ਪਾਂਡਵਾਂ, ਜੋ ਕੁਰੂ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਸੁਭਾਗ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਰੂਪਵਾਨ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਉਹ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਂਗ ਗਰੂਰ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਾਰੀ, ਤੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਲ ਨਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੇਰ-ਗਰਦਨ ਵਾਲੇ, ਰਾਜਨ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹਿਮਾਲਾ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਵਧਦੇ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹਿਮਾਲਾ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਵਧ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਹੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ। ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ, ਸਤਸ਼੍ਰਿੰਗ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਤਪਸਵੀ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸਾਰੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ, ਪਾਂਡੁ, ਜੋ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਸੀ, ਸਤਸ਼੍ਰਿੰਗ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਗਿਆ ਸੀ; ਉਥੇ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤਪਸਵੀ ਵਾਂਗ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਾਂਡੁ ਜੜਾਂ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ, ਤਪ, ਸਯਮ ਅਤੇ ਯੋਗ-ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਦੁਖੀ ਹੋਏ, ਪਰ ਪਾਂਡੁ ਲਈ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੇ, "ਕਦੋਂ ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਾਂਗੇ?" ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਗੇ-ਸਬੰਧੀ ਮਿਲ ਕੇ, ਜਦ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਆਮਦ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ, "ਪਾਂਡੁ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਨਾ ਹੋਵੇ।" ਉਹ ਪਾਂਡੁ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ, "ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੂੰ ਭੇਜੋ।" ਵਾਸੁਦੇਵ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਕੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੂੰ ਭੇਜਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੁਰੋਹਿਤ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਲਈ ਮੋਰ ਪੰਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਵਸਤ੍ਰਾਂ, ਕੁੰਤੀ ਤੇ ਮਾਦਰੀ ਲਈ, ਨਾਲ ਹੀ ਨੌਕਰ-ਚਾਕਰ ਭੇਜਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗਾਂ, ਸੋਨਾ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਵੀ ਭੇਜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਵਿਖਿਆਤ ਪੁਰੋਹਿਤ ਕਾਸ਼ਯਪ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਪਾਂਡੁ, ਜੋ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਾ ਜੇਤੂ ਸੀ, ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਯਥਾ-ਰীতি ਆਗਵਾਨ ਕਰੀ। ਕੁੰਤੀ ਤੇ ਮਾਦਰੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਪਾਂਡੁ ਪਾਂਡਵਾਂ ਲਈ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਾਸ਼ਯਪ ਨੇ ਗਰਭ-ਸੰਸਕਾਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੁੰਡਨ, ਜਨੇਊ ਤੇ ਉਪਨਯਨ ਤਕ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ। ਮੁੰਡਨ ਤੇ ਜਨੇਊ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪਾਂਡਵ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਵੰਸ਼-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਵੇਦ-ਅਧਿਆਨ 'ਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਸ਼ਰਿਆਤੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ-ਘਿਰੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੌ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਕੀਤੇ, ਮਹਾਨ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਸਤਸ਼੍ਰਿੰਗ 'ਤੇ ਉਹ ਤਪ ਕਰਦਾ, ਜੜਾਂ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਨਿਭਾਉਂਦਾ; ਉਸ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਪਕਰਨਾਂ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਪਾਂਡਵ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਏ। ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਏ; ਭੀਮ ਨੇ ਗਦਾ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਭਾਲਾ, ਮਾਦਰੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਢਾਲ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਸਵਯਸਾਚੀ ਅਰਜੁਨ, ਜੋ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਣ ਵਾਲਾ, ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਦੇ ਚਰਮ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਸ਼ੁਕ੍ਰਾ ਨੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, "ਇਹ ਮੇਰਾ ਸਮਾਨ ਹੈ," ਤੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਲਾ, ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਤੀਰ ਦਿੱਤੇ। ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਯਮੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖਜੂਰ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਵਾਂਗ ਵੱਡਾ, ਚਮਕਦਾਰ ਧਨੁ, ਤੇ ਤੀਰ, ਕਟਾਰੀਆਂ, ਅਤੇ ਗਿੱਧ ਪੰਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਲੋਹੀ ਸਾਫ-ਤੀਰ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਪਾਰਥ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਦਿੱਤੇ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸਨ; ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਵਾਸਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਪਰ्यਾਪਤ ਸਮਝਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ-ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਵਿਰਾਮ ਨਾਲ, ਪਾਰਥ ਤੇ ਮਾਦਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸ਼ਤ੍ਰੂ-ਨਾਸਕ ਸਨ, ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਵਧਦੇ ਗਏ। ਉਹ ਪੰਜ, ਅਤੇ ਕੁਰੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸੌ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ਜਲ ਵਿੱਚ ਖਿੜਦੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਗਏ। ਹੁਣ, ਹੇ ਕੁਰੁ-ਵੰਸ਼ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਆਯੁ-ਰੂਪ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੋ: ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ 'ਚ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਗਿਆ। ਭੀਮਸੇਨ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ, ਵਿਭਤ्सੁ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਦਾ, ਤੇ ਜੁੜਵੇਂ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ 'ਚ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ, ਉਹ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਤੀਰਾਂ ਸਾਲ ਰਹੇ; ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਉਥੇ ਘਟੋਤਕਚ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਏਕਚਕ੍ਰਾ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਇਕ ਸਾਲ ਪਾਂਚਾਲ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ; ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪੰਜ ਸਾਲ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਵਿੱਚ ਤੇਈ ਸਾਲ ਰਹੇ; ਫਿਰ, ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਕੇ, ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਾਲ ਵਿਅਤੀਤ ਹੋਏ। ਸਮੁੰਦਰ-ਘਿਰੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਛੱਤੀ ਸਾਲ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸਨ, ਛੇ ਮਹੀਨੇ 'ਚ— ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੂੰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿਧਾਨੀ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਆਯੁ 108 ਸਾਲ ਸੀ। ਕੇਸ਼ਵ, ਅਰਜੁਨ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਵੱਡਾ ਸੀ; ਸੰਕਰਸ਼ਣ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਪਾਂਡੁ, ਪੰਜਵਾਂ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚਮਕਦਾਰ, ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਾਸ਼ਯਪ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸੰਗਤ 'ਚ, ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਜੰਗਲ ਪੂਰੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਖਿੜਿਆ, ਮਧੁ ਤੇ ਮਾਧਵ ਦੇ ਵਸੰਤ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਪਾਂਡੁ ਦੀ ਚੌਦੀਂ ਸਾਲ ਦੀ ਵਨ-ਵਾਸ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਉਸੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾਂਸ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨਵਾਨ ਪਾਰਥ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉੱਤਰਾਫਲਗੁਣੀ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਰੀਤ 'ਤੇ...