ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਜੋ ਗਿਆਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਂ ਵੀ ਠੀਕ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਇੰਦ੍ਰ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ਜ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਹ ਪੁਰਾਤਨ ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਮਾਣਿਆ। ਇਹ ਵੰਸ਼ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਭ੍ਰਿਗੁ, ਜੋ ਧੰਨਵੰਤ ਅਤੇ ਆਤਮਜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਓਹੀ ਇਸ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਆਦਿ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦਾ ਜਨਮ ਵਰੁਣ ਦੇ ਯਜਨਾ ਦੌਰਾਨ ਅੱਗ ਤੋਂ ਹੋਇਆ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪੁੱਤਰ ਭਾਰਗਵ ਚ੍ਯਵਨ ਹੋਏ। ਚ੍ਯਵਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਮਾਤੀ ਹੋਏ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਸਨ। ਪ੍ਰਮਾਤੀ ਨੇ ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ ਤੋਂ ਰੁਰੂ ਨਾਮਕ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਰੁਰੂ ਤੋਂ ਸੁਣਕ ਨਾਮਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰਮਾਦਵਰਾ ਤੋਂ ਜਨਮੇ। ਸੁਣਕ ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਧਰਮਾਤਮਾ, ਤੇਰੇ ਪੂਰਵਜ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ, ਸਤਚਿੱਤ, ਸੱਚੇ, ਇੰਦ੍ਰਿਯਾਂ ਉੱਤੇ ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਭੋਜਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਹੇ ਸੂਤ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਭਾਰਗਵ ਮਹਾਤਮਾ ਚ੍ਯਵਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਤਨੀ ਪੁਲੋਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸਭ ਨੂੰ ਮੰਨਣਯੋਗ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਧਾਰਿਆ। ਜਦੋਂ ਪੁਲੋਮਾ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅੰਕੁਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਭ੍ਰਿਗੁ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਧਰਮਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਤੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਕ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਭ੍ਰਿਗੁ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਆਗੂ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਸੰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਿਕਲੇ, ਤਦ ਰਾਕਸ਼ਸ ਪੁਲੋਮਾ ਉਸ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਆਇਆ। ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਨਾ ਰੱਖ ਸਕਿਆ। ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਪੁਲੋਮਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਸੋਹਣੀ ਨਾਰੀ ਨੇ ਜੰਗਲੀ ਫਲ ਤੇ ਮੂਲ ਦੇ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਨਾਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ," ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਲੋਮਾ ਨੇ ਉਸ ਹਸਣ ਵਾਲੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਰੀ ਲਈ ਵਿਆਹ ਦਾ ਇਛਾ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਸੀ। ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ਜ, ਇਹ ਪਾਪ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਸੋਚਿਆ, "ਹੁਣ ਮੌਕਾ ਹੈ," ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੱਕ ਕੇ ਲਿਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਅੱਗ, ਜਾਤਵੇਦਸ, ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਹਾਰਾ ਬਣਾਇਆ। ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਅੱਗ ਕੋਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸ, ਹੇ ਅਗਨੀ, ਇਹ ਕਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਕਸਮ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।" "ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮੁਖ ਹੈਂ, ਹੇ ਪਾਵਕ, ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦੇ। ਇਹ ਨਾਰੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੰਗ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਵਿਆਹ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।" "ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਇਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ। ਜੇ ਇਹ ਸੋਹਣੀ ਨਾਰੀ ਹੁਣ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਇਕੱਲੀ ਹੈ—" "ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਲੈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਗੁੱਸਾ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਜੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਮੇਰੀ ਪੁਰਾਣੀ ਪਤਨੀ, ਇਸ ਸੋਹਣੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਨੂੰ, ਮੇਰੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲੈ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਹੀ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਾਰ ਵਾਰ ਅੱਗ, ਜਾਤਵੇਦਸ, ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਰਿਹਾ, ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਨਾਰੀ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। "ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ; ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦਾ ਸਾਖੀ ਹੈਂ, ਸੱਚ ਬੋਲ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ।" "ਮੇਰੀ ਪੁਰਾਣੀ ਵਿਆਹਯੋਗ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਲੈ ਲਿਆ, ਜੋ ਝੂਠਾ ਕੰਮ ਸੀ। ਜੇ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸ।" "ਜੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਹੇ ਜਾਤਵੇਦਸ, ਜਿਵੇਂ ਤੈਨੂੰ ਠੀਕ ਲੱਗੇ, ਮੈਨੂੰ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਦੱਸ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੱਤ-ਜਿਹਵਾਂ ਵਾਲਾ ਅਗਨੀ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ: "ਜੇ ਮੈਂ ਸੱਚ ਬੋਲਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਵਲੋਂ ਸ਼ਾਪ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਝੂਠ ਬੋਲਿਆ, ਤਾਂ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਉਹ ਚੁੱਪਚਾਪ ਬੋਲਿਆ, "ਇਹ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਹੈ।" "ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਲੋਮਾ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਦਾਨਵ ਪੁੱਤਰ; ਪਰ ਕੀ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹਿਆ ਸੀ?" "ਪਰ ਪੁਲੋਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ; ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ ਸਨ, ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਚੰਗੀ ਜੋੜੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ।" "ਫਿਰ, ਵੈਦਿਕ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਰਚਾ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਮੈਂ (ਅਗਨੀ) ਸਾਖੀ ਸੀ।" "ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਸੱਚ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਡਿਆਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" ਅਗਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਉਸ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਗਿਆ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਤੇ ਸੋਚ ਤੇ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਿਆ। ਫਿਰ, ਜੋ ਅੰਕੁਰ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪਤਨੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਚ੍ਯਵਨ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਖ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਨਾਰੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਚ੍ਯਵਨ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਭੱਜ ਗਈ। ਪੁਲੋਮਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਰੋਦਿਆਂ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ। ਧੰਨ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨਵ-ਵਿਵਾਹਿਤਾ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਦਰਿਆ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਦਰਿਆ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਤਪਸਵਿਨੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਦਰਿਆ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਉਸ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ: ਵਧੂਸਰਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਚ੍ਯਵਨ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਵਗ ਰਿਹਾ ਸੀ।