ਪ੍ਰਮਤੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਜੋ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੰਪ ਦੇ ਡੱਸਣ ਨਾਲ ਮਰੀ ਪਈ ਸੀ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਦਇਆ ਆ ਗਈ ਤੇ ਉਹ ਰੋ ਪਏ। ਪਰ ਰੁਰੂ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਸੀ, ਬਾਹਰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਦਕਿ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਉੱਚ ਕੋਟੀਆਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਓਥੇ ਹੀ ਬੈਠੇ ਰਹੇ। ਜਦ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਓਥੇ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਰੁਰੂ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ੍ਹ ਵਿਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਜੰਗਲ ਦੇ ਘਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਗਿਆ ਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ: "ਉਹ ਪਤਲੀ ਲੱਤਾਂ ਵਾਲੀ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਈ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਵਧਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਹੀ ਲੈ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਉਹ, ਚੌੜੀਆਂ ਕਮਰਾਂ ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੜੀ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਮਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਵੀ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਵੇਗੀ? ਮੇਰੇ ਮਾਪੇ, ਦੋਸਤ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਉਹ ਪਿਆਰੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਕੋਈ ਭੇਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਖੋ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ? ਜੇ ਮੈਂ ਕਦੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਤਪ ਕੀਤਾ, ਜਾਂ ਅਪਣੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਫਲ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਮੁੜ ਜੀ ਉਠੇ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸਯਾਮੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹਾਂ, ਉਹ ਚਮਕਦੀ ਪ੍ਰਮਾਦਵਰਾ ਅੱਜ ਮੁੜ ਜੀ ਉੱਠੇ।" ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਲਈ ਐਸਾ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਕ ਦਿਵਯ ਦੂਤ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰੁਰੂ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਜੇ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਮੁੜ ਜੀ ਉੱਠੇ।" ਰੁਰੂ ਦੇ ਵਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਇਕ ਦੂਤ ਭੇਜਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਰੁਰੂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਗੱਲ ਕਰੇ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਭਗਤ ਦੂਤ ਜਲਦੀ ਆਇਆ ਤੇ ਦੁੱਖੀ ਰੁਰੂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣਾਏ: "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ ਹੈ; ਸੁਣ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਆਖੇ ਬਚਨ।" "ਤੂੰ ਜੋ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਰੁਰੂ, ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਮੌਤ ਆਉਣ ਉਪਰੰਤ ਕਿਸੇ ਮਾਨਵ ਦੀ ਜਾਨ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਇਹ ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾ ਦੀ ਦੁਖੀ ਧੀ ਹੁਣ ਜਾਨ ਤੋਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਪਿਆਰੇ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਨਾ ਪਾ। ਪਰ, ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਕ ਉਪਾਅ ਬਣਾਇਆ ਸੀ; ਜੇ ਤੂੰ ਉਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇਂ, ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਦਵਰਾ ਮੁੜ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।" "ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਉਪਾਅ ਕੀ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸ, ਹੇ ਦਿਵਯ; ਮੈਂ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹੀ ਕਰਾਂਗਾ—ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।" ਦੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ੀ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਆਧੀ ਉਮਰ ਇਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰਮਾਦਵਰਾ ਮੁੜ ਜੀ ਉੱਠੇਗੀ।" "ਹੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਆਧੀ ਉਮਰ ਇਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੀ ਸੋਹਣੀ, ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਪਤਨੀ ਮੁੜ ਜੀ ਉੱਠੇ।" ਫਿਰ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਦਿਵਯ ਦੂਤ, ਦੋਵੇਂ ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਕੋਲ ਗਏ ਤੇ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ, ਤਾਂ ਰੁਰੂ ਦੀ ਆਧੀ ਉਮਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰਮਾਦਵਰਾ, ਜੋ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ, ਮੁੜ ਜੀ ਉੱਠੇ।" ਧਰਮ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੂਤ, ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਮਾਦਵਰਾ, ਰੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਰੁਰੂ ਦੀ ਆਧੀ ਉਮਰ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜੀ ਉੱਠੇ।" ਇਹ ਗੱਲ ਹੋਣੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਕੁੜੀ ਪ੍ਰਮਾਦਵਰਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੰਗ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਜਾਗ ਪਈ ਹੋਵੇ, ਰੁਰੂ ਦੀ ਆਧੀ ਉਮਰ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜੀ ਉੱਠੀ। ਇਹ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਲਈ, ਰੁਰੂ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਆਧੀ ਉਮਰ ਘਟਾ ਬੈਠਿਆ। ਫਿਰ, ਇਕ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ, ਦੋਵੇਂ ਪਿਤਿਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ, ਤੇ ਦੋਵੇਂ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ ਰਹੇ। ਆਪਣੀ ਵਿਰਲੀ ਪਤਨੀ ਲੈ ਕੇ, ਜੋ ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਸੀ, ਰੁਰੂ ਨੇ ਵਚਨ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਧੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਹਟੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੇਗਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਨਿਰਣਯ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ। ਜਦ ਵੀ ਉਹ ਕਿਸੇ ਕਪਟੀ ਜੀਵ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਜਿੰਨਾ ਸਮਭਵ ਹੋ ਸਕਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੁਰੂ ਇਕ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਗਿਆ; ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਬੁੱਢਾ ਦੁੰਦੁਭਾ (ਸੰਪ) ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਲਾਠੀ, ਜੋ ਕਾਲ ਦੇ ਡੰਡੇ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਚੁੱਕ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਦੁੰਦੁਭਾ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ: "ਹੇ ਤਪਸਵੀ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਅਪਮਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਤੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਕਿਉਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?" "ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵਰਗੀ ਪਿਆਰੀ ਸੀ, ਸੰਪ ਨੇ ਡੱਸ ਲਈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਸੰਪਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦਾ ਡਰਾਵਨਾ ਵਚਨ ਲਿਆ। ਮੈਂ ਵਚਨ ਲਿਆ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਸੰਪ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਇਸ ਲਈ, ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਅੱਜ ਤੇਰੀ ਜਾਨ ਜਾਵੇਗੀ। ਹੋਰ ਸੰਪਾਂ ਨੇ ਇਥੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਡੱਸਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਦੁੰਦੁਭਾ, ਪਰ ਤੂੰ, ਜੋ ਦੁੰਦੁਭਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਹਾਨੀ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੁੱਖ-ਸੁਖ ਤੇ ਕਰਮ ਹਨ, ਹੇ ਦੁੰਦੁਭਾ, ਤੇ ਤੂੰ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਹਾਨੀ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।" ਦੁੰਦੁਭਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੁਰੂ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਦੁੰਦੁਭਾ ਕੋਈ ਤਪਸਵੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਭਾਵੇਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ। ਫਿਰ, ਆਦਰਨੀਯ ਰੁਰੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਂਗ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਹੇ ਸੰਪ, ਤੂੰ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਤੇ ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?" ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੁਰੂ ਨਾਮਕ ਤਪਸਵੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰ ਸੀ; ਪਰ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸੰਪ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ।" "ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਸੰਪਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ? ਤੇ ਤੂੰ ਕਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰਹੇਗਾ?" "ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ, ਖਾਗਮ ਨਾਮਕ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੇਰਾ ਦੋਸਤ ਸੀ; ਉਹ ਬੜੀ ਕਥੋਰ ਬੋਲੀ, ਤਪ ਵਿਚ ਲੀਨ, ਤੇ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ...