ਵਿਦੁਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੱਡੀ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਸਮਝ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਖੁਦ ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਜਾਸੂਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਾਂਡਵਾਂ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਵਰਗਾ ਰਾਹ ਦਿਖਾਇਆ। ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਐਸੀ ਨੌਕਾ ਵਿਖਾਈ, ਜੋ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ‘ਤੇ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਨੌਕਾ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭਾਗੀਰਥੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਉਸ ਦੂਤ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਫਿਰ ਹਦਾਇਤ ਦਿੱਤੀ: “ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਇਹ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਜੋਂ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।” ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜੋ ਝਾੜੀ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਠੰਢ ਦੇ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਬਿੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕਤਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ—ਉਹ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ।” ਇਹ ਵਿਦੁਰ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਨੂੰ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਭਰੋਸੇ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਭੇਜਿਆ ਹੈ; ਵਿਦੁਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਮਝਦਾਰ ਹਨ, ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹਰ ਗੱਲ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।” ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਆਖਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਕਰਣ, ਦੁਰਯੋਧਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾਵਾਂ, ਤੇ ਸ਼ਕੁਨੀ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰ ਹਰਾਓਗੇ, ਹੇ ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।” ਫਿਰ ਪਾਂਡਵ ਗੰਗਾ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ, ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਵਿਰਲੇ ਰਾਜਾ ਦਾਸਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਇਕ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਨਾਵਿਕ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਦੀਵੇ ਲੈ ਕੇ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਨਿਸ਼ਾਦ ਨੇ, ਵਿਦੁਰ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਪਛਾਣੇ ਨਾ ਜਾਣ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਮੈਨੂੰ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਆਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਰਹੀਂ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ। ਅੱਜ ਚੌਦਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਹਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਹਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਹੁਣ, ਹੇ ਧਨਵਾਨੋ, ਨੌਕਾ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹੋ ਤੇ ਚਲੇ ਜਾਓ; ਇਹ ਨੌਕਾ ਚੰਗੀਆਂ ਪਾਂਤੀਆਂ, ਝੰਡੇ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਨਾਲ ਹੈ, ਮਹਿਲ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਇਹ ਨੌਕਾ ਪਾਣੀ ‘ਤੇ ਚਲਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾਵੇਗੀ; ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਨਿਸ਼ਚਤ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਗੀ।” ਜਦ ਉਹ ਨਾਵਿਕ ਨੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁਰਸ਼, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸਮੇਤ, ਦੁਖੀ ਵੇਖੇ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਾ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜਦ ਨੌਕਾ ਚਲਣ ਲੱਗੀ, ਉਹ ਫਿਰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ। ਵਿਦੁਰ ਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਘ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਆਖਿਆ: “ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤੇ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰਾ ਕਰੋ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਦੁਰ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਉੱਤੇ, ਨਿਸ਼ਾਦ ਨੇ ਉਹ ਵੱਡੇ ਪੁਰਖ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਾ ਰਾਹੀਂ ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਕੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦੀ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਿਆ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਾ। ਗੰਗਾ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਵੀਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲ ਪਏ। ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤਾਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਰਸਤਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਜੰਗਲ ਚਲੇ, ਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਵਣ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਪਿਆਸ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਡਰੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਭੀਮਸੇਨ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: “ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਔਖਾ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਾਂ, ਨਾ ਰਸਤਾ ਪਤਾ, ਨਾ ਅੱਗੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਪੁਰੋਚਨ ਸੜ ਗਿਆ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।” ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਇਸ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗੇ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ? ਸਾਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲੈ ਤੇ ਉਵੇਂ ਹੀ ਚੱਲ, ਹੇ ਭਾਰਤ!” ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਭੀਮਸੇਨ, ਜੋ ਪਵਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਮਾਂ ਅਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਜਦ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਨਗਰ ਦੇ ਲੋਕ ਉਥੇ ਆਏ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਅੱਗ ਬੁਝ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਲਾਖਾ ਦਾ ਘਰ ਸੜ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੰਤਰੀ ਪੁਰੋਚਨ ਵੀ ਸੜਿਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਲੋਕ ਚੀਕ ਪਏ, “ਇਹ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਹੀ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ।” ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਇਹ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ; ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ।” ਲੋਕ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, “ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਂਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਦ੍ਰੋਣ, ਨਾ ਵਿਦੁਰ, ਨਾ ਕ੍ਰਿਪਾ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੌਰਵ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਧਰਮੀ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਪਰ ਦੌਲਤ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹਨ।” ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਵੱਡੇ ਵੀਰ ਵੀ ਸਤਕਾਰੀ, ਸੱਚੇ, ਧਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਕਿਸਮਤ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ।” ਲੋਕ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, “ਚਲੋ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜੀਏ, ਕਿ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ, ਪਾਂਡਵ ਸੜ ਗਏ ਹਨ।” ਜਦ ਲੋਕ ਅੱਗ ਨੂੰ ਹਟਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਦ ਔਰਤ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੰਜ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਲੋਕ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਵੇਖੋ, ਕੁੰਤੀ ਸੜ ਗਈ, ਆਪਣੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਕੁਲ ਦੀ ਮਹਿਲਾ—ਹਾਏ!” ਪਰ ਉਹ ਰਾਹ, ਜੋ ਖੋਦਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਢੱਕ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਿਆ ਕਿ ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀ ਪੁਰੋਚਨ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਗਏ ਹਨ। ਜਦ ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਦੁਖਦਾਈ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣੀ, ਕਿ ਪਾਂਡਵ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਬੜੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਅੰਦਰੋਂ ਖੁਸ਼ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਹਰੋਂ ਉਹ ਦੁੱਖੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਅੰਦਰੋਂ ਠੰਢਾ, ਬਾਹਰੋਂ ਗਰਮ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਾ ਹੋਇਆ ਤਲਾਬ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਅੱਜ ਪਾਂਡੁ ਮਰ ਗਿਆ—ਮੇਰਾ ਮਹਾਨ ਭਰਾ; ਹੁਣ ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੀਰ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਸਮੇਤ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਗਏ ਹਨ।