ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਜਦੋਂ ਬਭਰੂਵਾਹਨ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਘਣੇ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਕਥਾ, ਵੈਸ਼ਣਵ ਵਿਰਤਾਂਤ, ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਯ ਵਿੱਚ ਨਕੁਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਿਰਤਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧਿਕਾ ਨਾਮਕ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ ਵਿਆਖਿਆਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੌ ਤੇ ਤਿੰਨ ਅਧਿਆਇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ, ਤਿੰਨ ਸੌ ਅਤੇ ਵੀਹ ਸ਼ਲੋਕ ਗਿਣੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਪੰਦਰਵਾਂ ਗ੍ਰੰਥ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਆਸ਼੍ਰਮਾਵਾਸਿਕ ਪਰਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਗਾਂਧਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਦੁਰ ਵੀ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਧਰਮਪ੍ਰਿਆ ਪ੍ਰਿਥਾ (ਕੁੰਤੀ) ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪੋਤਿਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉਸਨੇ ਉਹ ਵੀਰ ਵੀ ਦੇਖੇ, ਜੋ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਮਹਾਨ ਮੁਨਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੁੜ ਪਰਤ ਆਏ—ਇਹ ਸਭ ਬੜਾ ਅਚੰਭਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਣੀ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਵੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਬਣਾ ਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਸੰਜਯ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਆਤਮ-ਸਯੰਮੀ ਗਾਵਲਗਣ, ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਉਥੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਧਰਮਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਤੋਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਵਿਧਵੰਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣੀ। ਇਹੀ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਾਸਿਕਾ ਪਰਵ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਿਆਲੇਂਤ ਚਮਤਕਾਰ ਹਨ। ਇਸ ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਬਿਆਲੀ ਅਧਿਆਇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਪੰਜ ਸੌ ਛੇ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਛੇ ਹੋਰ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੌਸਲ ਪਰਵ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਵਧੇਰੇ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਯੋਧੇ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦੰਡ ਨਾਲ ਕੁਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਮਦਿ ਵਿੱਚ ਉਨਮੱਦ ਹੋਏ, ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਬਣੇ, ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੱਜਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਜਦੋਂ ਬੰਸ ਧਰਮ-ਵਜਰ ਵਰਗੇ ਹੋ ਗਏ। ਉੱਥੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਰਾਮ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਵੀ ਮਹਾਂਕਾਲ ਦੇ ਨਿਯਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੰਘਿਆ। ਫਿਰ ਅਰਜੁਨ, ਜਦੋਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ-ਰਹਿਤ ਦੁਆਰਕਾ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਸਨੇ ਵੱਡੀ ਵਿਪਤਾ ਦੇਖੀ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ੍ਹ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪੱਖੀ ਮਾਮਾ ਸ਼ੌਰੀ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਯਾਦਵ ਵੀਰਾਂ ਦੀ ਵਿਨਾਸ਼ਲੀਲਾ ਦੇਖੀ। ਉਸਨੇ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਤੇ ਦੁਆਰਕਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਮਾੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਹਾਰ ਵੀ ਵੇਖੀ। ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਸਾਰੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਸਥਿਰ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਵਿਆਸ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਉਹ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਤਿਆਗ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੋਲਵਾਂ ਮੌਸਲ ਪਰਵ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਅਧਿਆਇ ਤੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀਹ ਹੋਰ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਹਨ। ਫਿਰ, ਮਹਾਪ੍ਰਸਥਾਨਕ ਪਰਵ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਦ੍ਰੌਪਦੀ, ਰਾਜ ਛੱਡ ਕੇ ਮਹਾਨ ਯਾਤਰਾ ਉੱਤੇ ਨਿਕਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੌਹਿਤਯਾ ਨਦੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅੱਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਉੱਥੇ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਅਗਨਿ ਦੇ ਆਗ੍ਰਹ ਨਾਲ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ, ਢੁਕਵੀਂ ਰੀਤ ਨਾਲ, ਆਪਣਾ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉੱਥੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਸਭ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਨਾ ਤੱਕਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਤਾਰਵਾਂ ਗ੍ਰੰਥ, ਮਹਾਪ੍ਰਸਥਾਨਕ, ਤਿੰਨ ਅਧਿਆਇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਵੀਹ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਵਰਗ ਪਰਵ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਸਵਰਗ ਦੀ ਰਥੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਚੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ ਨੇ, ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਨਾ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਠ ਰਹਿਣ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਤਾ ਦਿੱਤੀ। ਉੱਥੇ, ਆਪਣੇ ਮਾਨਵ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਧਰਮ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਕਰਕੇ ਸਵਰਗ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਵੀ ਵੇਖੀਆਂ। ਦਿਵ੍ਯ ਦੂਤ ਦੀ ਯੁਕਤਿ ਨਾਲ, ਉਸਨੂੰ ਨਰਕ ਵੀ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਖ ਭਰੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਸੁਣੀਆਂ। ਉਸ ਥਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਪਾਂਡਵ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਇਹ ਸਭ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ। ਦਿਵ੍ਯ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਮਾਨਵ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਯੋਗ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵੱਸਿਆ। ਇਹ ਅਠਾਰਵਾਂ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਅਧਿਆਇ ਅਤੇ ਦੋ ਸੌ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਮਹਾਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਵਾਨ ਨੇ ਨੌ ਹੋਰ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਗਿਣੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਠਾਰਾਂ ਗ੍ਰੰਥ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਪਪਰਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਿਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਵੀਹ ਸੌ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਉਪਪਰਵਾਂ ਅਤੇ ਹਰਿਵੰਸ਼ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਠਾਰਾਂ ਅਖਾੜੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਜੰਗ ਲਈ ਉਤਸੁਕ। ਉਹ ਮਹਾਂ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਅਠਾਰਾਂ ਦਿਨ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।