ਉੱਤਮ ਕੁਲਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ, ਜਿੱਥੇ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮ ਬਣੇ। ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਉਦਾਲਕਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ, ਜਿਸ ਨੇ ਧਰਮਕ ਰੀਤ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਸੁਣੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਨਿਯਮ ਬਣਾਇਆ। ਉਦਾਲਕਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਸੀ, ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਅੱਗ ਦੀ ਤਪस्या ਕਰਦਾ, ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਛਤ ਹੇਠਾਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰਦਾ, ਮਨ ਨੂੰ ਸਾਂਤ ਕਰਕੇ, ਨਿਯਮਾਂ ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ, ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਇੱਕ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਾਲ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਉਮਰ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਆਇਆ। ਉਦਾਲਕਾ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਆਦਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ—ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਜੜ੍ਹਾਂ, ਫਲ, ਤੇ ਹੋਰ ਵਣ-ਭੋਜਨ ਦਿੱਤਾ। ਮਹਿਮਾਨ, ਜੋ ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਥੱਕ ਚੁਕਾ ਸੀ, ਆਰਾਮ ਕਰਕੇ ਉਦਾਲਕਾ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਉਦਾਲਕਾ, ਸੱਚ ਦੱਸੋ, ਝੂਠ ਨਾ ਬੋਲੋ। ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਹੈ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ?” ਉਦਾਲਕਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: “ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ, ਕੁਸ਼ਿਕਾ ਦੀ ਧੀ, ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਅਰੁੰਧਤੀ ਵਾਂਗ, ਤਪਸਿਆ ਕਰ-ਕਰਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ, ਵੇਦ ਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਮੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਵਾਲਾ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸੱਚਾ ਤੇ ਦਯਾਲੂ ਹੈ।” ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹਾਲ ਦੱਸਿਆ: “ਮੈਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਨਜ਼ਰ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਧਨ ਦੀ ਲੋੜ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਅਜੇ ਪਿਤਰ ਰਿਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਲਈ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ, ਉੱਤਮ ਚਲਣ ਤੇ ਕੁਲ ਦੀ, ਸੰਤਾਨ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਲਕੜੀ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਚਮੜੇ ਤੇ ਛਾਲਾ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਮ੍ਰਿਗ-ਨੇਤ੍ਰ ਪਤਨੀ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨੋਰਥ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮਝਦਾ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਮਹਿਲਾ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਚਲੋ।” ਉਸ ਵੇਲੇ, ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧ ਆ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਜੋਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਈ, ਇਹ ਸਹਿ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਦੁਸ਼ਟ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡੋ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਹੈ!” “ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਸਬਰ ਵਾਲਾ, ਵੇਦ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸ਼ਾਪ ਤੇ ਵਰ ਦਿੰਦਾ, ਵੱਡੇ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਚੁੱਪ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਸੰਯਮ ਵਾਲੀ, ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ, ਤਪਸਿਆ ਵਿਚ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਚੰਗੀ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।” “ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡੋ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਵੀ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ।” ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ, “ਉਹਨੂੰ ਛੱਡੋ,” ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: “ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ, ਮੈਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਨਜ਼ਰ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਲੋੜ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ, ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਪਾ ਕੇ, ਪਿਤਰ ਰਿਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਮੈਂ ਅਜੇ ਵੀ ਰਿਣੀ ਹਾਂ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਤੇ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ; ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਕੁਆਰੀ ਧੀ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗਾ। ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ, ਸੰਤਾਨ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ; ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਪਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ ਨੇ ਲਾਜ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕ੍ਰੋਧ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਪਰ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ: “ਪੁੱਤਰ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਕਰ; ਇਹ ਸਦਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਭ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਅਣਸੰਯਮਤ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਗਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ, ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਸਮੂਹ ਵਿਚ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ; ਪਰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿਚ, ਉਹ ਕਦੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਚਿਤ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀਆਂ।” ਪਰ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ, ਇਹ ਨਿਯਮ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪੁਰਸ਼ ਤੇ ਮਹਿਲਾ ਵਿਚ ਇਕ ਹੱਦ ਬਣਾਈ, ਜੋ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਇਹ ਹੱਦ ਬਣ ਗਈ: ਜੇ ਪਤਨੀ ਪਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡਦੀ, ਇਹ ਪਾਪ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਪ, ਗਰਭ-ਹਤਿਆ ਵਾਂਗ, ਡਰਾਉਣਾ ਤੇ ਸੁਖ-ਰਹਿਤ ਹੋਵੇਗਾ; ਅੱਜ ਵੀ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਇਹ ਨਿਯਮ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ, ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਨਿਯਮ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਪੁਰਸ਼, ਕੁਆਰੀ ਤੇ ਪਤਿਵਰਤਾ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਾਪ ਬਣ ਜਾਂਦਾ। ਜੇ ਪਤਨੀ, ਪਤੀ ਵਲੋਂ ਸੰਤਾਨ ਲਈ ਦਿੱਤੀ, ਆਪਣਾ ਕਰਤਵ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਦੋਸ਼ ਲੈਂਦੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਹੱਦ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਜਬਰ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਉਦਾਲਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਧਰਮਕ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ, ਤੇ ਸੌਦਾਸਾ ਵਲੋਂ, ਇਹ ਨਿਯਮ ਸੰਤਾਨ ਜਨਮ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਸਾਡੀ ਸੁਣੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਦਯੰਤੀ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਗਈ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅਸ਼ਮਕਾ ਨਾਮਕ ਪੁੱਤਰ ਪਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ; ਤੇਰੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ-ਦਵੈਪਾਯਨ ਤੋਂ, ਕੁਰੂ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਲਈ, ਇਹ ਰੀਤ ਬਣੀ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਵਜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ...