣੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਕਾਸ਼ੀ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਉੱਚਾਈ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਢੱਕਦਾ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਨਦੀਆਂ, ਰੁੱਖਾਂ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਥਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੈਰ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਜੀਵਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਸ ਪਰਬਤ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਆਕਾਸ਼ਵਾਸੀ ਬੈਠੇ, ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਦੌਰਾਨ, ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਪਰਬਤ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਥਣ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਥੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਨਿਕਲੇਗਾ।" ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸਭ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਪਰਬਤ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਥੋ, ਤਾਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।" ਹੁਣ, ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਣ ਹੋਈ, ਜੋ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ, ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲਪਟਿਆ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਕਿੰਨਰ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਪਰਬਤ ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਧਰਤੀ ਹੇਠਾਂ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਉਠਾ ਨਹੀਂ ਸਕੇ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਕੋਲ ਗਏ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉਪਾਏ ਬਤਾਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੰਦਰਾਚਲ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਦਾ ਹੱਲ ਨਿਕਲੇ।" ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ "ਤੈਥਾਂ ਹੋਵੇ" ਕਿਹਾ। ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਸਰਪ-ਰਾਜਾ ਅਨੰਤ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਅਨੰਤ, ਜੋ ਅਤੁੱਟ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਆਖਣ ਤੇ, ਉਥੇ ਆਇਆ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਅਨੰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਪਰਬਤ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਵਾਸੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਉਠਾ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਸਮੁੰਦਰ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਅਸੀਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਲਈ ਇਹ ਪਾਣੀਆਂ ਮਥਾਂਗੇ।" ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਮਿਲੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਮੰਦਰਾਚਲ ਦੀ ਮਥਨੀ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹਲਚਲ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਕਰਾਂਗਾ।" ਫਿਰ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਗਹਿਰਾਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕਛੂਏ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਗਏ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਪਰਬਤ ਲਈ ਆਧਾਰ ਬਣੋ।" ਕਛੂਏ ਨੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ ਦਿੱਤੀ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਜਮਾਇਆ। ਹੁਣ, ਮੰਦਰਾਚਲ ਨੂੰ ਮਥਨੀ ਅਤੇ ਵਾਸੁਕੀ ਨਾਗ ਨੂੰ ਰੱਸੀ ਬਣਾਕੇ, ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਦਾਨਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਥਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਮਹਾਨ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਵਾਸੁਕੀ ਦੇ ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪੂੰਝ ਵਾਲਾ, ਜਿੱਥੇ ਨਾਰਾਇਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਨੰਤ ਖੜਾ ਸੀ। ਅਸੁਰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵਾਸੁਕੀ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਉੱਤੇ-ਹੇਠਾਂ ਖਿੱਚਦੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖਿੱਚਦੇ, ਵਾਸੁਕੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਧੂੰਆਂ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵਾਸੁਕੀ ਦੇ ਜਹਿਰੀਲੇ ਤੱਤ ਮਿਲ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਮੰਦਰਾਚਲ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਮਥਣ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਇਕ ਤੇਜ਼ ਜ਼ਹਿਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਹਾਲਾਹਲ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਜ਼ਹਿਰ ਨੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਡਰ ਕੇ ਉਥੋਂ ਭੱਜ ਗਏ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਲਈ ਮਥਣ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਜ਼ਹਿਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪੀੜਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਉਪਾਏ ਕਰੋ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਹਰਾ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੀ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤ੍ਰਿਨੈਤ੍ਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਰੁਦ੍ਰ, ਉਮਾ ਪਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਤੁਰੰਤ ਹੀ, ਉਹ ਸ੍ਵੈਅੰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਦੱਸੀ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਉਹ ਜ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪੀ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਠ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਲਾ ਨੀਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ 'ਨੀਲਕੰਠ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਜਦੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਲ ਵਾਪਸ ਮੁੜੇ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਦੁਬਾਰਾ ਅਮ੍ਰਿਤ ਲਈ ਮਥਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਅਸੁਰ ਵਾਸੁਕੀ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖਿੱਚਦੇ, ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਧੂੰਆਂ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਉਹ ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਬਣ ਗਏ, ਜੋ ਥੱਕੇ ਅਤੇ ਕਲੇਸ਼ਿਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵਰਸਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਲਈ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਲੀਲਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਮਥਨ ਸੰਪੰਨ ਹੋਇਆ।