ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਘੜੀ ਆਈ, ਉਸ ਪਰਿਵਾਰ 'ਚ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਛਾ ਗਿਆ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਆਤਮਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਲੋਕ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਜੇ ਆਤਮਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਆਤਮਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।" ਫਿਰ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਰ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾ। ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹ ਮਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ। ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੈ, ਪਰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਸੰਦੇਹਜਨਕ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਇਥੋਂ ਭੇਜ ਦੇ।" ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੁਖ ਭੋਗ ਲਏ, ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਉਹ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਆਪਣਾ ਕਰਤੱਵ ਨਿਭਾ ਲਿਆ। ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਅਤੁੱਟ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕੋਈ ਅਫ਼ਸੋਸ ਨਹੀਂ। ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਉਮਰ ਵੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਹੀ ਚਾਹੀ। ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਨਿਰਣੈ ਲੈ ਲਿਆ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇਂ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਹੋਰ ਵਿਆਹ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਧਰਮ ਫਿਰ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਮਰਦ ਵਲੋਂ ਵਧ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਨਾ ਪਾਪ ਹੈ, ਨਾ ਪੁੰਨ; ਪਰ ਔਰਤ ਵਲੋਂ ਪਤੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੈ।" "ਇਹ ਸਭ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ, ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਆਪ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾ।" ਪਤਨੀ ਦੇ ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪਤੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਿਰ-ਆਲਿੰਗਨ ਵਿਚ ਲਿਆ, ਤੇ ਭਾਰੀ ਮਨ ਨਾਲ, ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੰਸੂ ਵਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ ਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਬੋਲ, ਹੇ ਸੁਭਾਵਕ ਔਰਤ। ਇਥੇ ਹੀ ਰਹਿ, ਹੇ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ। ਗਿਆਨਵਾਨ ਪਤੀ ਕਦੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੀਉਂਦਾ ਤਾਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਵਾਸਨਾ, ਨਾ ਧਰਮ, ਨਾ ਧਨ, ਨਾ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ।" ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਡੇ ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੁੜੀ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੀ ਆਖੀ, "ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇੰਨਾ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵਿਚ ਰੋ ਰਹੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਵੀ ਸੁਣੋ, ਤੇ ਫਿਰ ਜੋ ਠੀਕ ਲਗੇ, ਉਹ ਕਰੋ। ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੈਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਵਲੋਂ ਛੱਡਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਨੂੰ ਬਚਾ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਬਚਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਮਕਸਦ ਇਹੀ ਹੈ: 'ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਵੇਗਾ।' ਹੁਣ ਇਹ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਾਵ ਬਣਾਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘੋ।" "ਇਥੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਬਚਾ ਸਕਦੀ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ੀ; ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 'ਪੁੱਤਰ' ਆਖਿਆ। ਮੇਰੇ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਪੁੱਤਰ-ਪੋਤਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਾਂਗੀ। ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਤਾਂ ਬੱਚਾ ਹੀ ਹੈ; ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਜਲਦੀ ਮਰ ਜਾਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ, ਪਿਤਾ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਪਿਤਰ ਤਰਪਣ ਰੁਕ ਜਾਵੇਗਾ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਆਵੇਗਾ।" "ਪਿਤਾ, ਮਾਂ ਤੇ ਭਰਾ ਵਲੋਂ ਛੱਡੀ ਹੋਈ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਕੇ, ਅੰਤ ਵਿਚ ਅਣਚਾਹੀ ਮੌਤ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਰੋਗ ਤੋਂ ਬਚ ਗਏ, ਤਾਂ ਮਾਂ, ਮੇਰਾ ਨਿੱਕਾ ਭਰਾ, ਵੰਸ਼ ਤੇ ਪਿਤਰ-ਤਰਪਣ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਬਚ ਜਾਵੇਗਾ। ਪੁੱਤਰ ਆਤਮਾ, ਮਿੱਤਰ, ਪਤਨੀ ਹੈ; ਪਰ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਲਈ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਸ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰੋ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਝੋ।" "ਤੁਸੀਂ ਨਾ ਰਹੇ ਤਾਂ, ਪਿਤਾ, ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁਖੀ ਰਹਾਂਗੀ—ਇੱਕ ਬੇਸਹਾਰਾ, ਦਰ-ਦਰ ਫਿਰਦੀ ਕੁੜੀ। ਜਾਂ ਫਿਰ, ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਤਰਪਾ ਦਿਆਂ; ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਤਪ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਜਾਂ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਪੀੜ੍ਹਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ—ਮੇਰੀ ਵੀ ਸੋਚੋ। ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਲਈ, ਧਰਮ ਲਈ, ਤੇ ਵੰਸ਼ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ ਤੇ ਮੈਨੂੰ, ਜਿਸਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਹੀ ਚਾਹੀਦਾ, ਛੱਡ ਦਿਓ।" "ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪੈਣਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੋ; ਪਰ, ਸਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਇਹ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਜਾਵੋਗੇ, ਅਸੀਂ ਹੋਰਾਂ ਅੱਗੇ ਹੱਥ ਫੈਲਾ ਕੇ, ਕੁੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਜੂਠੇ ਕਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਜਦਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਤੇ ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ; ਤੇ ਮੈਂ, ਵਿਧਵਾ ਵਾਂਗ, ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸੁਖ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਰਹਿ ਜਾਵਾਂਗੀ।" "ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰਪਣ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਪਿਤਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਜਲ ਦਿਓਗੇ, ਉਹ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋਵੇਗਾ। ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਿਆਰੇ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਰੋ; ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਜੋ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨਿਰਣੈ ਲਵੋ। ਮਾਂ-ਪਿਉ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਿਤਾ, ਮਾਂ ਤੇ ਕੁੜੀ—ਤਿੰਨੇ ਹੀ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ, ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰੋਹਣੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਨਿੱਕਾ ਮੁੰਡਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਖੁੱਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਕਿਹਾ, "ਪਿਤਾ, ਨਾ ਰੋ; ਮਾਂ, ਨਾ ਰੋ; ਭੈਣ, ਨਾ ਰੋ।" ਉਹ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਹੱਸ ਕੇ, ਇਕ-ਇਕ ਨੂੰ ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਗਾਹ ਦੀ ਤਿਨਕ ਲੈ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ, "ਇਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਮਨੁੱਖ-ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਨਿੱਕੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਮਾਸੂਮ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਆ ਗਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਮੌਕਾ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਈ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਮੁਰਦੇ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਕੇ ਜਗਾ ਦੇਵੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਇਹ ਦੁੱਖ ਕਿਥੋਂ ਆਇਆ? ਮੈਂ ਸੱਚ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਇਹ ਦੂਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਾਂ।