ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਂਡੂ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਪਾਂਡੂ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਰਾਜ ਮੁੜ ਗੁਆਚ ਗਿਆ ਤੇ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਬਿਨਾ ਰਾਜਾ ਦੇ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੋਰ, ਖ਼ਤਰੀ ਵਰਗ ਮੁਲਕ ਚੋਂ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਅਪਣੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵੰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ, ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਥੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਬੜੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ, ਜਿਹੜਾ ਵੱਡਾ ਫਲ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ—ਜਿਵੇਂ ਸੇਵਾ ਆਦਿ—ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ; ਨਾ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਗੱਲ ਆਖ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਯਮ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਨੂਨੀ ਪਤਨੀ ਹਾਂ; ਧਰਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਫਲ ਮੇਰਾ ਹੈ; ਜੋ ਨਿਯਤ ਹੈ, ਉਹ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਹੈ—ਮਾਦ੍ਰੀ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕ ਨਾ।" ਉਹ ਅੱਗੇ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਮੈਂ ਇਥੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਲੱਭਾਂਗੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਪਰਲੋਕ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ; ਤੂੰ ਉੱਠ, ਇਹ ਰੋਨਾ ਛੱਡ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।" "ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਵੀਰ-ਪਤਨੀ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਲੱਭਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਇਕੱਲੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਵਾਂਗੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਵਿਛੁੜ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਮੈਨੂੰ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਤਸੱਲੀ ਨਹੀਂ—ਮੈਨੂੰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ, ਹੇ ਵੱਡੀ।" "ਇਹ ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਥੱਕ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਜਦ ਉਹ ਯਮਲੋਕ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਉਸ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਗ ਸਕਦੀ ਹਾਂ?" "ਮੇਰਾ ਰਾਜਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਚਲਿਆ ਗਿਆ; ਨਾ ਮੇਰਾ ਮਨ ਅਜਿਹਾ ਹੈ, ਨਾ ਮੇਰੇ ਸਾਕ-ਸਬੰਧੀ ਅਜਿਹੀ ਸੋਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗੀ।" "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ; ਜੇ ਮੈਂ ਐਸਾ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੱਡਾ ਅਧਰਮ ਛੂਹ ਲਵੇਗਾ।" "ਇਸ ਲਈ, ਰਾਣੀ, ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ; ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਯਮਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗੀ।" "ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰਲੋਕ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਵੀ—" "ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੱਕ ਕੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ—ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਗਵਤੀ, ਇਹ ਪਿਆਰੀ ਗੱਲ ਕਰ; ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਖ ਸਕਦੀ।" ਇਸ ਵੇਲੇ, ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਲੀਨ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਸੱਚੇ ਤੇ ਵੀਰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ, ਕੁੰਤੀ ਤੇ ਮਾਦ੍ਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਤੋਖ ਦਿਤਾ। "ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਰਨ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਨਾ ਕਰ; ਅਸੀਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਕੁਰੁ ਦੇਸ਼ ਲੈ ਚਲਾਂਗੇ।" "ਜਦ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਅਧਰਮ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਲਾਲਚੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਦੇ ਉਹ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ ਠੀਕ ਵਿਵਹਾਰ ਨਾ ਕਰੇ।" "ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਤੇ ਕੁੰਤਿਭੋਜ ਹਨ; ਮਾਦ੍ਰੀ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਸ਼ਲਯ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਗੱਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਰਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਪਰ, ਹੇ ਨੌਜਵਾਨੋ, ਵੈਦਿਕ ਜਨ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।" "ਜਿਹੜੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਇਸਤਰੀ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਸਯਮ ਤੇ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੇ ਵਿਚਾਰ, ਬੋਲ ਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਹੈ।" "ਉਹ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਇਸਤਰੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਤਾਰ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਪਤੀ, ਆਪ ਤੇ ਪੁੱਤਰ—ਤਿੰਨੇ ਤਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਜੀਉਂਣਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਪਾਂਡੂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਦਾ ਹੁਕਮ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਤੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਾਂਗੀ।" "ਭਾਵੇਂ ਦੁਖ ਆ ਪਵੇ, ਪਰ ਮੈਂ ਮੰਨਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਪਤੀ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" "ਕੁੰਤੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਅਰੁੰਧਤੀ ਵੀ ਨਹੀਂ।" "ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਤੇ ਕੁੰਤਿਭੋਜ ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਹਨ; ਪਰ ਮੈਂ, ਤੇਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ।" "ਮੈਂ, ਜੋ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਤੋਂ ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਜਗਤ-ਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਾਣੀ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇਵੇ।" "ਮੈਂ ਉਸ ਧਰਮੀ, ਕ੍ਰਿਤਘਨ, ਸੱਚੇ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂਗੀ; ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਗਵਤੀ, ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਦ੍ਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸੁਪੁਤਰੀ ਮਾਦ੍ਰੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਕੁੰਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਤੇ ਜੁੜਵਾਂ ਪੁੱਤਰ ਉਸਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮੱਥੇ ਚੁੰਮਿਆ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਮਾਦ੍ਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਕੁੰਤੀ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਦਾਈ ਹਾਂ, ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।" "ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ ਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਾਰਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈ; ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ, ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਅਡਿੱਠ ਰਹਿਣਾ।" "ਜਿਹੜੇ ਐਸੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਾ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਹਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹੋ।" ਮਾਦ੍ਰੀ ਨੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਕੁੰਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਬੋਲ ਆਖੇ ਗਏ ਹਨ, ਮੇਰੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਜਾਵੇ।" "ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਕੁਲ ਦੀ ਧੀ, ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ, ਤੇਰੀ ਬਰਾਬਰੀ ਕੋਈ ਇਸਤਰੀ ਨਹੀਂ; ਤੇਰੀ ਤਾਕਤ, ਤੇਜ, ਤਪ, ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਅਤੁੱਲ ਹੈ।" "ਕੁੰਤੀ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਬੇਮਿਸਾਲ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖੇਗੀ; ਤੇ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰਾ ਆਦਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ।" "ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ; ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇਵੇ, ਹੇ ਆਨੰਦਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ।