ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਜਾਨਵਰ—ਬੱਘ, ਗਿੱਦੜ, ਚੂਹਾ, ਸਿਆਲ ਅਤੇ ਨੀਵਰ—ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮ੍ਰਿਗ ਫਸ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਪੈਰ ਚੂਹੇ ਨੇ ਚੀਰ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਗਿੱਦੜ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਜਦ ਮ੍ਰਿਗ ਦੇ ਪੈਰ ਖਾ ਲਏ ਗਏ, ਤਾਂ ਬੱਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ ਕਿ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਇਹ ਮਾਸ ਖਾਵਾਂਗੇ। ਗਿੱਦੜ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਨਿਭਾਈ: ਬੱਘ ਨੇ ਮ੍ਰਿਗ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਮ੍ਰਿਗ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮਰਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਗਿੱਦੜ ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਆ ਜਾਓ, ਮੈਂ ਮਾਸ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਾਂਗਾ।" ਸਾਰੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਦਰਿਆ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਤੇ ਗਿੱਦੜ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਤਾਕਤਵਰ ਬੱਘ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਤੇ ਗਿੱਦੜ ਨੂੰ ਚਿੰਤਤ ਵੇਖ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਉਦਾਸ ਹੈਂ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ? ਤੂੰ ਤਾਂ ਸਿਆਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈਂ। ਅੱਜ ਮਾਸ ਖਾ ਕੇ ਅਸੀਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਾਂਗੇ।" ਗਿੱਦੜ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਬੱਘ, ਚੂਹੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ। ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਲੱਜਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਇਹ ਮ੍ਰਿਗ ਮੇਰੇ ਕਰਕੇ ਮਰਿਆ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ, ਹੋਰ ਮਾਸ ਖਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ।" ਬੱਘ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੇ ਉਹ ਸੱਚ ਮੁਚ ਐਸਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੁਣ ਜਾਗ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬਲ 'ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਾਂਗਾ ਤੇ ਮਾਸ ਖਾਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਬੱਘ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਚ, ਓਸ ਵੇਲੇ ਚੂਹਾ ਵੀ ਆ ਗਿਆ। ਜਦ ਚੂਹਾ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਗਿੱਦੜ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਚੂਹੇ, ਸੁਣ, ਨੀਵਰ ਨੇ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਿਹਾ। ਮੈਂ ਮ੍ਰਿਗ ਦਾ ਮਾਸ ਨਹੀਂ ਖਾਵਾਂਗਾ, ਮੈਨੂੰ ਐਸਾ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਖਾਵਾਂਗਾ, ਜੇ ਤੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰੇਂ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਚੂਹਾ ਆਪਣੇ ਬਿੱਲ 'ਚ ਘੁੱਸ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਬਲੂ (ਸਿਆਲ) ਵੀ ਆ ਗਿਆ। ਜਦ ਸਿਆਲ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਗਿੱਦੜ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸ਼ੇਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਡਰਾ ਕੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਭਲਾ ਸੋਚ।" ਗਿੱਦੜ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਿਆਲ ਨੇ ਮਾਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਓਸ ਵੇਲੇ ਨੀਵਰ ਵੀ ਆ ਗਿਆ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਗਿੱਦੜ ਨੇ ਨੀਵਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਲ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਹਾਰ ਗਏ ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਹੁਣ ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ, ਮੈਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਲੜਾਈ ਦੇ ਕੇ, ਮਾਸ ਖਾ ਲੈ।" ਨੀਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧ ਚੁਸਤ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਹਰਾ ਸਕਦਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਨੀਵਰ ਵੀ ਉੱਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜਦ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰ ਚਲੇ ਗਏ, ਗਿੱਦੜ ਨੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਮਾਸ ਇਕੱਲਾ ਖਾ ਲਿਆ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਐਸਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਰਾਜੇ, ਸੁਖੀ ਤੇ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਡਰਪੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰ, ਬਹਾਦਰਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਤੋੜ, ਲਾਲਚੀਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦੇ ਕੇ ਵਸ਼ ਕਰ, ਤੇ ਸਮਾਨ ਜਾਂ ਛੋਟਿਆਂ ਨੂੰ ਬਲ ਨਾਲ ਜਿੱਤ। ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, ਰਾਜਨ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ। ਜੇ ਕੋਈ ਵੀ, ਪੁੱਤਰ, ਮਿੱਤਰ, ਭਰਾ, ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਵੈਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਤਰੱਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇ। ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰ, ਚਾਹੇ ਕਸਮ ਖਾ ਕੇ, ਧਨ ਦੇ ਕੇ, ਜ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਛਲ ਨਾਲ ਵੀ, ਜਰੂਰ ਮਾਰ। ਜੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਸੰਦੇਹ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜਿਹੜਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ। ਅਜੇਹਾ ਅਧਿਆਪਕ ਜੋ ਅਹੰਕਾਰੀ, ਅਧਰਮੀ ਤੇ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਭਟਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਹੈ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਦਿਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਹੱਸ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰੇ; ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇਵੇ, ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਕਰੇ। ਜਦ ਮਾਰਨਾ ਹੋਵੇ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲ; ਮਾਰਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ, ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਰੋਣ ਵਾਲਾ ਰੁਖ ਰੱਖ। ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਧੀਰਜ, ਧਰਮ ਤੇ ਸਮਝ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਿਵਾ, ਤੇ ਸਮਾਂ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਜਦ ਉਹ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਵੇ, ਮੌਕਾ ਵੇਖ ਕੇ ਵਾਰ ਕਰ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਭੁੱਲ ਢੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਘਣੇ ਬੱਦਲ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੌਤ ਲਿਖੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਘਰ ਸਾੜ ਦੇ, ਗਰੀਬਾਂ, ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਅਤੇ ਚੋਰਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਵਰਤ। ਉੱਠ ਕੇ, ਆਸਨ ਦੇ ਕੇ ਜਾਂ ਕੁਝ ਦੇ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਕਾਤਿਲ ਬਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਦਿਖਣ 'ਚ ਮਿੱਠਾ, ਅੰਦਰੋਂ ਤਿੱਖਾ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ; ਤੇ ਜੋ ਸੰਦੇਹਜਨਕ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੌਕਸ ਰਹੋ; ਕਈ ਵਾਰੀ ਅਣਦੇਖਾ ਡਰ ਵੀ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ 'ਤੇ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਾ ਕਰ; ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਡਰ ਵੀ ਜੜਾਂ ਕੱਟ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਚੰਗਾ ਜਾਸੂਸ ਰੱਖੋ, ਆਪਣੇ ਲਈ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ; ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਸਤਿਕ, ਤਪੱਸਵੀ ਆਦਿ ਵਰਤੋ। ਬਾਗਾਂ, ਮੈਲਿਆਂ, ਮੰਦਰਾਂ, ਸ਼ਰਾਬ-ਘਰਾਂ, ਗਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ— ਚੌਰਾਹਿਆਂ, ਕੂਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ, ਸਭ ਇਕੱਠਿਆਂ ਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ 'ਤੇ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜ ਕੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਵਾਉ। ਉਹ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਨਿਮਰ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਦਿਲੋਂ ਤਿੱਖਾ; ਜੇਕਰ ਔਖਾ ਕੰਮ ਮਿਲੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਹੱਸ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰੇ। ਨਮਸਕਾਰ, ਕਸਮ, ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ, ਸਿਰ ਝੁਕਾਉਣਾ, ਪੈਰ ਛੂਹਣਾ, ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਤਰੱਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਹਨ। ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਤੇ ਫੁੱਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਫਲ ਨਾ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਫਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਚੜ੍ਹਨ ਜੋਗ ਨਾ ਹੋਣ; ਕਈ ਵਾਰੀ ਕੱਚਾ ਫਲ ਪੱਕਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਦੇ ਮੁੜਦਾ ਨਹੀਂ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਲਕੜਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜਾਵਾਂ ਤੇ ਨਤੀਜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਨਤੀਜੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹਨ, ਉਹ ਸਮਝੋ, ਪਰ ਪੀੜਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਨ, ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੇਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ।