ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ, ਜਿਹੜੇ ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਨੇਕੀ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਅਫ਼ਸੋਸ, ਉਹ ਵੀ ਧਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਆ ਗਏ ਹਨ; ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਮਹਾਨ ਲੋਕ ਵੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹੁਣ ਕਿਸਮਤ ਹੀ ਆਸਰਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਆਓ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜੀਏ, ਉਸ ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ—ਪਾਂਡਵ ਸਾੜੇ ਗਏ ਹਨ।" ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਬੁਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਦਾ ਔਰਤ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੰਜ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਸੜੇ ਹੋਏ ਮਿਲੇ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਹ ਭਰੀ, "ਵੇਖੋ, ਕੁੰਤੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸੜ ਗਈ—ਇਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਕੁਲ ਦੀ ਮਹਿਲਾ, ਹਾਏ!" ਪਰ, ਜਿਸ ਮਜਦੂਰ ਨੇ ਉਹ ਸੁੰਘਾ ਰਸਤਾ ਖੋਦਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਘਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਿਆ। ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਦਿਤੀ ਕਿ ਪਾਂਡਵ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਪੁਰੋਚਨ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਗਏ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣੀ, ਕਿ ਪਾਂਡਵ ਪੁੱਤਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਖੁਸ਼ੀ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਹਰੋਂ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਉਸਦਾ ਮਨ ਠੰਢਾ, ਪਰ ਬਾਹਰੋਂ ਗਰਮ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਡਿੱਗਾ ਹੋਇਆ ਤਲਾਬ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਕਹਿ ਉਠਿਆ, "ਅੱਜ ਪਾਂਡੂ, ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਰਾ, ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ; ਹੁਣ ਇਹ ਮਹਾਨ ਵੀਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਸਮੇਤ ਸੜ ਗਏ ਹਨ। ਜਲਦੀ ਲੋਕ ਵਾਰਣਾਵਤ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਾਣ, ਉਥੇ ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਕੁੰਤੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ। ਜਿਹੜੇ ਉਥੇ ਮਰੇ ਹਨ, ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਈ ਮਿੱਤਰ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਈ ਯਥਾਯੋਗ ਸੰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਖਾਵਟੀ ਅੰਤਿਮ ਕਰਮ ਕਰਨ। ਮੇਰੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਸਾਕ, ਜੋ ਸਾਡੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਸੜ ਗਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਜਿਹੜਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਹੋ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਕੁੰਤੀ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋ ਸਕੇ, ਧਨ ਨਾਲ ਉਹ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।" ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਕੌਰਵ ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ; ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਗੰਗਾ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਸਾਰੇ, ਇਕ ਕੱਪੜਾ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਗਹਿਣਾ ਜਾਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰ, ਉਦਾਸ ਹੋਏ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਲਈ ਜਲ-ਕਿਰਿਆ ਕਰਨ ਗਏ। ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਕਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਜਲ-ਕਿਰਿਆ ਕੀਤੀ। ਸਭ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਜ਼ੋਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਰੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਕੋਈ ਆਖਦਾ, "ਹਾਏ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਕੁਰੁ ਪੁੱਤਰ! ਹਾਏ, ਭੀਮ!" ਹੋਰ ਆਖਦੇ, "ਹਾਏ, ਫਾਲਗੁਨ!" ਤੇ ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੇ, "ਹਾਏ, ਜੁੜਵੇਂ ਪੁੱਤਰ!" ਲੋਕ, ਕੁੰਤੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ, ਜਲ-ਕਿਰਿਆ ਕਰਦੇ। ਹੋਰ ਨਗਰ ਵਾਸੀ ਵੀ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਇੰਝ ਹੀ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਦੁੱਖ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੱਚ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਵਿਦੁਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲਈ ਸੀ, ਜਾਣ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੀ ਟੇੜੀ ਤੇ ਛਲ-ਭਰੀ ਯੋਜਨਾ ਉਸ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵਿਦੁਰ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਿੱਥੇ ਤਕ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋਣਗੇ; ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪਾਂਡਵ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਭੀਸ਼ਮ, ਜਦ ਉਸਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਸਮੇਤ ਮਰੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। "ਹਾਏ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ! ਹਾਏ, ਭੀਮ! ਹਾਏ, ਧਨੰਜਯ! ਹਾਏ, ਜੁੜਵੇਂ ਪੁੱਤਰ! ਹਾਏ, ਪ੍ਰਿਥਾ, ਤੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਰਾਤ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਨੁੰ ਚਲੀ ਗਈ!" "ਉਥੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਆਪਣੇ ਮਾਂ ਸਮੇਤ ਹਨ; ਭੀਮਸੇਨ ਤੇ ਧਨੰਜਯ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਵੀ ਟੁੱਟ ਸਕਦੇ ਸਨ; ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਪ੍ਰਿਥਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਹਰਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਜੇ ਉਹ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ; ਕੀ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ? ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਧਨੰਜਯ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਥੀ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਸੁਭ ਸੂਚਕ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਪਾਂਡੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ? ਕੌਰਵ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਸਮੇਤ, ਜੋ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰੁੱਖ ਫਲ ਪਕਣ ਤੱਕ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਟੋੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਜੋ ਰਾਜਤਿਲਕ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਮਾਣ ਵਧਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ, ਤੇ ਮਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕਠਿਨਾਈ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਲਿਆ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਮੌਤ ਵਲ ਧੱਕੇ ਜਾ ਕੇ, ਉਹ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ; ਮਾਂ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਕੇ ਵੀ ਦੁੱਖ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ। ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਕੇ, ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਮਰਨ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਾਜਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਉਹ ਪਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਹੀ ਭੋਗ ਸਕੀ। ਅੱਜ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਪੂਰੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਸੜ ਗਈ; ਭੀਮ ਦੇ ਮਰਨ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਭੀਮ, ਜਿਸਦੇ ਚੌੜੇ ਮੋਢੇ, ਸੁੰਦਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਨੌਜਵਾਨਤਾ, ਤੇ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਸੀ—ਉਸ ਦੇ ਮਰਨ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮੇਰਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ। ਉਹ ਦਾਤਾ, ਯੋਧਾ, ਤੇਜ਼ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲਾ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ, ਹਮਲੇ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਅਤੇ ਰਥ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ। ਉਹ ਦੂਰ ਤੱਕ ਤੀਰ ਮਾਰ ਸਕਣ ਵਾਲਾ, ਅਡੋਲ, ਮਹਾਨ ਹਿੰਮਤ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਮਾਹਰ, ਅਟੱਲ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਅਤੇ ਤੀਰੰਦਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ।