ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਦੋ ਮਹਾਨ ਰਥੀ, ਸੁੰਡ ਅਤੇ ਉਪਸੁੰਡ ਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿੱਤਣ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਸਖਤ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਜਾ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਡੇ ਯਜਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਦੁਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹੋਮ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਉਰਜਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਧਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਸੁੰਡ ਅਤੇ ਉਪਸੁੰਡ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਸਭ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦੇ ਕੇ, ਕਠੋਰ ਮਨੋਰਥ ਕਰਕੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤਬਾਹੀ ਵਲ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਜਿਹੜੇ ਦੁਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਏ। ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਤਪੱਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਆਪਣੇ ਆਤਮਿਕ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਅੱਗ ਜਗਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਫੜ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਤਪੱਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਸਰ ਰਹਿਤ ਰਹੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਰਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋਏ ਸਨ। ਜਦ ਸ਼ਾਪ ਬੇਅਸਰ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਤੀਰ ਪੱਥਰਾਂ ਉੱਤੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੁਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਤਿਆਗ ਕੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਜਿਹੜੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ, ਗਰੁੜ ਤੋਂ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਭੱਜ ਗਏ। ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਲੁੱਟੇ ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ, ਯਜਨ ਭਾਂਡੇ ਵਿਖੇਰੇ ਤੇ ਟੁੱਟੇ ਪਏ ਸਨ, ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਸੁੰਨ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਖਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਲੁਕ ਕੇ, ਨਿਰੰਤਰ ਕਤਲ ਕਰਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਪਾਗਲ ਹੋਏ ਟੁੱਟੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛੁਪੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਯਮਲੋਕ ਵੱਲ ਭਜਾ ਦਿੰਦੇ। ਕਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਕਦੇ ਬਾਘ ਬਣ ਕੇ, ਤੇ ਕਦੇ ਗਾਇਬ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ, ਵਿਅਨਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ। ਸਾਰੇ ਯਜਨ ਤੇ ਪਾਠ ਰੁਕ ਗਏ, ਰਾਜੇ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤੇ ਤਿਉਹਾਰ-ਕਰਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਧਰਤੀ ਦੁਖ ਤੇ ਡਰ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ, ਹੱਟ-ਬਜ਼ਾਰ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ, ਦੇਵਕਰਮ ਰੁਕ ਗਏ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਆਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ ਮੁੱਕ ਗਏ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ, ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਕੰਗਾਲੀਆਂ ਵਿਖੇਰੀਆਂ ਪਈਆਂ, ਧਰਤੀ ਡਰਾਉਣੀ ਹੋ ਗਈ। ਪਿਤਰ-ਕਰਮ ਮੁੱਕ ਗਏ, ਮੰਗਲ ਗੀਤ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਚੰਦ, ਸੂਰਜ, ਗ੍ਰਹਿ, ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸੁੰਡ ਤੇ ਉਪਸੁੰਡ ਦੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਨ ਹਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਜਿੱਤ ਕੇ ਤੇ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧੀ ਨਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਅਸੁਰ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਟਿਕ ਗਏ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵੀ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਿੱਧ ਤੇ ਉੱਚਤਮ ਮੁਨਿ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੱਡਾ ਕਤਲੇਆਮ ਤੇ ਘਣੇਰੇ ਦੁੱਖ ਵੇਖੇ। ਜਿਹੜੇ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਦਇਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਵੇਖਿਆ, ਚਾਰ ਚਫੇਰੇ ਸਿੱਧ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਘੇਰਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਅੱਗ, ਵਾਯੂ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ, ਇੰਦਰ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਵੈਖਾਨਸ, ਵਾਲਖਿਲ, ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ, ਮਰੀਚੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਜਨਮਾ ਤੇ ਗਿਆਨੀ, ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਤਪੱਸਵੀ ਵੀ ਉਥੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਪਿਤਾਮਹ ਦੇ ਕੋਲ ਆਏ। ਆ ਕੇ, ਸਭ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁੰਡ ਤੇ ਉਪਸੁੰਡ ਦੇ ਕਰਤੂਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੇ—ਕਿਵੇਂ, ਕਿਸਨੇ, ਤੇ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਕਦਮ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਵਿਚਾਰਿਆ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਜਦ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾਂ ਆਏ, ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਵੀ, ਇਕ ਅਦਭੁਤ ਸੁੰਦਰ ਇਸਤਰੀ ਰਚੋ।" ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾਂ ਨੇ ਪਿਤਾਮਹ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੋਚ ਕੇ ਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਰੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਰੇਕ ਜੀਵ, ਚਾਹੇ ਚਲਦੇ ਜਾਂ ਅਚਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹਨੇ ਉਸ ਨਾਰੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਲੱਖਾਂ ਰਤਨਾਂ ਲਾ ਦਿੱਤੇ, ਉਸਨੂੰ ਮਣੀਆਂ ਦੀ ਮੂਰਤ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾਂ ਦੀ ਇਹ ਰਚਨਾ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁੰਦਰ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਰਤਾ ਭੀ ਦਾਗ ਨਾ ਸੀ; ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਪਈ, ਉਥੇ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ। ਉਹ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤ, ਚਾਹੇ ਜਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਬਣ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਪਿਤਾਮਹ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ, "ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?" ਪਿਤਾਮਹ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇਕ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਸਰਵੋਚਤ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਆਕਰਸ਼ਣ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ। ਉਸ ਵਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਨਾਰੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਮਨ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮਣੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਅਣੂ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ, ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ "ਤਿਲੋਤਮਾ" ਰੱਖਿਆ।