ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਅਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ, ਉੱਚ ਕੁਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਂਡੁ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ, "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਕੇ ਰਹੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਇੱਛਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਪਾਈ।" ਪਾਂਡੁ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ, "ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਥੇ ਹੀ ਮਹਾਨ ਸੰਯਮੀ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੁਵੈਪਾਇਨ ਨੇ ਸਿੱਧਾ ਮੈਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।" ਹੁਣ, ਇਸ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ, ਪਾਂਡੁ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਮਨ ਨੀਚ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਜਦ ਉਹ ਹਿਰਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੰਧਨ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅਟੱਲ ਆਚਰਨ ਨੂੰ ਅਪਣਾਵਾਂਗਾ।" ਉਸ ਨੇ ਢ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ: "ਮੈਂ ਘੰਭੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਾਂਗਾ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਕ-ਇਕ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਰਹਾਂਗਾ। ਸੰਨਿਆਸੀ ਵਾਂਗ, ਮੂੰਡਾ ਹੋਇਆ, ਧੂੜ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ, ਖਾਲੀ ਝੋਪੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ, ਭਿੱਖ ਮੰਗਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਾਂਗਾ।" "ਮੈਂ ਰੁੱਖਾਂ ਹੇਠਾਂ ਰਹਾਂਗਾ, ਸਭ ਪਿਆਰੇ-ਅਣਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਨਾ ਦੁੱਖੀ ਹੋਵਾਂਗਾ, ਨਾ ਖੁਸ਼, ਨਾ ਨਿੰਦਾ ਤੇ ਨਾ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਭੇਦ ਕਰਾਂਗਾ। ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਦੁਲਤੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਕੋਈ ਵਸਤੂ ਨਾ ਰੱਖਾਂਗਾ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਹੰਸੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਨਾ ਕਦੇ ਭੌਂਹ ਚੜ੍ਹਾਂਗਾ।" "ਮੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹੇਗਾ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਨੂੰ, ਚਾਹੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਚਲ, ਕਦੇ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਵਾਂਗਾ।" "ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਰਪੱਖ ਰਹਾਂਗਾ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਵਿੱਚ, ਦੱਸ ਜਾਂ ਪੰਦਰਾਂ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਭਿੱਖ ਮੰਗਾਂਗਾ। ਜੇਕਰ ਭਿੱਖ ਨਾ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਭੁੱਖਾ ਰਹਾਂਗਾ, ਜਿੰਨੀ ਮਿਲੀ ਉਹੀ ਖਾਵਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗਾ।" "ਜਦੋਂ ਘੱਟ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਘੱਟ ਖਾਵਾਂਗਾ, ਜੇ ਲੋੜ ਪਈ ਤਾਂ ਹੋਰ ਘਰਾਂ ਤੋਂ, ਪਰ ਸੱਤ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ। ਲਾਭ ਜਾਂ ਘਾਟ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਹਾਂਗਾ।" "ਜੇ ਇਕ ਹੱਥ ਕਸਾਈ ਵਾਂਗ ਕੱਟਿਆ ਜਾਵੇ, ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਚੰਦਨ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਨਾ ਦੁੱਖ, ਨਾ ਸੁਖ ਮੰਨੂ।" "ਨਾ ਜੀਊਣ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਨਾ ਮੌਤ ਦੀ ਚਾਹ, ਨਾ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਲਗਾਵ, ਨਾ ਮੌਤ ਨਾਲ ਵੈਰ।" "ਜੋ ਕੁਝ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਲਾਭ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਉਹ ਸਭ ਛੱਡ ਦਿਆਂਗਾ, ਤੇ ਅੱਖ ਦੀ ਪਲਕ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਰਹਾਂਗਾ।" "ਇਸ ਅਸਥਿਰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਧਰਮ ਤੇ ਅਰਥ ਵੀ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ।" "ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਸਾਰੇ ਜਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਅਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ।" "ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨਿਭਾਵਾਂਗਾ।" "ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਗੁਆਚ ਜਾਣ ਦਾ ਸੋਗ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ ਤੋਂ ਹਟਾਂਗਾ ਨਹੀਂ।" "ਜੋ ਮਨੁੱਖ, ਚਾਹੇ ਆਦਰ ਮਿਲੇ ਜਾਂ ਅਪਮਾਨ, ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਵੱਲ ਕੁੱਤੇ ਵਾਂਗ ਤੱਕਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕੁੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਾਹ ਚੁਣਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਸਭ ਕਹਿ ਕੇ, ਪਾਂਡੁ ਨੇ ਡੂੰਘੀ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਨਾਲ, ਭਾਰੀ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ, ਕੁੰਤੀ ਅਤੇ ਮਾਦਰੀ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਕੌਸਲਿਆ, ਮੰਤਰੀ ਵਿਦੁਰ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਮਹਿਲਾ ਸਤ੍ਯਵਤੀ, ਭੀਸ਼ਮ ਅਤੇ ਰਾਜਪੁਰੋਹਿਤ—ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ, ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋ ਸੋਮ ਪੀਣ ਵਾਲੇ, ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਪੱਕੇ, ਅਤੇ ਨਗਰ ਦੇ ਵਡੇਰੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਸੀਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਦੱਸਣਾ ਕਿ ਪਾਂਡੁ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ।" ਪਤੀ ਦੇ ਇਹ ਵਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਵੈਰਾਗ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਸੀ, ਕੁੰਤੀ ਤੇ ਮਾਦਰੀ ਨੇ ਵੀ ਇਹੀ ਸਹਿਮਤੀ ਜਤਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ, "ਹੋਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵੀ ਹਨ ਜਿਥੇ ਅਸੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸੋਚੋ ਕਿ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ, ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਧਰਮਪਤਨੀਆਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਸਕੀਆਂ।" "ਧਰਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਤੱਕ ਵੀ, ਸਿਰਫ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਡੇ ਸਵਾਮੀ ਰਹੋਗੇ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" "ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ, ਪਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿ ਕੇ, ਸਾਰੀ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਾਂਗੀਆਂ।" "ਹੇ ਗਿਆਨੀ ਰਾਜਾ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਅੱਜ ਹੀ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂਗੀਆਂ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।" ਪਾਂਡੁ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਜਾ ਸੁਣੀ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੈ, ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਟਿਕ ਕੇ ਚਲਾਂਗਾ।" "ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਖ ਤੇ ਭੋਜਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਸਹਿ ਕੇ, ਛਾਲਾਂ ਦੀ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰ ਕੇ, ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਾਂਗਾ।" "ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਨਿਯਮਤ ਸਨਾਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਘੱਟ ਖਾਂਦਿਆਂ, ਛਾਲ ਤੇ ਚਮੜੇ ਦੇ ਜੁਨੇ ਪਹਿਨਕੇ, ਜਟਾਵਾਂ ਰੱਖ ਕੇ, ਕਾਇਆ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ।" "ਠੰਡੀ, ਹਵਾ, ਗਰਮੀ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਸਹਿ ਕੇ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਖਤਮ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ।" "ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ, ਮਨਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਪੱਕੇ-ਕੱਚੇ ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾ ਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੇ ਜਲ ਤੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਵੀ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਕੋਈ ਅਸੁਖਦਾਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਨਹੀਂ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਕਠਿਨ ਜੰਗਲ-ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਇਸ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇਹੀ ਕਰਾਂਗਾ।" ਇਹ ਸਭ ਆਖ ਕੇ, ਪਾਂਡੁ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਮੋਤੀਆਂ ਵਾਲਾ ਮੂੜਾ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਬਾਂਹ-ਬੰਦ ਤੇ ਕੰਨ-ਝੁੰਮਕੇ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਮਹਿੰਗੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ, ਮੁੱਖ ਰਥ, ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਬਕਤਰ—all ਕੁਝ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਰਤਨ, ਦਿਵਯ ਸੇਜਾਂ ਤੇ ਚਾਦਰਾਂ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਤਨ, ਮੋਤੀ ਤੇ ਮੂੰਗੇ—all ਕੁਝ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਨਾਗਪੁਰ ਜਾ ਕੇ ਸਭ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰੋ ਕਿ ਪਾਂਡੁ ਨੇ ਧਨ, ਭੋਗ, ਆਰਾਮ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤਿਆਗ ਕੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਰਾਹ ਲੈ ਲਈ ਹੈ।