ਇਸ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਣੀਮਾਨ ਦੇ ਨੇਤ੍ਰਤਵ ਹੇਠ ਯਕ੍ਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਰਵਣ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲੇ। ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸਵਯਸਾਚੀ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਨਿਵਾਤਕਵਚਾਂ ਅਤੇ ਹਿਰਣਯਪੁਰ ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ। ਮੁਕੁਟਧਾਰੀ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਨਿਵਾਤਕਵਚ ਦਾਨਵਾਂ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਪੌਲੋਮਾਂ ਤੇ ਕਾਲਕੇਯਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਕਥਾ ਸਮਝਦਾਰ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਧਰਮਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਸਤਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਇੱਥੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਵਲੋਂ ਪਾਰਥ (ਅਰਜੁਨ) ਨੂੰ ਸੰਯਮਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਤੋਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਵੀ ਦਰਸਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ, ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਾਲੇ ਭੀਮ ਨੂੰ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛ ਕੇ ਹੀ ਭੀਮ ਨੂੰ ਛਡਵਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੁਬਾਰਾ ਕਾਮਯਕ ਵਨ ਨੂੰ ਆਏ। ਇੱਥੇ ਵਾਸੁਦੇਵ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ) ਵੀ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਏ, ਜੋ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਥੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਰਿਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਕਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੈਣਪੁੱਤਰ ਪೃਥੁ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸਰਸਵਤੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤਰਖ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੱਛੀ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਰਿਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਉਚਾਰਿਤ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਕਥਾ, ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਅਤੇ ਅੰਗੀਰਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਅੰਗੀਰਸ ਦੀ ਭਗਤ ਪਤਨੀ ਦੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਤੇ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਵਾਦ ਵੀ ਵਰਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਪਾਂਡਵ ਦੁਬਾਰਾ ਦ੍ਵੈਤ ਵਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਗੋ-ਚਾਰਣ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁਯੋਧਨ (ਦੁਰਯੋਧਨ) ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਲੋਂ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਉਸ ਮੂਰਖ ਨੂੰ ਛਡਾਇਆ। ਇੱਥੇ ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਹਰਣ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਾਮਯਕ ਵਨ ਵਲ ਵਾਪਸੀ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਹਿਦ੍ਰੌਣਿਕਾ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਦੁਰਵਾਸਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਜਯਦ੍ਰਥ ਵਲੋਂ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦਾ ਅਪਹਰਣ ਵੀ ਵਰਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭੀਮ, ਜੋ ਪਵਨ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਯਦ੍ਰਥ ਨੂੰ ਪੰਜ ਗੁੱਚਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਰਾਮਾਯਣ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਣ ਕਥਾ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੀਰਤਾ ਦਿਖਾ ਕੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ। ਇਥੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਵਲੋਂ ਕਰਣ ਦੇ ਕੁੰਡਲ ਲੈਣ ਦੀ ਘਟਨਾ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਕਰਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ੁਲ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਅਰਣੀ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ। ਇਥੇ, ਵਰਦਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਪਾਂਡਵ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤੀਜਾ ਅਰਣਯਕ ਪರ್ವ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸੌ ਅਧਿਆਇ ਅਤੇ ਉਨਹੱਤਰ ਹੋਰ ਅਧਿਆਇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁੱਲ 11,664 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਹੁਣ ਚੌਥਾ ਵੱਡਾ ਵਿਰਾਟ ਪਰਵ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਪਾਂਡਵ ਵਿਰਾਟ ਨਗਰ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਅਸਤਰ ਸ਼ਮੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤ ਹੇਠ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟ 'ਤੇ ਲੁਕਾ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਪਾਂਡਵ ਵੈਸ਼ ਭੇਖ ਧਾਰ ਕੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ। ਉਥੇ ਕਿੱਚਕ, ਜੋ ਕਾਮ ਵਲੋਂ ਅੰਧਾ ਸੀ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਭੀਮ ਨੇ ਉਸ ਦੁਸਟ ਕਿੱਚਕ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ। ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਚਤੁਰ ਜਾਸੂਸ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਭੇਜੇ, ਪਰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਾ ਲਗਾ ਸਕੇ। ਤ੍ਰਿਗਰਤਾਂ ਵਲੋਂ ਵਿਰਾਟ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲਾ ਗੋ-ਚੋਰੀ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਵੱਡਾ ਯੁੱਧ ਕਰਕੇ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਕੌਰਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਗਾਵਾਂ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਸਾਰੇ ਕੌਰਵਾਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮੁਕੁਟਧਾਰੀ ਨੇ ਗਾਵਾਂ ਵਾਪਸ ਲਈਆਂ। ਫਿਰ ਵਿਰਾਟ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਉੱਤਰਾ ਨੂੰ ਮੁਕੁਟਧਾਰੀ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਕਿ ਸੁਭਦ੍ਰਾ-ਪੁੱਤਰ ਅਭਿਮਨ੍ਯੂ ਦੀ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਵਧੂ ਬਣੀ, ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਚੌਥਾ ਵਿਰਾਟ ਪਰਵ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਤੱਰ (67) ਅਧਿਆਇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁੱਲ 2,050 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਵੈਦਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਪੰਜਵਾਂ ਉਦਯੋਗ ਪਰਵ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਪਾਂਡਵ ਉਪਪਲਵ੍ਯਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਏ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਦੁਰਯੋਧਨ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੋਵੇਂ ਵਾਸੁਦੇਵ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ) ਕੋਲ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਮਦਦ ਕਰੋ।” ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਮੈਂ, ਨਿਰਸਸਤ੍ਰ ਤੇ ਯੁੱਧ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬਣ ਕੇ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪੂਰੀ ਅਕਸ਼ੌਹਿਨੀ ਸੈਨਾ—ਤੁਸੀਂ ਦੱਸੋ, ਕੌਣ ਕੀ ਲਵੇ?” ਦੁਰਯੋਧਨ, ਜੋ ਬੁੱਧੀਹੀਨ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਸੈਨਾ ਚੁਣੀ; ਜਦਕਿ ਧਨੰਜਯ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ, ਪਰ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬਣ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਾਸੇ ਚੁਣ ਲਿਆ।