ਕ੍ਰਿਸ਼্ণ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਸਨ, ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਕਾਲੀ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਗਏ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਜਦੋਂ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਚਾਨਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਯਥਾ-ਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਦਸ਼ਾ ਦੀ ਧੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਨ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਦੀ ਧਾਰ ਵਗ ਪਈ। ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਆਸ, ਆਪਣੇ ਦੁਖੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੂੰ ਸੰਤਵਨਾ ਦੇਣ ਲੱਗੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਉਸ ਲਈ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਾਂਗਾ।" ਫਿਰ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੇ ਵੀ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੀ ਯਥਾ-ਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਮਨਤਰਾਂ ਅਤੇ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਜਦ ਉਹ ਬੈਠੇ, ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ। ਫਿਰ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਕਿਹਾ, "ਬੇਟਾ, ਪੁੱਤਰ ਮਾਂ ਤੇ ਪਿਓ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਪਿਉ ਆਪਣਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਂ ਵੀ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ।" "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ, ਵਿਕਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਵੀ ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਭੀਸ਼ਮ ਪਿਉ ਵਲੋਂ ਹਨ, ਤੂੰ ਮਾਂ ਵਲੋਂ ਹੈਂ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਕਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਦਾ ਭਰਾ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੀਸ਼ਮ ਵੀ ਸੱਚ ਦੇ ਪੱਕੇ ਹਨ।" "ਭੀਸ਼ਮ ਨਾ ਤਾਂ ਰਾਜ ਦਾ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਕੁਲ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ, ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ, ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਦਇਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜੋ ਮੈਂ ਆਖਾਂ, ਉਹ ਕਰ। ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ—ਜੋ ਦੇਵੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਹਨ—ਨਾਲ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ।" "ਇਹ ਸਭ ਕੁਲ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਅਤੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।" ਵਿਆਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਪ੍ਰਥਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਈ ਪੁੱਤਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਜੋ ਮਿੱਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣਗੇ।" "ਦੋਵਾਂ ਰਾਣੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਖਿਆ, ਇਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਵਰਤ ਰੱਖਣ, ਫਿਰ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਤਿਆਰ ਹੋਣ, ਤੁਰੰਤ ਗਰਭ ਧਾਰਣ ਕਰਨ।" "ਰਾਜ ਬਿਨਾਂ ਲੋਕ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਰੀਤਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਰਖਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਦੇਵਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਰਾਜ ਬਿਨਾਂ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਸੰਤਾਨ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਭੀਸ਼ਮ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਰੇਗਾ।" "ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਅਣੁਕੂਲ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਭਰਾ ਲਈ ਪੁੱਤਰ ਦੇਣਾ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਕੁਝ ਔਗੁਣਤਾ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਵਰਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਮੇਰੀ ਸੂਰਤ, ਰੂਪ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਹਿ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਕੌਸਲਿਆ ਅੱਜ ਹੀ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ।" "ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣਗੇ, ਜੋ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਗੇ ਤੇ ਤੇਰੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨਗੇ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਕੌਸਲਿਆ, ਸੋਹਣੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮੰਜੇ ਉੱਤੇ ਸੀ। ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਆਸ, ਸੰਯੋਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨੂਹ—ਜੋ ਇਕੱਲੀ ਸੀ—ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਸੱਚੇ ਤੇ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਬਚਨ ਆਖੇ: "ਕੌਸਲਿਆ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ। ਇਹ ਧਰਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੈ।" "ਮੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਦੁਖੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਕੁਲ ਵਧਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਸਲਾਹ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਬੇਟੀ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦਾਨ ਦੇ।" "ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵੰਤ ਕਰ, ਇੱਕ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਜਣ ਜੋ ਇੰਦ੍ਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਸਾਡੀ ਕੁਲ ਦੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਦਾ ਭਾਰ ਝੱਲੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨੂਹ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਭਲੀਭਾਂਤਿ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨੂਹ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮੇਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਕੌਸਲਿਆ, ਅੱਜ ਰਾਤ ਤੇਰਾ ਦੇਵੀ ਵਰਗਾ ਪਤੀ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਵੇਗਾ। ਤਿਆਰ ਰਹੀ, ਉਹ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਵੇਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੌਸਲਿਆ ਆਪਣੇ ਸੋਹਣੇ ਮੰਜੇ ਉੱਤੇ ਲਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਭੀਸ਼ਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਅੱਧੀ ਰਾਤ, ਜਦ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਦੀਵੇ ਜਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਉੱਧਰ ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਰਿਸ਼ੀ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਫਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਵਿਆਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਮੰਜੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਪਰ ਜਦ ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ—ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਆਮ ਉਮੀਦ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੇ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸਨ—ਉਹ ਡਰ ਗਈ, ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮੂੰਦ ਲਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਆਸ ਜੀ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਰੁੱਖੀ ਰੰਗਤ, ਕਰਕਸ਼ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਅਜੀਬ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ, ਡਰਾਉਣੇ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ।