ਕੁੰਤੀਆਂ ਨੇ ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੀਆਂ ਆਖਿਆ, “ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਜੋ ਇਹ ਦੁੱਖ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਜੁਦਾਈ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਦ ਵਿਚ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਕੁਸ਼ਾ ਦੀ ਚੌਂਕੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਵਿਛਾਈ ਰਹਾਂਗੀ।” ਉਹ ਫਿਰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀਆਂ ਨੇ, “ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿਓ, ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿਓ, ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਤੇ ਬੇਹਾਲ ਹੋ ਕੇ ਤੁਹਾਡਾ ਆਦੇਸ਼ ਮੰਨਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ।” ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚੇਤ ਦੇਹ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਭਾਵੁਕਤਾ ਨਾਲ ਰੁਕ ਗਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਬੋਲੀ, “ਉਠੋ, ਮਿਹਰਬਾਨ! ਤੁਸੀਂ ਜਾਓ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ। ਤੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਾਂਗੀ।” ਉਹ ਅੱਗੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਸੁੰਦਰਏ! ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਯਾਨੇ ਤੇ, ਚੌਦਵੀ ਜਾਂ ਅੱਠਵੀਂ ਤਰੀਕ ਨੂੰ, ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੋ।” ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਉਸ ਨਾਰੀ ਨੇ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਪਤੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਕੁਝ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਪੁਰਖ ਨੇ, ਉਸ ਨਿਸ਼ਚੇਤ ਦੇਹ ਰਾਹੀਂ, ਉਸ ਤਿਆਗਵਾਨ ਨਾਰੀ ਤੋਂ ਸ਼ਲਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਮਦ੍ਰ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ। ਹੇ ਭਾਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇੰਝ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਵੀ, ਤਪ ਤੇ ਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਜਦੋਂ ਕੁੰਤੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਧਰਮ ਤੇ ਗਿਆਨ ਭਰਪੂਰ ਉੱਤਮ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਯੁਸ਼ਿਤਾਸ਼ਵ ਨੇ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚਾ ਧਰਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਸ੍ਮਿਤਾ ਵਾਲੀ, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਆਜ਼ਾਦ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਕਿਸੇ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਜਵਾਨੀ ਆਉਣ ‘ਤੇ ਪਤੀ ਚੁਣਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਧਰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹੀ ਸਮੇਂ ਦਾ ਧਰਮ ਸੀ। ਅੱਜ ਵੀ, ਕੁਝ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਰਾਗ-ਰੋਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ ਧਰਮ ਚਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਮ, ਜੋ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰਿਆ ਗਿਆ; ਅੱਜ ਵੀ ਉੱਤਰੀ ਕੁਰੂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਸਦਾ ਮੰਗਲਦਾਇਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭਰਦੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਭਰਦਾ, ਮੌਤ ਸਦਾ ਅਤ੍ਰੁਪਤ ਰਹਿੰਦੀ, ਇੰਝ ਹੀ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਪੁਰਖਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹਰ ਪੁਰਖ ਵਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਮਿਲਾਪ ਅਵੈਧ ਨਹੀਂ। ਪੁੱਤਰ, ਪੌਤ੍ਰ ਜਾਂ ਭਰਾ ਹੋਵੇ, ਜਦੋਂ ਇਸਤ੍ਰੀ ਕਿਸੇ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਗਰਭ ਉਤੇਜਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਗੁਣ ਹੈ, ਕੋਈ ਬਾਹਰੀ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰੀਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਿਰ ਨਹੀਂ ਚੱਲੀ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣੋ, ਇਹ ਰੀਤ ਕਿਸਨੇ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਈ। ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਉਦਾਲਕਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼੍ਵేతਕੇਤੁ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਨਵਾਂ ਧਰਮ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੇ, ਸੁਣੋ, ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਤੇ ਕਿਵੇਂ, ਕਿਹੜੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉਦਾਲਕਾ ਨੇ ਘੰਭੀਰ ਤਪ ਕਰਦੇ, ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ-ਅੱਗੀ ਯਜਨਾ, ਸਾਵਣ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਅਸਮਾਨ ਹੇਠ, ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉੱਚ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਬੁੱਢਾ, ਸਫੈਦ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਦਰ ਕੀਤਾ—ਪੈਰ ਧੋਣ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ, ਜੰਗਲੀ ਸਾਗ-ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਫਲ-ਮੂਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਆਰਾਮ ਕਰਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਇਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਉਦਾਲਕਾ, ਸੱਚ ਦੱਸੋ, ਝੂਠ ਨਾ ਬੋਲੋ। ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਮੁੰਡਾ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ?” ਉਦਾਲਕਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਕੁਸ਼ਿਕਾ ਕੁਲ ਦੀ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਿਯਤ ਹੈ, ਅਰੁੰਧਤੀ ਵਾਂਗ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ, ਤਪ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਹੀ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਵੇਦ ਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਮੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਚ ਲੱਗਾ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸੱਚਾ ਤੇ ਦਇਆਲੂ ਹੈ। ਮੈਂ ਬੁੱਢਾ ਹਾਂ, ਅੱਖਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਨ, ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਧਨ ਦੀ ਲੋੜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ। ਅਜੇ ਤਕ ਪਿਤਰ-ਰਿਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਹੀ ਦੂਜੀ ਵਿਆਹ ਲਾਇਆ। ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ ਚੰਗੀ ਕੁਲ ਤੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ ਹੋਣਯੋਗ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰਨਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਬੁੱਢਾ, ਡੰਡੇ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਮ੍ਰਿਗ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਵਾਲੀ, ਛਾਲ ਤੇ ਛਾਲਾ ਪਹਿਨੀ ਉਸਤਰੀ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਮਨੋਰਥ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਉਸਤਰੀ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਆਓ ਚੱਲੀਏ।” ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧ ਆ ਗਿਆ। ਮਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਲਿਜਾਂਦੇ ਵੇਖ, ਉਸ ਦੀ ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਭੜਕ ਉਠੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਦੁਸ਼ਟ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ! ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਧੀਰਜਵਾਨ, ਵੇਦ-ਵਿਦਵਾਨ, ਸ਼ਾਪ ਤੇ ਵਰ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ, ਵੱਡੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿਚ ਅਡਿਗ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਚੁੱਪ ਹਨ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ, ਧਰਮ ਦੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਹਾਣੀ, ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਰਾਹੀਂ ਸਥਾਪਤ ਹੋਈ।