ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਮੌਦਗਲਯਾ ਖਾਣਾ ਖਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਚਾਨਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਂ ਅੰਗੂਠੀ ਝੜ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਨਲਾਇਨੀ, ਨੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਹਿਚਕਚਾਹਟ ਦੇ, ਉਹੀ ਭੋਜਨ ਉਠਾ ਕੇ ਖਾ ਲਿਆ। ਉਸਦੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਤਪਸਵੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬੋਲਦੇ ਸਨ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਇੱਕ ਵਰ ਮੰਗੋ।" ਨਲਾਇਨੀ ਨੇ ਫਿਰ ਆਪਣਾ ਵਰ ਮੰਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਨਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਬੁੱਢੀ ਹਾਂ, ਨਾ ਰੂਖੀ, ਨਾ ਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜਾਂ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹਾਂ; ਨਾ ਮੇਰਾ ਸਾਹ ਮਾੜਾ ਹੈ, ਨਾ ਮੈਂ ਪਤਲੀ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਲੋਭੀ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਵੱਸ ਸਕਦੀ ਹਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਵੇ।" ਨਲਾਇਨੀ, ਜੋ ਸਰਵ ਗੁਣਵਾਨ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਵਿਭਾਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਭੋਗੋ, ਹੇ ਅਗੋਚਰ ਆਤਮਾ।" ਮੌਦਗਲਯਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹਿਆ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇ।" ਫਿਰ ਉਹ ਪੰਜ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਲਾਇਨੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟਾਪੂਆਂ 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੋਹਣੀ ਵਾਲੀ, ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ ਨਲਾਇਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਦੇ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਗਏ, ਤਾਂ ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਦੇਵ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਖਾ ਕੇ ਘੁੰਮਦੇ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਚੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿਚ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਮਹਿੰਦਰ ਦੀ ਫੌਜ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਦੌੜੇ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਫਿਰ, ਉਹ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵਾਪਸ ਆਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿਵਯ ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਇਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਨਾਲ ਰਹੇ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਿਚ, ਉਹ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਬੋਲੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਪਹਾੜ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਯੋਗ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਦਰਿਆ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਜਦੋਂ ਸਾਲਾ ਰੁੱਖ ਫੁੱਲਿਆ, ਤਦ ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਇੱਕ ਲਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲਪਟ ਗਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਿਆ ਅਤੇ ਸਕੰਦਾ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਘੁੰਮੀ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਪ੍ਰੀਤ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਵਧੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਲਾਇਨੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਿਵ੍ਰਿਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਚਮਕਦੀ ਨਾਰੀ ਵੀ, ਦੇਵ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਿਵ੍ਰਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਤਪ ਅਤੇ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਹੀ। ਜਿਵੇਂ ਅਰੁੰਧਤੀ ਅਤੇ ਸੀਤਾ, ਨਲਾਇਨੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਲਈ ਪਰਮ ਭਗਤ ਬਣੀ; ਅਤੇ ਉਹ ਮਾਤਾ ਦਮਯੰਤੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਗਿਆ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਹੋਰ ਨਾ ਸੋਚੇ। ਨਲਾਇਨੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕਿਸੇ ਦੇਵ ਯੋਜਨਾ ਨਾਲ ਜਨਮੀ ਸੀ। ਤੇਰੀ ਧੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ, ਜੋ ਚਮਕਦੀ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹੀ; ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਕਦੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਲ ਹੀ ਕੇਂਦਰਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਸੁਭਾਗੀ ਨਲਾਇਨੀ ਮੇਰੇ ਯਜਨ 'ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਵਜੋਂ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮੀ, ਹੇ ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ?" ਉਸ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰ ਆਇਆ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੁਣੋ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਕਿਵੇਂ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਤੇਰੇ ਘਰ ਜਨਮੀ। ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਨਲਾਇਨੀ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਦਰਸੇਨਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮੌਦਗਲਯਾ ਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂਦੀ ਰਹੀ।" "ਕਈ ਸਾਲ ਬਿਟ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਪਲ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ, ਮੌਦਗਲਯਾ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ, ਭੋਗਾਂ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਵੈਰਾਗੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਉੱਚੇ ਧਰਮ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਹਮ ਯੋਗ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਨਲਾਇਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਪਰ ਮੌਦਗਲਯਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਪ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਰਹੇ।" ਨਲਾਇਨੀ ਨੇ ਅਰਜ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਿਹਰ ਕਰੋ, ਮੈਨੂੰ ਛੱਡੋ ਨਾ; ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਇੱਛਾ ਭੋਗਣ ਤੋਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ।" ਮੌਦਗਲਯਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਜੋ ਗੱਲ ਬਿਨਾ ਝਿਝਕ ਦੇ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਮੇਰੇ ਤਪ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ। ਤੂੰ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਹੋਵੇਂਗੀ, ਪਾਂਚਾਲ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦ੍ਰੁਪਦ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਜਨਮੇਗੀ।" "ਉੱਥੇ, ਤੇਰੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਤੀ ਹੋਣਗੇ; ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਸੋਹਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹੋਣਗੇ, ਤੂੰ ਚਿਰਕਾਲ ਤੱਕ ਸੁਖ ਭੋਗੇਗੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਨਾਰੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ। ਭੋਗਾਂ ਤੋਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਤਪ ਨਾਲ ਕੀਤੀ।" "ਆਸ ਛੱਡ ਕੇ, ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਉਂਦੀ, ਬਿਨਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਪ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਦੀ ਭਾਰੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ, ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਆਪ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਤੈਨੂੰ ਉੱਤਮ ਜਨਮ ਮਿਲੇਗਾ, ਤੂੰ ਗੁਣਵਾਨ ਨਾਰੀ ਹੋਵੇਂਗੀ, ਤੇਰੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਤੀ ਹੋਣਗੇ।'" "ਉਹ ਸਭ ਮਹਿੰਦਰ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਹੋਣਗੇ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ, ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ।" ਨਲਾਇਨੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਤਾਂ ਇੱਕ ਪਤੀ ਚਾਹਿਆ ਸੀ; ਫਿਰ ਇਹ ਪੰਜ ਕਿਵੇਂ ਹੋਣਗੇ? ਦੱਸੋ, ਇੱਕ ਨਾਰੀ ਦੇ ਕਈ ਪਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?" "ਤੂੰ ਪੰਜ ਵਾਰੀ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਨੂੰ ਪਤੀ ਦਿਓ'; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ, ਤੇਰੇ ਪੰਜ ਪਤੀ ਹੋਣਗੇ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣਗੇ। ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਾਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹੀ ਪਤੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਇਆ; ਪਰ ਪੁਰਖਾ ਲਈ ਕਈ ਪਤਨੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਕਈਆਂ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਲਾਇਨੀ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ, ਤਪ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੰਜ ਪਤੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਲੀਲਾ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ।