ਸੁਣੋ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਦਵਾਨ ਚਾਰੇ ਵੇਦਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਗਿਆਨੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਖੁਦ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਧਨ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਕਾਮ ਦੇ ਮੂਲ ਤੱਤ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਗੱਲ ਮਿੱਠੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਕੋਇਲ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਸੁਣ ਕੇ ਕਾਂ ਦੀ ਰੁਖੀ ਬੋਲੀ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ। ਇਸ ਉੱਚਤਮ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਥਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਹੀ ਪੁਰਾਣਕਾਲੀ ਪੁਰਾਣਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚਾਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਥਾ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਹ ਕਥਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਨਾਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੇ ਸਾਹ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਟਿਕ ਸਕਦਾ। ਸਾਰੇ ਕਵੀ ਇਸ ਕਥਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਨੌਕਰ ਆਪਣੀ ਉੱਨਤੀ ਲਈ ਮਹਾਨ ਮਾਲਕ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕਵੀ ਇਸ ਮਹਾਕਾਵਿ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧ ਸਕਦੇ। ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਮ ਹੀ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ ਸੱਚਾ ਸਾਥੀ ਹੈ। ਧਨ ਅਤੇ ਇਸ਼ਤਰੀ, ਚਾਹੇ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਕਦੇ ਪੂਰੇ ਜਾਂ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਜੋ ਅਨੰਤ, ਮੰਗਲਮਈ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਜੇ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੀਰਥ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜਾ ਪਾਪ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਿਨ ਵਿਚ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਮਹਾਭਾਰਤ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਗੋਧੂਲੀ ਵੇਲੇ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਪਾਪ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਰਮ, ਮਨ ਜਾਂ ਬੋਲੀ ਰਾਹੀਂ, ਮਹਾਭਾਰਤ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਸਵੇਰ ਦੀ ਗੋਧੂਲੀ ਵੇਲੇ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸੌਆਂ ਗਾਊਂ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਨਿੱਤ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਫਲ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਨ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਥਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਨੇਕ ਪਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਖਾਰਾ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜਹਾਜ਼ ਮਿਲ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਿਕ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਉਤੰਕਾ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਦੱਸੀ, ਜੋ ਜਨਮੇਜਯ ਦੇ ਸਪ ਸੱਤ੍ਰ ਵਿਚ ਉਪਕਥਾ ਵਜੋਂ ਆਈ ਸੀ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਮੈਂ ਕੀ ਦੱਸਾਂ?" ਉਸ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਛਾਂਗੇ, ਹੇ ਰੌਮਹਰਸ਼ਣ ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਜਵਾਬ ਦੇਵੋਗੇ; ਆਓ, ਅਸੀਂ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ, ਇੱਕਠੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਕਥਾ ਕਰੀਏ।" ਉਥੇ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਸ਼ੌਨਕ, ਅੱਗ ਦੇ ਮੰਡਪ ਕੋਲ ਬੈਠੇ ਸਨ। "ਇਹ ਲੰਬਾ ਯਜਨਾ-ਸੱਤਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ।" ਉਹ ਇਲਾਹੀ ਕਥਾਵਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ, ਸੱਪਾਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਭਾ ਵਿਚ, ਇਹ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਸਥਿਰ ਮਨ, ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਠ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹਨ। ਉਹ ਸੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਸਵੈ-ਸਯਮ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਪਸੀ ਹਨ, ਵਚਨਬੱਧ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੋ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮਹਾਨ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਪੁੱਛਣ ਜੋ ਕੁਝ ਪੁੱਛਣ, ਉਹ ਦੱਸੋ। "ਠੀਕ ਹੈ," ਜਦ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਗੁਰੂ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛੀਆਂ। ਫਿਰ, ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕਰਤੱਬ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਵਨ ਨਾਲ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਚਨਾਂ ਤੇ ਕਾਇਮ ਸਨ, ਯਜਨਾ ਸਥਾਨ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਸੌਤੀ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਜਦ ਯਜਮਾਨ ਅਤੇ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬੈਠ ਗਏ, ਘਰ ਵਾਲਾ ਵੀ ਬੈਠ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ। "ਪਿਆਰੇ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰਾ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਮਹਾਭਾਰਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦਵੈਪਾਇਨ ਵਲੋਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ; ਆਸ ਹੈ, ਤੂੰ ਵੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਪੜ੍ਹ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਰੌਮਹਰਸ਼ਣ ਪੁੱਤਰ। ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਰਾਣ ਵਿਚ ਇਲਾਹੀ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਸੁਣੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸ, ਅਸੀਂ ਕismet ਵਾਲੇ ਹਾਂ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਸੁਣ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਜੋ ਕਦੇ ਉੱਤਮ ਤੇ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਲੋਂ, ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ ਵੈਸ਼ੰਪਾਇਨ ਆਦਿ ਵਲੋਂ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਸਨ— ਅਤੇ ਜੋ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਮੈਂ ਵੀ ਓਹਨਾ ਵਾਂਗ ਪੜ੍ਹ ਲਿਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਸੁਣ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਇੰਦਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ਜ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਹੇ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼। ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਪੁਰਾਣਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ: ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ ਭ੍ਰਿਗੁ, ਜੋ ਧੰਨਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸਵੈ-ਭੂ, ਵਲੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਰੁਣ ਦੇ ਯਜਨਾ ਵਿਚ, ਅੱਗ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਸੀ; ਭ੍ਰਿਗੁ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤਰ ਭਾਰਗਵ, ਚਯਵਨ ਨਾਮ ਦਾ ਸੀ। ਚਯਵਨ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਪ੍ਰਮਾਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਸੀ; ਪ੍ਰਮਾਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਰੁਰੂ ਨਾਮ ਦਾ ਸੀ। ਰੁਰੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਿਆ, ਸ਼ੌਨਕ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨੀ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਤੇਰਾ ਪੂਰਵਜ ਸੀ, ਪ੍ਰਮਾਦਵਰਾ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ। ਉਹ ਤਪਸੀ ਸੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਵਿਦਵਾਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਧਰਮੀ, ਸਚਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਸਵੈ-ਸਯਮ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਅਲਪ-ਆਹਾਰੀ ਸੀ। ਹੇ ਸੂਤ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਭਾਰਗਵ ਦੀ ਚਯਵਨ ਬਣਨ ਦੀ ਕਥਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਵੀ ਦੱਸ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਪੁਲੋਮਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਗਰਭ ਵਿਚ ਧਾਰਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਗਰਭ ਪੁਲੋਮਾ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ, ਤਦ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭ੍ਰਿਗੁ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਚਨਾਂ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਣਵਾਨ ਤੇ ਵਫਾਦਾਰ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ।