ਇੱਕ ਵਾਰ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਅਜੈਯ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਦਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਘੋੜਾ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਮਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਪੈਦਲ ਹੀ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਐਸੇ ਹੀ ਭਟਕਦੇ, ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਕੁੜੀ ਵੇਖੀ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਹੜੀ ਸੋਹਣਪ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਦੁੱਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਇੱਕੱਲੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਥੰਮ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਵੱਲ ਨਿਹਾਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਸਮਝਿਆ; ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ, ਇਹ ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਤੇਜ ਅੱਗ ਦੀ ਲੌ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਤੇ ਸੁਚੱਜ ਤੇ ਚਮਕ ਵਿੱਚ ਕੁਰਚਨ ਚਾਂਦ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਣ ਉੱਤੇ ਖੜੀ ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸੋਹਣਪ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਕਾਰਨ, ਪਹਾੜ, ਉਸਦੇ ਦਰੱਖਤ, ਬੇਲੀਆਂ ਤੇ ਪੌਦੇ ਵੀ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਜਾਪਦੇ ਸਨ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਉਸਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਮੀਣ ਨਹੀਂ ਰਹੀਆਂ; ਰਾਜੇ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਫਲ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿੰਨੀ ਕੁ ਸ਼ਕਲਾਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਵੇਖੀਆਂ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਕੁੜੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਮਨ ਉਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਗਏ, ਉਹ ਉੱਥੋਂ ਹਿਲਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਆਇਆ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਮਥ ਕੇ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਬਣਾਇਆ ਹੋਵੇ। ਐਸੇ ਹੀ ਸੋਚਦਿਆਂ, ਸਮਵਰਨ ਰਾਜੇ ਨੇ ਨਿਰਣਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਧਨ-ਸਮਪੱਤਾ ਤੇ ਕਿਸਮਤ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕੁੜੀ ਇਸ ਵਰਗੀ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਸੁਭਾਗਣੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉੱਚ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਾ ਅੰਦਰੋਂ ਆਸਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਇਛਾ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਵਿੱਝ ਗਿਆ। ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਭਾਰੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜਦਿਆਂ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਜੋ ਅਮੂਮਨ ਨਿਰਭਉ ਸੀ, ਹੁਣ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਬੋਲਿਆ: "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਕਿਸ ਦੀ ਧੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰਿ? ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਖੜੀ ਹੈਂ, ਤੇ ਇਸ ਸੁੰਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੀ ਕਿਵੇਂ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ?" ਉਹ ਅੱਗੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਗ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਗਹਣੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਾ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਕਿ ਤੂੰ ਕੋਈ ਦੇਵੀ ਹੈਂ, ਨਾ ਅਸੁਰ, ਨਾ ਯਕਸ਼ੀ, ਨਾ ਰਾਖਸ਼ਸੀ; ਨਾ ਹੀ ਤੂੰ ਨਾਗਕੰਨਿਆ, ਗੰਧਰਵੀ ਜਾਂ ਆਮ ਮਨੁੱਖੀ ਔਰਤ ਜਾਪਦੀ ਹੈਂ। ਜਿੰਨੀਆਂ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਮੈਂ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਹਨ, ਕੋਈ ਵੀ ਤੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ। ਤੇਰਾ ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਮੁੱਖ, ਕਮਲ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਗਈ ਹੈ।" ਰਾਜੇ ਨੇ ਇੰਝ ਕਿਹਾ, ਪਰ ਉਹ ਕੁੜੀ, ਉਸ ਸੁੰਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਪ੍ਰੇਮ-ਪੀੜਤ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਬੋਲੀ। ਜਦ ਰਾਜਾ ਉਸਦੇ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਈ। ਰਾਜਾ ਉਸ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਭਟਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਪਾਗਲ ਵਰਗਾ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਵੱਡਾ ਵਿਹਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰੁਕ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਕੁੜੀ ਅਣਦਿੱਖੀ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ, ਇਛਾ ਵਿੱਚ ਭੁੱਲਾ ਹੋਇਆ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਮੁੜ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਮੁਸਕਾਨ ਤੇ ਚੌੜੀਆਂ ਕੁਮਰਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜੀ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਕੁੜੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਤਪਤੀ ਸੀ, ਨੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਇਛਾ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਵਿੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਤਪਤੀ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਉੱਠ, ਉੱਠ! ਤੈਨੂੰ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਮਾਰਣ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਭਟਕਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਭੁੱਲਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਚੌੜੀਆਂ ਕੁਮਰਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਰਾਜਾ, ਜਿਸਦਾ ਦਿਲ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਬੋਲਿਆ, "ਹੇ ਕਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰ, ਮੈਂ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਪਾਗਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।" "ਮੈਨੂੰ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲੈ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਆਸ ਵਿੱਚ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਤੈਥੋਂ ਬਿਨਾਂ ਛੱਡ ਰਹੀ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਤੀਖੀ ਤੀਰ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਜ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੇ ਕਮਲ ਜਿਹੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਇਹ ਇਛਾ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡਦੀ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਡੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਚੌੜੀਆਂ ਕੁਮਰਾਂ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਮੁੱਖ ਵਾਲੀ, ਮੈਨੂੰ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲੈ। ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਬੋਲੀ ਵੀ ਕਿਨਰਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਰਗੀ ਮਿੱਠੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੀ, ਸੋਹਣੇ ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਚੰਨ ਤੇ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਮੁੱਖ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" "ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਇਛਾ ਮੈਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵੱਜ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰ। ਹੇ ਕਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਨਾ ਦੇਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰੱਖ। ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਔਰਤ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।" "ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮਿਹਰ ਕਰ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲੈ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਤੀਖਾ ਤੀਰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਅੱਗ ਭੜਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਤੀਰ ਮੈਨੂੰ ਵਿੱਝ ਰਹੇ ਹੋਣ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਸਮਵਰਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਸਾਰੀ ਪੀੜ੍ਹਾ, ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਆਸਕਤੀ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਤਪਤੀ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ।