ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਸੱਚਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦੱਸਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸਨ, ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸੋਹਣੀ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ, ਔਰਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਆਜ਼ਾਦ ਸਨ—ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੁਣ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਮਾਲਕ ਸਨ। ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਉਮਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਚੁਣਨੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਅਧਰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਰੀਤਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਧਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਵੀ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ—ਜੋ ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ—ਉਹੀ ਪੁਰਾਣਾ ਧਰਮ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਧਰਮ, ਜੋ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮੰਨਿਆ; ਅੱਜ ਵੀ, ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਉੱਤਰ ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਧਰਮ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਟੱਲ ਰੀਤ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਮੰਗਲਮਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਕਦੇ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਕਦੇ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਮੌਤ ਕਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹਰ ਪੁਰਸ਼ ਵੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਔਰਤਾਂ ਲਈ, ਸੋਹਣੀ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ, ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਪੋਤਾ ਜਾਂ ਭਰਾ—ਜਦੋਂ ਔਰਤ ਕਿਸੇ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੀ, ਉਸ ਦਾ ਗਰਭ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਕਾਰਨ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ; ਪਰ, ਸੋਹਣੀ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ, ਇਹ ਰੀਤ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਟਿਕੀ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣੋ, ਇਹ ਰੀਤ ਕਿਸਨੇ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਉਦਾਲਕਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ—ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਨਵਾਂ ਧਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਸੁਣੋ, ਕਵਲ-ਨੈਨੀ, ਕਿਹੜੀ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਕੀਤਾ। ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਦੇਵੀ, ਨੇ ਕਠੋਰ ਤਪस्या ਕੀਤੀ; ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ-ਅੱਗ ਦੀ ਰੀਤ, ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਛਤ ਹੇਠਾਂ, ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ, ਉਦਾਲਕਾ ਨੇ ਤਪ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਰੀਤ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ, ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਇੱਕ ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਸਫੈਦ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਇਆ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ—ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਮਿੱਠੀ ਬੋਲ, ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਜੜ੍ਹਾਂ, ਫਲ ਤੇ ਹੋਰ ਭੋਜਨ ਦਿੱਤਾ; ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਹਿਮਾਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਭੁੱਖ, ਪਿਆਸ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸੀ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ। ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਉਦਾਲਕਾ, ਸੱਚ ਦੱਸੋ, ਝੂਠ ਨਾ ਬੋਲੋ। ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ—ਦੱਸੋ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ?" "ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ, ਗਿਆਨੀ, ਕੁਸ਼ਿਕਾ ਦੀ ਧੀ ਹੈ; ਉਹ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ, ਮੇਰੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਹੈ। ਅਰੁੰਧਤੀ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਨੇ ਤਪ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਲਿਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਪस्वੀ ਹੈ।" "ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ, ਵੇਦ ਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ, ਮੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ, ਸੰਸਾਰਕ ਬੁਝਾਰਤ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸੱਚਾ ਤੇ ਦਯਾਲੂ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹਾਂ, ਅੱਖਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਧਨ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਹਾਲੇ ਪਿਤਰ-ਰਿਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਲਈ ਹੈ।" "ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ, ਉੱਤਮ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਉੱਤਮ ਵੰਸ਼ ਦੀ, ਸੰਤਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰੋ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਦਿਲ-ਕਮਜ਼ੋਰ, ਲੱਕੜੀ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਹਿਰਣ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਛਾਲ ਤੇ ਕਾਲੀ ਮ੍ਰਿਗ-ਚੰਬਲ ਪਹਿਨੀ ਔਰਤ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੋ-ਵਾਰਾ (ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ) ਮਨੁੱਖ, ਆਪਣੇ ਮਕਸਦ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ—ਇਹ ਘਟਨਾ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਔਰਤ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਆਓ ਚਲੋ," ਤੇ ਇਸ ਵੇਲੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ, ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਅਪਮਾਨ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਬਰ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਪ ਦੀ ਜੋਤ ਜਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਇਹ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਮਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡੋ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ!" "ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀ ਹੈ, ਧੀਰਜਵਾਨ ਤੇ ਵੇਦ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ, ਸ਼ਾਪ ਤੇ ਵਰ ਦਿੰਣ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਵ੍ਰਤਾਂ 'ਚ ਅਡੋਲ, ਪਰ ਉਹ ਚੁੱਪ ਹੈ।" "ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਜਮ ਵਾਲੀ, ਪਤੀ-ਵਰਤਾ, ਤਪ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਸਤਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।" "ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡੋ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਭੀ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ।" ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ, "ਛੱਡੋ," ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ, ਰਾਜਾ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: "ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ, ਮੈਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹਾਂ, ਅੱਖਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਖੋਜ 'ਚ; ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਰਿਣ ਤੂੰ, ਪੁੱਤਰ, ਪੂਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ, ਕਾਸ਼ਿਆਪ।" "ਪਰ ਮੈਂ ਹਾਲੇ ਰਿਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਤੇ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ; ਕੌਣ ਮੈਨੂੰ ਕੁੜੀ, ਜਵਾਨ ਹੋਈ, ਦੇਵੇਗਾ?" "ਇਹ ਪਤਨੀ, ਸੰਤਾਨ ਲਈ ਯੋਗ, ਛੱਡੋ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ; ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲ ਜਾਣ ਤੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ ਨੇ ਲਾਜ਼ ਕਰਕੇ, ਗੁੱਸਾ ਦਬਾ ਲਿਆ; ਪਰ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਪੁੱਤਰ, ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰ; ਇਹ ਅਟੱਲ ਧਰਮ ਹੈ। ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਨਿਯਤ ਸਨ।" "ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁੱਤਰ, ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸਮੂਹ 'ਚ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ; ਪਰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਦੇ ਲਾਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।" "ਪਰ, ਜਦੋਂ ਉਚਿਤ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀਆਂ।" ਪਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ, ਇਹ ਧਰਮ ਮੰਨਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।