ਮੈਂ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਦ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਯੋਗ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਮੈਂ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ, ਯਜਨਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਾਂ। ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋ ਕੁਝ ਭੀ ਮੈਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦਰਸ਼ ਅਤੇ ਪੂਰਨਿਮਾਸਾ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਦੋਵੇਂ ਲਈ ਕਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਸਮਿਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਇੱਕਠੇ ਵੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਪਿਤਰ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਮੈਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਰਪਣਾਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਮਾਵਸਿਆ ਨੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ, ਤੇ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਹਵਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਅਰਪਣਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਜਦ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਜੇ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ 'ਓਮ' ਅਤੇ 'ਵਸ਼ਟ' ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਨਾ ਹੋਵੇ, 'ਸ੍ਵਾਹਾ' ਅਤੇ 'ਸ੍ਵਧਾ' ਨਾ ਹੋਣ, ਤੇ ਅੱਗ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਅਖਿਆ, “ਅਗਨੀ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਘਨ ਨਾਲ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕ ਉਲਝ ਗਏ ਹਨ; ਕੋਈ ਉਪਾਏ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮਬੱਧਤਾ ਨਾ ਟੁੱਟੇ।” ਇਸ ਉੱਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਗਏ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਰੁਕਣ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਹੁਣ, ਜਦ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹੈ, ਉਹ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਸਕੇਗਾ?” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਰਵ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਮਿੱਠੇ, ਸਦਾ-ਟਿਕਾਊ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਰਚਣ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਆਖੇ, “ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਤੇ ਅੰਤ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਥਾਮਦਾ ਹੈਂ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਐਸਾ ਕਰ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇਗੀ। ਹੇ ਅੱਗ, ਜਦ ਤੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈਂ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾਡ ਨਹੀਂ ਕਰੇਂਗਾ; ਤੇਰਾ ਹੇਠਲਾ ਸਾਹ ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਸਭ ਕੁਝ ਖਤਮ ਕਰੇਗਾ, ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਛੂਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸਭ ਕੁਝ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਜੋਤਿ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਚਾਨਣ ਹੈਂ। ਆਪਣੀ ਹੀ ਜੋਤਿ ਨਾਲ, ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਪੂਰਾ ਕਰ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ।” ਅਗਨੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, “ਜਿਵੇਂ ਹੁਕਮ,” ਅਤੇ ਉਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲ ਪਿਆ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਾਮਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਦੇਵਤੇ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ, ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਅਗਨੀ ਨੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਰਿਸ਼ੀ ਤੋਂ ਸ਼ਾਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਇਹ ਸਭ ਘਟਨਾ—ਹਤੀ ਦੀ ਹਾਸੀ, ਅਗਨੀ ਦਾ ਸ਼ਾਪ, ਪੁਲੋਮਨ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਚ੍ਯਵਨ ਦਾ ਜਨਮ—ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਅਤੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ੀ ਚ੍ਯਵਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੁਕੰਯਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਪ੍ਰਮਾਤੀ ਸੀ। ਪ੍ਰਮਾਤੀ ਨੇ ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ ਤੋਂ ਰੁਰੂ ਨਾਮਕ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ; ਤੇ ਰੁਰੂ ਨੇ ਪ੍ਰਮਾਦ੍ਵਰਾ ਤੋਂ ਸੁਨਕਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਨਕਾ, ਜੋ ਭਾਰਗਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਤੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਸੀ, ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰਕੇ ਅਮਰ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਰੁਰੂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ; ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਸਥੂਲਕੇਸ਼ਾ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਸਨ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਵਾਸੁ, ਜੋ ਮੇਨਕਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜਨਮ ਲਏ। ਮੇਨਕਾ, ਜੋ ਅਪਸਰਾ ਸੀ, ਸਮੇਂ ਆਉਣ ‘ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ੀ, ਸਥੂਲਕੇਸ਼ਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਛੱਡ ਆਈ। ਉਸ ਅਪਸਰਾ ਨੇ, ਨਿਰਦਈ ਤੇ ਲਾਜ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਗਰਭ ਨੂੰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਚਲੀ ਗਈ। ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ, ਜਿਹੜਾ ਉਥੇ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਸੁੰਦਰ, ਅਮਰਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਇਕੱਲੀ ਪਈ ਹੋਈ ਵੇਖਿਆ। ਸਥੂਲਕੇਸ਼ਾ ਨੇ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇ ਉਜਲਾ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਆਪਣੇ ਦੇ, ਵੇਖਿਆ। ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਾਲਿਆ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਉਸ ਦੇ ਪੁਣ੍ਯ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵਧੀ। ਸਥੂਲਕੇਸ਼ਾ ਨੇ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਨਮ-ਵਿਧੀਆਂ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਵਾਈਆਂ। ਉਸ ਕੁੜੀ ਦੀ ਸੋਭਾ, ਰੂਪ ਤੇ ਗੁਣ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵਧੀਕ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਮਾਦ੍ਵਰਾ ਰੱਖਿਆ। ਜਦ ਰੁਰੂ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਦ੍ਵਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਰੁਰੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਮਾਤੀ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸੀ। ਪ੍ਰਮਾਤੀ, ਜੋ ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ੀ ਸੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਥੂਲਕੇਸ਼ਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਕੁੜੀ ਦਾ ਹੱਥ ਮੰਗਿਆ।