ਪਾਂਡੁ ਅਤੇ ਕੁੰਤੀ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਾਂਡੁ ਨੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਕੁੰਤੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਾਣੀ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਧਰਮਕਥਨ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਆਚਰਨ ਕਰ। ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਠੀਕ ਹੋਵੇ, ਪਤੀ ਭਗਤਿ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਧਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਤੋਂ ਉਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਹੋਰ ਸਮਿਆਂ ’ਚ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਔਰਤ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਵੈਤੰਤਰਤਾ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਰੀਤ ਹੈ, ਲੋਕ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਆਏ ਹਨ; ਚਾਹੇ ਧਰਮਕ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਧਰਮਕ, ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪਤੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਚੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਵੀ ਇਹੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਤੀ ਜੋ ਆਖੇ, ਉਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦ ਪਤੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਂ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ—ਜਿਸ ਦੇ ਨਖ ਲਾਲ ਹੋਣ, ਹੱਥ ਕਮਲ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਹੋਣ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ!—ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਲਾ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਹੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਵਾਲੀ, ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਤਪੋ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ— ਤੂੰ ਐਸੇ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਦੇ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਣ। ਤੇਰੇ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਉਹੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੁੰਤੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ, ਪਾਂਡੁ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। “ਹੇ ਭਾਰਤਾ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਅਨਿਆਇਕ ਹੈ ਕਿ ਪਤੀ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨਾ ਪਵੇ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਬਾਹੁ-ਬਲ ਵਾਲੇ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੁਝ ਐਸਾ ਦੱਸਾਂਗੀ ਜੋ ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਵੇਗਾ। ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੁਆਰੀ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਅਤਿਥੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਉਗਰ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ਼ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿਚ ਅਤਿ ਗੂੜ੍ਹਾ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਦੁਰਵਾਸਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਠ ਸੀ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਵਰ ਦਿਤਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਤ੍ਰ ਦਿਤਾ ਤੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਖੇ: ‘ਤੂੰ ਜਿਸ ਵੀ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ, ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਇੱਛਾ, ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੱਦੇਂਗੀ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਸ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।’ ਇਹ ਗੱਲ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ, ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਵਚਨ ਸੱਚੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸੱਦਾਂਗੀ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਵੀ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਸੱਦਾਂਗੀ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਵਰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਨਿਸ਼ੰਤਾਨ ਹੋਣ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਹੇ ਵਿਰ ਯੋਧਿਆ!” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਪਾਂਡੁ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਦੁਰਵਾਸਾ ਰਿਸ਼ੀ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਵਰ ਦੀ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। “ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੱਸ ਚੁੱਕਾ ਕਿ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਸਾਧੂ ਦੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ ਹੋਏ, ਪਰ ਧੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਯੁਯੁਤ्सੁ, ਜੋ ਵੈਸ਼ਯਾ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ—ਇਹ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਧੀ ਗੰਧਾਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮਾਂ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਡੇ ਤਪਸਵੀ ਵਿਆਸ ਨੇ ਖੁਦ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਤੂੰ ਧੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ—ਇਹ ਕਿਵੇਂ? ਜੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਮਾਸ ਦੇ ਗੁੱਛ ਨੂੰ ਸੌ ਹਿੱਸਿਆਂ ’ਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਸੌਬਲੀ ਦੀ ਧੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਦੁਸ਼ਲਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ? ਜਿਵੇਂ ਸੀ, ਸੱਚੀ ਘਟਨਾ ਦੱਸ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ। ਵਿਆਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਤੇਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਠੀਕ ਹੈ, ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਮਹਾਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਮਾਸ ਦੇ ਗੁੱਛ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ। ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ’ਚ ਵੰਡਿਆ; ਹਰ ਹਿੱਸਾ ਇੱਕ ਦਾਈ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਹਰ ਹਿੱਸਾ ਘੀ ਵਾਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਟਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਧਰਮ ਨਿਸ਼ਠ ਗਾਂਧਾਰੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿਚ ਅਟੱਲ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਧੀ ਦੀ ਚਾਹ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਆਦਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ: ‘ਕਾਸ਼ ਮੈਨੂੰ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ।’ ਮੁਨਿ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਹੋਣਾ ਹੀ ਸੀ; ਪਰ ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤਾਂ ਧੀ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੋਵੇਗੀ। ਇੱਕ ਧੀ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਸੌਵੀਂ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਹੀਂ ਮੇਰਾ ਵੰਸ਼ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਉਹ ਪਰਾਇਆ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮੇਰੀ ਧੀ ਦਾ ਪਤੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਧੀ ਦੇ ਘਰਵਾਲੇ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕਾਸ਼ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਇੱਕ ਧੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੋਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਖੁਸ਼ ਰਹਾਂ, ਜੇ ਮੇਰੀ ਤਪ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਹੋਮ ਸਫਲ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਾਂ ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਹੋਵੇ—ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਧੀ ਮਿਲੇ।” ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਹੱਥ ਨਾਲ, ਮਾਸ ਦੇ ਗੁੱਛ ਨੂੰ ਸੌ ਪੂਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਉਸਦੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਹਿੱਸਾ ਬਚ ਗਿਆ। ਸੌ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਬਲਾ ਦੀ ਧੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੇਰੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣਗੇ; ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਦੇ ਝੂਠੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਪਰ ਦੇਵਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੋਰ ਬਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਭਾਗੀ ਧੀ ਤੇਰੀ ਧੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਚਾਹਿਆ ਸੀ।” ਫਿਰ, ਉਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਵੀ, ਜੋ ਧੀ ਲਈ ਸੀ, ਮਟਕੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਮੇਂ ਆਉਣ ’ਤੇ, ਉਹ ਧੀ ਜੰਮੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੁਸ਼ਲਾ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਦੱਸ, ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? ਹੁਣ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਅਨੁਸਾਰ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਦੁਰਯੋਧਨ ਸੀ, ਫਿਰ ਯੁਯੁਤਸੁ, ਦੁਸ਼ਾਸਨ, ਦੁਸ਼ਾਹ, ਦੁਸ਼ਲਾ, ਜਲਸੰਧ, ਸਮ, ਸਹ; ਫਿਰ ਵਿਂਦਾਨੁਵਿੰਦ, ਦੁਰਧਰਸ਼, ਸੁਬਾਹੁ, ਦੁਸ਼ਪ੍ਰਧਰਸ਼ਣ, ਦੁਰਮਰਸ਼ਣ, ਦੁਰਮੁਖ, ਦੁਸ਼ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਰਣ; ਫਿਰ ਵਿਵਿੰਸ਼ਤੀ, ਵਿਕਰਨ, ਸ਼ਲ, ਸਤ੍ਵ, ਸੁਲੋਚਨ, ਚਿਤ੍ਰੋਪਚਿਤ੍ਰ, ਚਿਤ੍ਰਾਕਸ਼, ਚਾਰੁਚਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਸਨ।