ਜਦੋਂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਾਰੇ ਪਾਂਡਵ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਭਗਤ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਕੋਲ ਆਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾਈ ਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ, "ਹਾਏ, ਪਿਤਾ ਜੀ! ਅਸੀਂ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਏ, ਸਾਡਾ ਕੋਈ ਰਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।" ਉਹ ਪੂਰੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਪਿਤਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ ਅਸੀਂ ਬੱਚੇ ਕਿਵੇਂ ਜੀਊਂਗੇ? ਭਾਵੇਂ ਅਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ, ਪਰ ਹੁਣ ਸਾਡਾ ਕੋਈ ਰਖਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।" ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਇੱਕ ਪਲ ਵਿਚ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਜੀਬਤਾ ਵੇਖੋ—ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਬੇਨਸੀਬ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।" "ਤੁਹਾਡੀ ਮੌਤ ਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਹਥਿਆਉਣ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਪਾਂਡਵ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ, ਹੇ ਰਾਜਨ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਸਾਡੀ ਮਦਦ ਕਰੋ।" ਉਹ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, "ਤੁਸੀਂ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਤੇ ਸਾਡੀ ਖਾਤਰ ਖੁਦ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ।" "ਤੁਸੀਂ ਜੰਗਲੀ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਕੁੰਦਰੇ, ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ। ਜਿਹੜੇ ਪਿਤਾ ਮਹਾਨਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਜਦ ਤਿੰਨ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ, ਤੁਸੀਂ ਚਲੇ ਨਾ ਜਾਓ, ਹੇ ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ੀ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਭੀਮ ਵੀ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼, ਜੋ ਕਦੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਾਂਡੂ ਨੇ ਮੁੜ ਜੀਉਂਦਾ ਕੀਤਾ; ਜਦ ਉਹ ਜੰਗਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਰਾਜ ਮੁੜ ਵਿਹੀਣ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਫਿਰ, ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਵੰਸ਼ ਮੁਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਮੁੜ ਜੀਉਂਦਾ ਕੀਤਾ; ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਚਲੇ ਜਾਓ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ। "ਤੁਸੀਂ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ। ਫਿਰ ਵੀ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਫਲ—ਜਿਵੇਂ ਸੇਵਾ ਆਦਿ—ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕੇ; ਨਾ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋਨੋਂ ਯਮਦੁਤੀ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਕੁੰਤੀ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਮੈਂ ਵੱਡੀ ਪਤਨੀ ਹਾਂ, ਧਰਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਫਲ ਮੇਰਾ ਹੈ; ਜੋ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਮਾਦਰੀ, ਮੈਨੂੰ ਰੋਕ ਨਾ।" "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਜੋ ਪਰਲੋਕ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ; ਤੂੰ ਉੱਠ, ਇਹ ਸਭ ਛੱਡ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰ।" "ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲ ਗਏ, ਮੇਰਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਵੀਰ ਪਤਨੀ ਦਾ ਧਰਮਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ।" "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਮੈਨੂੰ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ—ਹੇ ਵੱਡੀ, ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇ।" "ਇਹ ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ੀ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਆਏ, ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਥੱਕ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਇੱਛਾ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਸਕਦੀ ਹਾਂ?" "ਮੇਰਾ ਰਾਜਾ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਹੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੇ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ; ਨਾ ਮੇਰਾ ਮਨ, ਨਾ ਮੇਰੇ ਸਾਕ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਨਹੀਂ।" "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਬਿਨਾ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗੀ।" "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ; ਜੇ ਮੈਂ ਐਸਾ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਅਧਰਮ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਣੀ, ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ; ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਰਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗੀ।" "ਇਹ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸੀ, ਹੁਣ ਪਰਲੋਕ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ; ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਵੀ—" "ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੱਕ ਕੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ—ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਣੀ, ਇਹ ਪਿਆਰੀ ਗੱਲ ਕਰ; ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਰਖਿਆ ਕਰੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ; ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਖ ਸਕਦੀ।" ਇਸ ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਵੇਲੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੱਚੇ ਤੇ ਬਹਾਦੁਰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਕੁੰਤੀ ਤੇ ਮਾਦਰੀ ਨੂੰ ਸੰਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। "ਹੇ ਸੁਭਾਗਵਤੀ, ਤੇਰੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਰ ਨਾ; ਅਸੀਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਜਲਾਧਕ ਹਨ, ਕੁਰੁ ਦੇਸ਼ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗੇ।" "ਜਦ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਅਧਰਮ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਲਾਲਚੀ ਹੈ; ਉਹ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ ਠੀਕ ਵਿਵਹਾਰ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ।" "ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਤੇ ਕੁੰਤਿਭੋਜ ਹਨ; ਮਾਦਰੀ ਦੇ, ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਸ਼ਲਯਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਹੈ।" "ਇੱਕੱਲੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਸਾਥ ਮਰਨ ਦਾ ਫਲ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੈ; ਪਰ, ਹੇ ਨੌਜਵਾਨੋ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।" "ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੋ ਨਾਰੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਸਯਮ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰ, ਬੋਲ ਤੇ ਕਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ—ਉਹ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਹੈ।" "ਪਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਉਹ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਨਾਰੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਤਾਰ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਪਤੀ, ਉਹ ਖੁਦ ਤੇ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਤਿੰਨੇ ਬਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਜੀਉਂਦੇ ਰਹਿਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਪਾਂਡੂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਦਾ ਵੀ, ਉਹ ਆਦੇਸ਼ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕਰਾਂਗੀ।" "ਭਾਵੇਂ ਦੁੱਖ ਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਇਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਪਤੀ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੰਕਾ ਨਹੀਂ।" "ਕੁੰਤੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਤੇ ਰਖਿਆ ਕਰਨ ਸਮਰਥ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਉਸਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਅਰੁੰਧਤੀ ਵੀ ਨਹੀਂ।" "ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਤੇ ਕੁੰਤਿਭੋਜ ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ; ਪਰ ਮੈਂ, ਤੇਰੇ ਵਾਂਗ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ।" "ਮੈਂ, ਜੋ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਰਾਣੀ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇਵੇ।" "ਮੈਂ ਉਸ ਧਰਮੀ, ਕ੍ਰਿਤਘਨ, ਸੱਚੇ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਪਤੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂਗੀ; ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਣੀ, ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਆਗਿਆ ਦੇ।