ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਪੀੜਾ, ਕਾਂਟਿਆਂ ਵਾਂਗ ਗੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜਕਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਪਾਂਡਵਾਂ—ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਹੋਰ ਵੀ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾਹਿਰ ਮੰਤਰੀ, ਕਣਿਕਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਕਣਿਕਾ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰੇ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਕਣਿਕਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਪਾਂਡਵ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਚੀਆਂ ਆਸਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਦੱਸੋ, ਕਣਿਕਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਜਾਂ ਲੜਾਈ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪੱਕਾ ਰਾਹ ਕੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸਲਾਹ ਮੰਨੂंगा।” ਇਸ ਵੇਲੇ, ਦੁਰਯੋਧਨ, ਸ਼ਕੁਨੀ, ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਾਸਨ ਵੀ ਕਣਿਕਾ ਕੋਲ ਆ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਣਿਕਾ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪਾਂਡਵਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਂਡਵ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰੀਏ?” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਣਿਕਾ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਰਾਜਨ, ਜੋ ਮੈਂ ਆਖਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਨਾ ਹੋਵੋ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦਿਖਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਖੁਦ ਵਿਚ ਕੋਈ ਖਾਮੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਚੁਸਤ ਹੋਵੇ। ਲੋਕ ਸਦਾ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਚਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਖਾਮੀ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਕਛੂਏ ਵਾਂਗ ਲੁਕਾਈਆਂ ਹੋਣ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਚਾਵੇ। ਜੋ ਰਾਜਾ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਦਾ ਆਦਰ ਕਰੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਧਰਮ ਵਧਣ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੋਵੇਂ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਦਾ ਧਰਮ ਤੇ ਚਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਰਾਜਾ ਕਿਸੇ ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੋਵੇਂ ਵਿੱਚ ਅਪਮਾਨ ਤੇ ਪਾਪ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਟ ਵਿਅਕਤੀ ਧਨ ਲੈ ਕੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਮਾਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਧਨ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਧਰਮ ਅਤੇ ਧਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੇ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਲੋਕ ਰਾਜ, ਸ਼ਹਿਰ, ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਣ, ਉਹ ਰੋਕ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਾ ਵੀ ਰੋਕ ਸਕਦੇ, ਪਰ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੇ ਹੈ। ਜਾਂਚ ਲਈ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਭੇਸ ਬਦਲ ਕੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੁਪਤ ਦੂਤ ਭੇਜਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਧਨ ਲੈ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ‘ਚ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕਾਂਟਾ ਵੀ, ਜੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਾ ਕੱਟਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਖੂਨ ਵਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਮਾਰਨ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਕੰਮ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੋਗਤਾ ਨਾਲ, ਤੇ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਸੰਕਟ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਵਿਛੋੜਾ ਨਾ ਕਰੋ; ਪਿਤਾ ਜੀ, ਕਦੇ ਵੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਵੇ, ਹਲਕਾ ਨਾ ਸਮਝੋ। ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਅੱਗ ਵੀ ਜੰਗਲ ਸਾੜ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੇ ਉਸਨੂੰ ਠਿਕਾਣਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ; ਅੰਨ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਬਹਿਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਘਾਹ ਦੀ ਧਨੁਸ਼ੀ ਬਣਾਕੇ, ਹਿਰਣ ਦੀ ਖਾਲ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤ ਕੇ, ਸਮਝੌਤੇ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੇਰੇ ਕਾਬੂ ‘ਚ ਆ ਜਾਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਆ ਕੇ ਸ਼ਰਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਨਾ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਿਡਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ, ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ; ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਸੇ ਦੇ ਤਿੰਨ, ਪੰਜ ਜਾਂ ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਰੋਧੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਹੀ ਕੱਟ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੂੰ। ਜਦੋਂ ਜੜ੍ਹ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਵੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕੱਟੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ? ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕਾਗ੍ਰ, ਚੁਪਚਾਪ, ਮੌਕੇ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ‘ਚ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਤ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਯਜਨ, ਹੋਮ, ਗੇਰੂਏ ਕੱਪੜੇ, ਜਟਾ, ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਚਰਮ ਪਾ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਫਿਰ ਭੇੜੀਏ ਵਾਂਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਧਨ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਹੀ ਚਾਬੁਕ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਲੱਦਿਆ ਹੋਇਆ ਟਹਿਣਾ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ, ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਪੱਕਾ ਫਲ ਤੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਆਣਿਆਂ ਲਈ, ਹਰ ਕੰਮ ਦਾ ਮਕਸਦ ਫਲ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮੌਕਾ ਆਉਣ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਮੂਹਰੇ ਝੱਲਦੇ ਰਹੋ। ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਮੁੜ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਤੋੜ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਦੁੱਖੀ ਹੋਵੇ, ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਦਇਆ ਨਾ ਕਰੋ; ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਦੇ ਸਮਝੌਤੇ, ਕਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੰਡ, ਸਜ਼ਾ, ਅਤੇ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਵਸ਼ ‘ਚ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸੋ, ਕਿ ਇਹ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਰਾਜਨ, ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਲੂਮੜੀ ਸੀ ਜੋ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ; ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਚਤੁਰ ਲੂਮੜੀ ਸੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਹਿੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ—ਸ਼ੇਰ, ਚੂਹਾ, ਭੇੜੀਆ ਅਤੇ ਰੀਛ—ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿਰਣ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਆਗੂ ਸੀ। ਇਹ ਹਿਰਣ, ਸ਼ੇਰ, ਤੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈਂ। ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ, ਤੇਜ਼ ਤੇ ਚਲਾਕ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੁੱਤਿਆ ਹੋਵੇ, ਚੂਹਾ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦੇਵੇ।