ਇੱਕ ਵਾਰ, ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਮਦੇਵ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਿਆਨਕ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਅਟੱਲ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਹੇ ਸੁਭਾਗਾ, ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਜੋ ਅਸਹਿਣੀ ਤੀਰਾਂ ਵਰਗਾ ਦਰਦ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਆਪ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਬੁਝਾ ਦੇ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਮੈਨੂੰ ਗਾਂਧਰਵ ਵਿਆਹ ਰਾਹੀਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗਾਂਧਰਵ ਵਿਆਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।” ਪਰ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਵਾਲੀ ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲੋਂ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਮੰਗੋ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਿਰਫ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਹੋ। ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਸੁਤੰਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਕੁਆਰੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਕਿ ਉਹਨਾ ਦਾ ਪਤੀ ਕੋਈ ਉੱਚ ਵੰਸ਼ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇ? ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਜਾਓ, ਆਦਰ, ਤਪ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚੋ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਤੋਂ ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਰਹਾਂਗੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਤਪਤੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੀ ਧੀ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਮੌਰ।” ਇਸ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗਾਂਧਰਵ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ੀ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਭਗਤੀ ਚੰਨ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਉਠੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਬਾਂਹ-ਬਲ ਨਾਲ ਪਰਸਿੱਧ, ਗਾਂਧਰਵ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, “ਤੁਸੀਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ, ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਗਾਂਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਇਹ ਕੌਣ ਹਨ ਜੋ ਸਾਡੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਰਹੇ? ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ।” ਗਾਂਧਰਵ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਅਰੁੰਧਤੀ ਦੇ ਪਤੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਪ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਅਜਿੱਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੋਵੇਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸੰਯਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਇੱਛਾ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਲੋਕ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਵੀ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਵਲੋਂ ਹੋਈ ਘੋਰ ਤੋਹਿਨਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕੁਸ਼ਿਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਨਿਰਦਯਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਆਪਣਿਆਂ ਮਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਗਾ ਸਕਦੇ ਸੀ, ਪਰ ਮੌਤ ਦੀ ਹੱਦ ਨੂੰ ਕਦੇ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਆਪਣੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਸੰਯਮੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਇक्षਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਪੁਰੋਹਿਤ ਬਣਾ ਕੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਯੱਜ ਕਰਵਾਏ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਰਾਜਾ ਧਰਤੀ ਜਿੱਤਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ, ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪੁਰੋਹਿਤ ਬਣਾਏ।” ਫਿਰ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਵਿਚਕਾਰ ਵੈਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਦ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ? ਇਹ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਦੱਸੋ।” ਗਾਂਧਰਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਪੂਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੋਈ, ਤਿਵੇਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਕਨ੍ਯਾਕੁਬਜ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਿਕ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਗਾਧੀ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਗਿਆ। ਉਹ ਉਥੇ ਹਿਰਣਾਂ ਅਤੇ ਸੂਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਥੱਕ ਕੇ, ਖੇਡ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ, ਉਹ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਆਦਰ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਆਦਰ-ਸਵਾਗਤ, ਅਰਘ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਫਲ-ਫੂਲਾਂ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਕ ਗਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮੰਗਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਸੁਗੰਧਿਤ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਅੰਜਨ, ਦਹੀਂ ਦੇ ਪਕਵਾਨ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਘਿਉ ਨਾਲ ਭਰੇ ਖੂਹ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਿੱਠੇ ਚੌਲ, ਗੰਨੇ, ਸ਼ਹਦ, ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਮਦਿਰਾ ਆ ਗਈ। ਉਹ ਗਾਂ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ, ਦੁੱਧ, ਛੇ ਰਸ ਅਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤ-ਸਮਾਨ ਉੱਤਮ ਪਦਾਰਥ ਵੀ ਦੇਣ ਲੱਗੀ। ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਆਦਲੇ ਪਕਵਾਨ, ਚਟਣੀਆਂ ਅਤੇ ਚੂਸਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ, ਸਭ ਕੁਝ ਉੱਥੇ ਉਪਲੱਬਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਪੜੇ ਵੀ ਆ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਵੱਡੀ ਕਹਾਣੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਪਰਿਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ, ਆਦਰ ਅਤੇ ਤਪ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।